Schemes, Budget & Policy — MPSC PYQ
Every Schemes, Budget & Policy question MPSC has actually asked in Current Affairs, 2013–2025 — 17 questions, each with the correct answer from the official MPSC key and a full explanation. Newest papers first.
2020 मध्ये जाहीर करण्यात आलेल्या शाश्वत विकास लक्ष्ये निर्देशांकात भारत कोणत्या स्थानावर आहे ? What is India's position in the Sustainable Development Goals Index released in 2020 ?
In the Sustainable Development Goals (SDG) Index 2020, India was ranked at the 117th position out of 166 countries.
योग्य विधान/विधाने ओळखा : अ. भारतामध्ये 22 जानेवारी 'राष्ट्रीय बालिका दिन' म्हणून साजरी केला जातो. ब. राष्ट्रीय बालिका दिन हा 2008 पासून बालिकेच्या अधिकार जागृतीसाठी साजरी केला जातो. क. बेटी बचाओ बेटी पढाओ योजना 2015 मध्ये सुरू करण्यात आली.
(a)भारतामध्ये 22 जानेवारी 'राष्ट्रीय बालिका दिन' म्हणून साजरी केला जातो.
(b)राष्ट्रीय बालिका दिन हा 2008 पासून बालिकेच्या अधिकार जागृतीसाठी साजरी केला जातो.
(c)बेटी बचाओ बेटी पढाओ योजना 2015 मध्ये सुरू करण्यात आली.
National Girl Child Day is celebrated in India on January 24 (not January 22), making statement 'a' incorrect. Statements 'b' (celebrated since 2008) and 'c' (Beti Bachao Beti Padhao launched in 2015) are correct.
🏛️ The Maharashtra angle
खालीलपैकी योग्य विधान/विधाने ओळखा : / Select the correct statement/s from the following :
(a)2025 - 26 च्या केंद्रीय अर्थसंकल्पातील प्रमुख आकर्षण म्हणजे अणु ऊर्जा अभियानाची सुरुवात, जे लघु मॉड्यूलर अणु भट्ट्यांच्या (एसएमआर) संशोधन आणि विकासावर केंद्राित आहे. / A key highlight of the Union Budget 2025 - 26 is the launch of a Nuclear Energy Mission, which is focused on research and development of Small Modular Reactors (SMRs).
(b)अणु ऊर्जा अभियानाच्या अंमलबजावणीला चालना देण्यासाठी, अणु ऊर्जा कायदा आणि आण्विक नुकसानीसाठी नागरी दायित्व कायद्यातील सुधारणा संसदेत मांडल्या जातील. / To facilitate the implementation of the Nuclear Energy Mission, amendments to the Atomic Energy Act and Civil Liability for Nuclear Damage Act will be taken up by the Parliament.
(c)या सुधारणांमुळे अणु ऊर्जा प्रकल्पामध्ये परकीय क्षेत्रातील गुंतवणुकीला प्रोत्साहन मिळेल, अशी अपेक्षा आहे. / These Amendments are expected to encourage foreign sector investments in nuclear power projects.
The Union Budget 2025-26 introduced the Nuclear Energy Mission focused on Small Modular Reactors (SMRs), proposed amendments to the Atomic Energy Act and Civil Liability for Nuclear Damage Act, and aimed to attract foreign investments.
🏛️ The Maharashtra angle
भारतातील बाल लिंग गुणोत्तराच्या अंतिम सुधारित आकडेवारीनुसार मुलींच्या संरक्षण व सबलीकरणासाठी 'बेटी बचाओ, बेटी पढाओ' अभियानाला केव्हा सुरुवात झाली ? When was the 'Beti Bachao, Beti Padhao' campaign launched for the protection and empowerment of the girl child as per the last revised statistics of child sex Ratio in India ?
The 'Beti Bachao, Beti Padhao' campaign was officially launched on 22 January 2015 by Prime Minister Narendra Modi from Panipat, Haryana, to address declining child sex ratio.
🏛️ The Maharashtra angle
अलोकीडेच ओडिशाच्या मुख्यमंत्र्यांनी, मुख्यमंत्री संपूर्ण पुष्टी योजना सुरू केली आहे. या योजनेचे/ची प्राथमिक उद्दिष्ट/ष्ट्ये कोणती ? / Recently, Odisha Chief Minister has launched Mukhyamantri Sampoorna Pushti Yojana. What is/are the primary objective/s of the scheme ?
(a)मुलींच्या उच्च शिक्षणाला चालना देणे. / To promote higher education for girls.
(b)राज्यातील माता आणि बालकांच्या पोषणामध्ये सुधारणा करणे. / Improve maternal and child nutrition in the State.
(c)किशोरावयीन मुलींना रोजगाराच्या संधी उपलब्ध करून देणे. / To provide employment opportunities for adolescent girls.
(d)ग्रामीण भागात कृषी उत्पादन वाढवणे. / Boosting agricultural production in rural area.
Mukhyamantri Sampoorna Pushti Yojana was launched by the Odisha government to address malnutrition among mothers, adolescent girls, and children in the state.
🏛️ The Maharashtra angle
खालीलपैकी योग्य जोड्या जुळवा : (A) (a) डॉ. नितीन करमाळकर समिती (b) नितीन करीर समिती (c) सुनिल पवार समिती (d) डॉ. के. कस्तूरीरंगन समिती (B) (i) महाराष्ट्रांमध्ये राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण - 2020 च्या अंमलबजावणीसाठी (ii) महाराष्ट्र भूषण पुरस्कार वितरणवेळी झालेल्या दुर्घटनेच्या चौकशी संबंधी (iii) कांद्याचे दर का कोसळतात, याचा अभ्यास करण्यासाठी (iv) राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण - 2020 नुसार पूर्वप्राथमिक ते पदवीपर्यंतचा अभ्यासक्रम तयार करण्यासाठी
(a)डॉ. नितीन करमाळकर समिती - महाराष्ट्रांमध्ये राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण - 2020 च्या अंमलबजावणीसाठी
(b)नितीन करीर समिती - महाराष्ट्र भूषण पुरस्कार वितरणवेळी झालेल्या दुर्घटनेच्या चौकशी संबंधी
(c)सुनिल पवार समिती - कांद्याचे दर का कोसळतात, याचा अभ्यास करण्यासाठी
(d)डॉ. के. कस्तूरीरंगन समिती - राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण - 2020 नुसार पूर्वप्राथमिक ते पदवीपर्यंतचा अभ्यासक्रम तयार करण्यासाठी
All the committees are correctly matched with their respective mandates: Karmalkar for NEP implementation, Karir for Maharashtra Bhushan tragedy, Pawar for onion prices, and Kasturirangan for national curriculum framework.
🏛️ The Maharashtra angle
मुख्यमंत्री सौर कृषी वाहिनी योजनेसंदर्भात पुढीलपैकी योग्य विधाने ओळखा.
(a)ही योजना जून, 2017 मध्ये देवेंद्र फडणवीस मुख्यमंत्री असताना सुरू केली होती.
(b)या योजनेचा मुख्य हेतु हा शेतकऱ्यांना कृषी फीडरच्या माध्यमातून वीज पुरवठा उपलब्ध करून देणे, हा आहे.
(c)या योजनेअंतर्गत शेतकऱ्यांना प्रति एकर ₹ 50,000 भाडे देण्याचा निर्णय सरकारने घेतला.
(d)33 केव्ही उपकेंद्रापासून 10 कि.मी. पर्यंतच्या सरकारी जमिनीवर सोलार पॅनल उभारले जातात.
Mukhyamantri Saur Krushi Vahini Yojana was launched in June 2017 under Chief Minister Devendra Fadnavis to provide dedicated daytime power to agricultural feeders using solar energy. Statements (c) and (d) contain incorrect facts regarding lease amounts and substation distances.
🏛️ The Maharashtra angle
2023 मधील महाराष्ट्र राज्याच्या अर्थसंकल्पामध्ये कोणत्या महामंडळांची स्थापना करण्याची घोषणा करण्यात आली ? In the Budget 2023 of Maharashtra State, which Corporations was announced to be established ?
(a)अ. राजे उमाजी नाईक आर्थिक विकास महामंडळ. / A. Raje Umaji Naik Economic Development Corporation.
(b)ब. मराठवाडा दुध विकास महामंडळ. / B. Marathwada Milk Development Corporation.
(c)क. जगदज्योती महात्मा बसवेश्वर आर्थिक विकास महामंडळ. / C. Jagadjyoti Mahatma Basaveshwar Economic Development Corporation.
(d)ड. संत काशिबा गुरव युवा आर्थिक विकास महामंडळ. / D. Saint Kashiba Gurav Youth Economic Development Corporation.
In the 2023 Maharashtra State Budget, the government announced the establishment of Raje Umaji Naik Economic Development Corporation, Jagadjyoti Mahatma Basaveshwar Economic Development Corporation, and Saint Kashiba Gurav Youth Economic Development Corporation.
🏛️ The Maharashtra angle
भूमीराशी या आंतरजाल आधारित प्रणालीविषयी खालीलपैकी कोणते/ती विधान/ने लागू आहेत ? Which of the following statement/s is/are applicable to the web based utility — BhoomiRashi ?
(a)ही प्रणाली 1 एप्रिल, 2018 ला अस्तित्वात आली.
(b)रस्ते वाहतूक व महामार्ग मंत्रालयाने ही प्रणाली सुरु केली आहे.
(c)भू-संपादनाची पूर्ण प्रक्रिया संपूर्णपणे अंकीय व यांत्रिकीकृत व्हावी म्हणून ही प्रक्रिया सुरु करण्यात आली आहे.
BhoomiRashi is a web-based portal launched by the Ministry of Road Transport and Highways on April 1, 2018, designed to fully digitize and mechanize the land acquisition process for national highways.
🏛️ The Maharashtra angle
2022 - 23 च्या केंद्रीय अर्थसंकल्पात अर्थमंत्री निर्मला सीतारामन यांनी क्रिप्टोकर्न्सीवर किती टक्के कर लावण्याची घोषणा केली आहे ? / How much tax would be imposed on Cryptocurrency, as declared by the Central Finance Minister, Nirmala Sitharaman in the Budget 2022 - 23 ?
In the Union Budget 2022-23, Finance Minister Nirmala Sitharaman announced a steep 30% tax plus applicable cess on income from transfer of any virtual digital assets (cryptocurrency).
सन 2018 चा भारताचा SDG निर्देशांक हे दर्शवितो : / The 2018 SDG India index indicates :
(a)भारताचा सरासरी निर्देशांक 57 आहे. / Average index for India at 57.
(b)महाराष्ट्र राज्य हे आघाडीच्या गटात समाविष्ट आहे. / State of Maharashtra is infront runner category.
(c)उत्तर प्रदेश राज्याचा समावेश 'उत्तम' या गटात होतो. / Uttar Pradesh Falls in the best category.
In the NITI Aayog SDG India Index 2018, India's overall average score was 57. Statements b and c regarding specific state rankings in that report are incorrect for that edition.
🏛️ The Maharashtra angle
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे ? Which one of the following statements is incorrect ?
India's first bio-fuel powered flight actually flew between Dehradun and Delhi, not Chennai and Bengaluru. Furthermore, the National Policy on Biofuels 2018 originally set the 20% ethanol blending target for 2030 (later advanced to 2025/2026), making statement 1 factually incorrect.
भारतीय शासनाने 5 ऑक्टोबर ते 25 ऑक्टोबर 2017 हा 21 दिवसांचा कालखंड ________ म्हणून साजरा केला. From 5th October to 25th October 2017 - this period of 21 days was celebrated by the Government of India as
The Ministry of Tourism, Government of India, celebrated a 21-day nationwide event called 'Paryatan Parv' from October 5 to October 25, 2017, to promote tourism and cultural diversity.
त्या राज्याचे नाव सांगा ज्या राज्या ने उंचीने 4 फूट पेक्षा कमी असलेल्या 21 वर्षांवरील लोकांची मोजणी केली व त्यांना ₹ 800 दर महिना आर्थिक सहाय्य देऊ करून इतर राज्यांसाठी आदर्श घालून दिला. Name the State that has set an example for the rest of the country by identifying 21 year plus people less than 4 feet in height and giving them financial assistance of ₹ 800 a month.
Uttarakhand set the example: it identified people over 21 years of age with a height below 4 feet and gave them financial assistance of ₹800 a month.
भारत सरकारने 26 जून 2013 रोजी कोणत्या औषधावर बंदी आणली ? Which drug has been banned by the Union Government on June 26, 2013 ?
On June 26, 2013, the Ministry of Health and Family Welfare, Government of India, banned the painkiller drug 'Analgin' due to safety concerns and adverse side effects, alongside several other fixed-dose combinations.
चारा घोटाळ्याच्या संदर्भात खालीलपैकी कोणी राजदवे (राष्ट्रीय जनता दलाचे) प्रमुख लालू प्रसाद यादव यांना दोषी ठरविले ? / Which one of the following convicted RJD (Rashatriya Janata Dal) Chief Lalu Prasad Yadav in a fodder scam ?
Lalu Prasad Yadav was convicted in the multi-crore fodder scam cases by a Special CBI Court in Jharkhand.
पुढील विधाने पहावीत. (a) राजीव गांधींच्या हत्याकांडात नलिनीला ठोठावलेली देहदंडाची शिक्षा राज्य मंत्रीमंडळाने शिफारस केली व काँग्रेस प्रमुख सोनिया गांधींनी तसे आवाहन केले म्हणून आजन्म कारावासात बदलली गेली. (b) न्यायमूर्ती के.टी. थॉमस, ज्यांनी सर्वोच्च न्यायालयात मृत्यू दंड नक्की केला होता यांना आता असे वाटते की राजीव गांधींच्या हत्यांकरिता उरवीत तिघांना देहदंड देणे योग्य होणार नाही कारण आरोपींच्या पुर्वतिहास, स्वभाव व चरित्र्य मृत्यू दंड निश्चित करताना पाहीले गेले नव्हते. Consider the following statements : (a) Nalinis death penalty for Rajiv Gandhi's assassination was commuted to life imprisonment on the basis of a recommendation of the state cabinet and an appeal by the Congress Chief Sonia Gandhi. (b) Justice K.T. Thomas who headed the Supreme Court bench that confirmed the death rap now feels that it would be incorrect to hang the remaining three sentenced to death for Rajiv Gandhi's assassination as the antecedents, nature and character of the accused were not considered before.
(a)राजिव गांधींच्या हत्याकांडात नलिनीला ठोठावलेली देहदंडाची शिक्षा राज्य मंत्रीमंडळाने शिफारस केली व काँग्रेस प्रमुख सोनिया गांधींनी तसे आवाहन केले म्हणून आजन्म कारावासात बदलली गेली. / Nalinis death penalty for Rajiv Gandhi's assassination was commuted to life imprisonment on the basis of a recommendation of the state cabinet and an appeal by the Congress Chief Sonia Gandhi.
(b)न्यायमूर्ती के.टी. थॉमस, ज्यांनी सर्वोच्च न्यायालयात मृत्यू दंड नक्की केला होता यांना आता असे वाटते की राजीव गांधींच्या हत्यांकरिता उरवीत तिघांना देहदंड देणे योग्य होणार नाही कारण आरोपींच्या पुर्वतिहास, स्वभाव व चरित्र्य मृत्यू दंड निश्चित करताना पाहीले गेले नव्हते. / Justice K.T. Thomas who headed the Supreme Court bench that confirmed the death rap now feels that it would be incorrect to hang the remaining three sentenced to death for Rajiv Gandhi's assassination as the antecedents, nature and character of the accused were not considered before.
Both statements regarding Nalini's commutation and Justice K.T. Thomas's later reflections on the death sentences of Rajiv Gandhi's assassins are correct based on historical legal events and public appeals.
🏛️ The Maharashtra angle