Article 21
Article 21 is a Polity concept from the MPSC syllabus, tested in 4 past MPSC questions (2013, 2019, 2022). Below are those real questions with their correct answers and explanations, plus the concepts worth being comfortable with first.
📅 Today's Daily Challenge
Five fresh MPSC questions, the same for everyone today — free, no signup.
Asked in
What you need to know first
Real questions that test this
माहितीचा अधिकार खालीलपैकी कोणत्या मूलभूत हक्कांशी अधिक संबंधित आहे : खालीलपैकी कोणता पर्याय योग्य आहे ? Right to Information is more related to which of the following fundamental rights : Which of the option given below is correct ?
(a)जीवित व स्वातंत्र्याचा हक्क / Right to Life and Liberty
(b)शोषणाविरुद्धचा हक्क / Right against exploitation
(c)भाषण व अभिव्यक्ती स्वातंत्र्याचा हक्क / Right to freedom of speech and expression
(d)शैक्षणिक हक्क / Right to Education
Right to Information (RTI) is intrinsically linked to Article 19(1)(a) guaranteeing freedom of speech and expression, and Article 21 ensuring the right to life and personal liberty, as informed citizenry is vital for both.
खालील तरतुदी विचारात घ्या : अ. भारतीय राज्यघटना अनुच्छेद 21 नुसार कोणत्याही व्यक्तिचे जीवीत किंवा व्यक्तिगत स्वातंत्र्य 'कायद्याच्या योग्य प्रक्रियेशिवाय' हिरवून घेतले जाणार नाही. ब. भारतीय राज्यघटना अनुच्छेद 20 (2) नुसार कोणत्याही व्यक्तिवर एकाच गुन्ह्यासाठी एकापेक्षा अधिकवेळा खटला चालविला जाणार नाही आणि एकापेक्षा अधिकवेळा शिक्षा दिली जाणार नाही. क. भारतीय राज्यघटना अनुच्छेद 14 नुसार भारतीय प्रदेशात राज्य कोणतीही व्यक्तिस कायद्यापुढे समानता अथवा कायद्याचे समान संरक्षण नाकारणार नाही. वरीलपैकी कोणती तरतूद बरोबर नाही ? Consider the following provisions : a. According to Article 21 of the Indian Constitution, no person shall be deprived of his life or personal liberty except according to the 'due process of Law'. b. According to Article 20 (2) of the Indian Constitution, no person shall be prosecuted and punished for the same offence more than once. c. According to Article 14 of the Indian Constitution, the State shall not deny to any person equality before the law or the equal protection of the laws within the territory of India. Which of the provisions given above is not correct ?
(a)भारतीय राज्यघटना अनुच्छेद 21 नुसार कोणत्याही व्यक्तिचे जीवीत किंवा व्यक्तिगत स्वातंत्र्य 'कायद्याच्या योग्य प्रक्रियेशिवाय' हिरवून घेतले जाणार नाही.
(b)भारतीय राज्यघटना अनुच्छेद 20 (2) नुसार कोणत्याही व्यक्तिवर एकाच गुन्ह्यासाठी एकापेक्षा अधिकवेळा खटला चालविला जाणार नाही आणि एकापेक्षा अधिकवेळा शिक्षा दिली जाणार नाही.
(c)भारतीय राज्यघटना अनुच्छेद 14 नुसार भारतीय प्रदेशात राज्य कोणतीही व्यक्तिस कायद्यापुढे समानता अथवा कायद्याचे समान संरक्षण नाकारणार नाही.
Statement a is not correct because Article 21 uses the expression 'Procedure established by law', not 'Due process of law' (though interpreted similarly by the judiciary later, textually in the original question context or literal reading, India follows 'procedure established by law' coined from Japanese Constitution). Statements b and c are correct.
खालील विधाने विचारत घ्या : (a) विभागीय खटल्यासह (Departmental proceedings) कोणत्याही खटल्यात कोणतीही व्यक्ति एकाच गुन्ह्यासाठी एकापेक्षा अधिक वेळा आरोपी केले जाणार नाही व एकापेक्षा अधिक वेळा शिक्षा दिली जाणार नाही. (b) स्वतःविरुद्ध साक्ष न (self-incrimination) देण्याबाबतचे संरक्षण हे तोंडी आणि कागदोपत्री पुरावे या दोन्ही बाबतीत लागू आहे. (c) स्वतःविरुद्ध साक्ष न देण्याबाबतचे संरक्षण फौजदारी आणि दिवाणी अशा दोन्हीही खटल्यामध्ये लागू आहे.
(a)विभागीय खटल्यासह (Departmental proceedings) कोणत्याही खटल्यात कोणत्याही व्यक्तिस एकाच गुन्ह्यासाठी एकापेक्षा अधिक वेळा आरोपी केले जाणार नाही व एकापेक्षा अधिक वेळा शिक्षा दिली जाणार नाही. / No person shall be prosecuted and punished for the same offence more than once, including any departmental proceedings.
(b)स्वतःविरुद्ध साक्ष न (self-incrimination) देण्या बाबतचे संरक्षण हे तोंडी आणि कागदोपत्री पुरावे या दोन्ही बाबतीत लागू आहे. / The protection against self-incrimination extends to both oral evidence and documentary evidence.
(c)स्वतःविरुद्ध साक्ष न देण्या बाबतचे संरक्षण फौजदारी आणि दिवाणी अशा दोन्हीही खटल्यामध्ये लागू आहे. / The protection against self-incrimination extends to both criminal and civil proceedings.
Statement (a) is incorrect because departmental proceedings do not bar criminal prosecution under double jeopardy. Statement (b) is correct as self-incrimination protection applies to both oral and documentary evidence. Statement (c) is wrong because self-incrimination protection applies only to criminal proceedings, not civil ones.
भारतीय दंड संहितेच्या कलम 377 मध्ये पुढील कोणत्या विषयाचा उल्लेख आहे ?
(a)मंदीर प्रवेश
(b)समलैंगिकताच
(c)व्यभिचार
(d)सरोगसी
Section 377 of the Indian Penal Code (IPC) historically criminalized consensual homosexual acts before it was read down by the Supreme Court in 2018.