Resources, Agriculture & Industry — MPSC PYQ
Every Resources, Agriculture & Industry question MPSC has actually asked in Geography, 2013–2024 — 23 questions, each with the correct answer from the official MPSC key and a full explanation. Newest papers first.
Questions per year
खालीलपैकी सखोल उदरनिर्वाह शेतीचे वैशिष्ट्य नाही ? / Which of the following is not a characteristic of intensive subsistence agriculture ?
(a)सखोल लागवड / Intensive cultivation
(b)शेतीला पशुपालनपुरक व्यवसाय / Animal husbandry is a complementary business to agriculture
(c)शेतीचा विस्तीर्ण आकार / The vast size of the farm
(d)दर हेक्टरी कमाल उत्पादन / Maximum yield production per hectare.
Intensive subsistence agriculture is characterized by small land holdings, intensive cultivation, and high yield per hectare, not a vast size of the farm.
🏛️ The Maharashtra angle
चंद्रपूर जिल्ह्यात खालीलपैकी कोणत्या ठिकाणी दगडी कोळसा सापडतो? / Coal is found at which of the following place in Chandrapur district?
(a)बांदर / Bandar
(b)घोगुस / Ghoggus
(c)तेलवासा / Telwasa
(d)वणी / Wani
In Chandrapur district of Maharashtra, coal deposits are extensively found at mining centers like Bandar, Ghoggus (Ghuggus), and Telwasa, whereas Wani is primarily associated with coalfields located in the Yavatmal district close to Chandrapur border.
🏛️ The Maharashtra angle
पश्चिम राजस्थानच्या प्रदेशात चुनखडक, जिप्सम आणि खनिज मीठाचे साठे वितरीत झालेले आहेत. खालीलपैकी कोणती कारणे या खनिजांच्या साठ्यांच्या वितरणास कारणीभूत आहेत ? In the western part of Rajasthan minerals like limestone, gypsum and mineral salts reserves are distributed. Which of the following reasons are responsible for this occurrence ?
(a)पर्मोकार्बोनिफेरस युगात पश्चिम राजस्थानचा भाग समुद्राच्या पाण्याखाली होता. / Western part of Rajasthan was submerged under sea water during permocarboniferous period.
(b)पश्चिम राजस्थानच्या प्रदेशात पर्जन्याचे प्रमाण कमी आहे. / Western part of Rajasthan receives low rainfall.
(c)पश्चिम राजस्थानच्या प्रदेशात हवामान उष्ण व कोरडे आहे. / Western part of Rajasthan has hot and dry climate.
(d)पश्चिम राजस्थानच्या प्रदेशात वनाच्छादाना खालील क्षेत्र अत्यल्प आहे. / In the western part of Rajasthan the area under vegetation is very low.
The mineral reserves like limestone, gypsum, and salt in western Rajasthan are marine deposits formed because the region was submerged under the sea during the Permocarboniferous period.
24. खालीलपैकी कोणत्या मृदेत लोह व बॉक्साइट खनिजाचे प्रमाण अधिक असते ? Which of the following soil contain the maximum proportion of iron and bauxite minerals ?
Laterite soil (जांभी मृदा) is formed under conditions of high temperature and heavy rainfall with alternate wet and dry periods, leading to the leaching of silica and leaving behind rich deposits of iron and aluminium/bauxite oxides.
🏛️ The Maharashtra angle
25. खाली दोन विधाने दिली आहेत त्यापैकी (A) हे प्रतिपादन असून (R) हे त्याचे कारण आहे. दिलेल्या पर्यायातून बरोबर उत्तर निवडा. Given below are two statements one labeled as Assertion (A) and other labeled as Reason (R). Select correct answer from the options given below.
(a)(A) कापूस हा वजन न घटणारा शुद्ध कच्चा माल आहे, शिवाय हलका व टिकावू आहे. / Cotton is not a weight lossing pure raw material, besides is light in weight and durable.
(b)(R) सुती कापड उद्योगाचे स्थानिकीकरण कापूस उत्पादक प्रदेश किंवा बाजारपेठ या ठिकाणी होते. / The localization of the cotton textile is found either in cotton producing region or near market.
Cotton is a pure, non-weight-losing raw material, making it light and durable (A is true). Cotton textile industries are localized either near raw material sources or markets (R is true), but R is not the direct reason for why cotton is pure and non-weight-losing.
🏛️ The Maharashtra angle
उद्योगाच्या स्थान निश्चिती करताना अल्फ्रेड वेबर यांनी खालीलपैकी कोणत्या घटकाचे महत्त्व आपल्या सिद्धांतात सिद्ध करण्याचा प्रयत्न केला आहे ? In his theory of industrial location Alfred Weber tried to establish the pivotal role of which of the following factors ?
Alfred Weber's theory of industrial location primarily emphasizes transport cost as the critical factor in determining the optimal location for industries relative to raw materials and markets.
जोड्या लावा : देश/क्षेत्र (a) भारत (b) मध्य अमेरीका (c) ब्राझिल (d) इंडोनेशीया Match the following : Country/Area (a) India (b) Central America (c) Brazil (d) Indonesia
(a)भारत / India
(b)मध्य अमेरीका / Central America
(c)ब्राझिल / Brazil
(d)इंडोनेशीया / Indonesia
(i)लडांग / Ladang
(ii)रोका / Roca
(iii)मिल्पा / Milpa
(iv)झूम / Jhum
Matching the agricultural regions/countries to their respective types or staple systems accurately reveals option 2 as the correct sequence.
खालीलपैकी शहरांचा कोणता समूह स्वर्णिम चतुर्भूज राष्ट्रीय महामार्गाने जोडलेला आहे ? Which of the following group of cities are connected by Golden Quadrilateral National Highway System ?
The Golden Quadrilateral connects the four major metropolitan cities of India: Delhi, Mumbai, Chennai, and Kolkata. It forms a quadrilateral shape across the country.
🏛️ The Maharashtra angle
खनिज तेल उत्पादनासंदर्भातील विधाने पहा. (a) नूनमती तेल शुद्धीकरण कारखाना रूमानियाच्या मदतीने उभारला. (b) नूनमती तेल शुद्धीकरण कारखाना आसाम मध्ये आहे. (c) कोयाली तेल शुद्धीकरण कारखान्यास अंकलेश्वर येथून अशुद्ध तेलाचा पुरवठा केला जातो. Observe the statements regarding mineral oil production. (a) Nunmati oil refinery established with the help of Rumania. (b) Nunmati oil refinery is located in Assam. (c) The raw mineral oil is supplied to Koyali oil refinery from Ankleshwar.
(a)नूनमती तेल शुद्धीकरण कारखाना रूमानियाच्या मदतीने उभारला. / Nunmati oil refinery established with the help of Rumania.
(b)नूनमती तेल शुद्धीकरण कारखाना आसाम मध्ये आहे. / Nunmati oil refinery is located in Assam.
(c)कोयाली तेल शुद्धीकरण कारखान्यास अंकलेश्वर येथून अशुद्ध तेलाचा पुरवठा केला जातो. / The raw mineral oil is supplied to Koyali oil refinery from Ankleshwar.
All given statements are correct: Nunmati refinery in Assam was established with Romanian assistance, and Koyali refinery receives crude oil from Ankleshwar.
🏛️ The Maharashtra angle
खालीलपैकी कोणती विधाने बरोबर आहेत? / Which of the following statements are correct?
(a)ब्राझीलने जैवइंधन उत्पादनात आघाडी घेतली. / Brazil took lead in the bio-fuel production.
(b)अमेरीकेत ऊसापासून इथनॉल हस्तगत केले जाते. / Ethanol is obtained from sugarcane in America.
(c)युरापातील जर्मन हा देश बायोडिज्हेलचा सर्वात मोठा उत्पादक देश आहे. / Germany is the largest producer of biodiesel in Europe.
Brazil is a pioneer in bio-fuel and ethanol production. Germany is recognized as a major producer of biodiesel in Europe. Statement (b) is incorrect because ethanol is predominantly obtained from sugarcane in Brazil, not America (which mostly uses corn).
🏛️ The Maharashtra angle
खालील विधानांचे परीक्षण करून योग्य पर्याय निवडा. (a) बहुतांश भारतीय कोळसा क्षेत्र 78° पूर्व रेखावृत्ताच्या पूर्वेस आहेत. (b) भारताच्या एकूण कोळसा उत्पादनाच्या 50% कोळसा ओरिसा, छत्तीसगड व झारखंड ह्या राज्यांतून येतो. Examine the following statements and select the proper option. (a) Majority of the coal fields found in India to the east of 78° East Longitude. (b) The states of Orissa, Chhattisgarh and Jharkhand constitute more than 50% of the total coal production of India.
(a)बहुतांश भारतीय कोळसा क्षेत्र 78° पूर्व रेखावृत्ताच्या पूर्वेस आहेत. / Majority of the coal fields found in India to the east of 78° East Longitude.
(b)भारताच्या एकूण कोळसा उत्पादनाच्या 50% कोळसा ओरिसा, छत्तीसगड व झारखंड ह्या राज्यांतून येतो. / The states of Orissa, Chhattisgarh and Jharkhand constitute more than 50% of the total coal production of India.
Most Indian coal fields lie east of 78° East longitude, and Odisha, Chhattisgarh, and Jharkhand account for over 50% of production.
🏛️ The Maharashtra angle
स्तंभ अ आणि स्तंभ ब यांच्या योग्य जोड्या जुळवा : स्तंभ अ (मृदेचे प्रकार) स्तंभ ब (पिके) अ. पर्वतीय मृदा I. भरधान्ये ब. काळी मृदा II. काजू क. वाळवंटी मृदा III. सफरचंद ड. जांभो मृदा IV. कापूस अ ब क ड (1) I II IV III (2) IV III II I (3) II I III IV (4) III IV I II Match the pairs of column A and column B : Column A (Soil Type) Column B (Crops) a. Mountainous soil I. Cereals b. Black soil II. Cashew c. Desert soil III. Apple d. Laterite soil IV. Cotton a b c d (1) I II IV III (2) IV III II I (3) II I III IV (4) III IV I II
Mountainous soil is suitable for apples (III), black soil for cotton (IV), desert soil for coarse grains/millets (I), and laterite soil for cashew cultivation (II). Matching these gives the correct sequence III, IV, I, II.
🏛️ The Maharashtra angle
खाली दोन विधान दिलेली आहेत (अ) हे विधान असून (र) हे कारण आहे खालील पर्यायातून योग्य पर्याय निवडा. विधान (अ) : पर्वतीय आणि डोंगराळ प्रदेशामध्ये हवाई वाहतूक हेच सर्वासाठी उपयुक्त साधन आहे. कारण (र) : पर्वतीय प्रदेशामध्ये रस्ते आणि रेल्वेमार्ग तयार करणे अतिशय कठिन आणि खर्चिक आहे.
(a)पर्वतीय आणि डोंगराळ प्रदेशामध्ये हवाई वाहतूक हेच सर्वासाठी उपयुक्त साधन आहे.
(b)पर्वतीय प्रदेशामध्ये रस्ते आणि रेल्वेमार्ग तयार करणे अतिशय कठिन आणि खर्चिक आहे.
Statement (A) claims air transport is suitable for *everyone* in mountainous regions, which is false because it is expensive and not affordable for everyone. Reason (R) is true because making roads and railways in mountains is indeed difficult and costly.
🏛️ The Maharashtra angle
भारतातील सर्वाधिक लांब पल्ल्याची रेल्वे कोणती ? / Distancewise, which is the longest train in India ?
Vivek Express running from Dibrugarh to Kanyakumari is the longest-distance train route in India in terms of distance and time traveled.
भारतामध्ये जलविद्युत ऊर्जा विकासाची सुरुवात म्हणून, ________ जवळ एक लघु जलविद्युत प्रकल्पाची (130 kW) उभारणी करण्यात आली होती. A small hydroelectric plant (130 kW) established near ________ ushered the hydroelectric power development in India.
भारतातील पहिला जलविद्युत प्रकल्प पश्चिम बंगालमधील दार्जिलिंग येथे 1887 मध्ये सुरू करण्यात आला होता, ज्याची क्षमता 130 किलोवॅट (kW) होती.
भारताचा प्रथम सहा पदरी अती जलद वेग, रोज 43000 वाहने वाहणारा मुंबई-पुणे जलद मार्ग किती लांबीचा आहे ?
The Mumbai-Pune Expressway, India's first six-lane wide high-speed expressway carrying thousands of vehicles daily, has a total length of approximately 93 kilometers.
🏛️ The Maharashtra angle
चहा हा चहाच्या झाडांच्या कोवळ्या पानांपासून बनवला जातो. चायनीज जगतात प्रथम चहा पिणारे म्हणून ओळखले जातात. इंग्रजांनी 1829 मध्ये ईशान्य भारतात आसाम चहा प्रथम शोधला. जगातील लोकप्रिय चहा प्रकार आहेत :
(a)मोठ्या पानांचा चायनीज चहा.
(b)लहान पानांचा आसाम चहा.
Tea varieties are generally categorized based on plant types and origins, but the specific descriptions given in statements (a) large leaf Chinese tea and (b) small leaf Assam tea are inverted (Chinese tea is typically smaller leaved/Camellia sinensis sinensis, and Assam tea has larger leaves/Camellia sinensis assamica). Thus, both statements are incorrect.
चेन्नईजवळ 'एन्नोर' हे बंदर नव्याने विकसित झाले आहे, हे देशातील ________ वे मोठे बंदर असून पूर्व किनाऱ्यावरील ________ वे मोठे बंदर आहे. Newly developed 'Ennore' port near Chennai is the ________ th largest port in the country and ________ th largest port on the eastern coast.
Ennore port (Kamarajar Port) near Chennai is the 12th major port of India and the 6th largest port on the eastern coast.
🏛️ The Maharashtra angle
जोड्या जुळवून योग्य पर्याय शोधा. स्थलांतरित शेती राज्य (a) झूम (i) छत्तीसगड (b) पोडू (ii) केरळ (c) पोणम (iii) आसाम (d) दहिया (iv) आंध्र प्रदेश Match the following and choose the correct option from those given below : Shifting Cultivation State (a) Jhum (i) Chhattisgarh (b) Podu (ii) Keral (c) Ponam (iii) Assam (d) Dahiya (iv) Andhra Pradesh
(a)झूम / Jhum : (i) छत्तीसगड / Chhattisgarh
(b)पोडू / Podu : (ii) केरळ / Keral
(c)पोणम / Ponam : (iii) आसाम / Assam
(d)दहिया / Dahiya : (iv) आंध्र प्रदेश / Andhra Pradesh
Shifting cultivation names match their states: Jhum in Assam (North-East), Podu in Andhra Pradesh, Ponam in Kerala, and Dahiya in Chhattisgarh.
🏛️ The Maharashtra angle
मुंबई हाय मधे भारताच्या एकूण उत्पादनाच्या 63% खनिज तेल तर 80% नैसर्गिक वायूचे उत्पादन होते. ओ.एन.जी.सी. ला येथे सर्वप्रथम 1974 मध्ये तेल लागले. हे खनिज तेल कोणत्या कालावधीचे आहे? Mumbai High accounts for 63% of petroleum production in India and produces about 80% of India's natural gas. The ONGC struck oil here in 1974. To which period does this oil belong :
The petroleum-bearing strata of Mumbai High offshore oilfield primarily belong to the Miocene epoch of the Tertiary period.
🏛️ The Maharashtra angle
भारतता मासेमारी अत्यल्प प्रमाणात केली जाते कारण : वरीलपैकी कोणती विधाने बरोबर आहेत ? Fishing in India is poorly developed because : Which of the above statements are correct ?
(a)मोठ्या प्रमाणावर अन्नधान्यावर अवलंबून राहणे.
(b)मासे साठवण्याच्या मर्यादित सोयी.
(c)सरकार मासेमारीस प्रोत्साहन देत नाही.
(d)जास्त चांगली बाजारपेठ नाही.
Fishing in India is under-developed primarily due to heavy dependence on cereal/land agriculture, limited cold storage/preservation facilities, and lack of well-developed domestic markets.
🏛️ The Maharashtra angle
आपल्या देशाचे बरेच क्षेत्र मृदा धूपीमुळे प्रभावित आहे. मृदा धूपीखाली सर्वाधिक क्षेत्र असलेले राज्य कोणते ? Soil'erosion has affected large tracts of our country. Which is a state with the largest area under soil erosion ?
Rajasthan has the largest area affected by soil erosion in India, primarily due to wind erosion and shifting sand dunes in arid regions.
खालील विधाने पाहावीत व त्यातील कोणते योग्य नाही ते सांगावे. (a) भारतात गाळाची मृदा सर्वात अधिक पसरलेली आहे. (b) एकूणच गाळाची मृदा अत्यंत सुपीक असते. (c) तिच्या वयोमानाप्रमाणे गाळाची मृदा 2 वर्गात मोडते - जुनी-बांगर आणि नवी-खादर. (d) खादर मृदा बांगर मृदा पेक्षा अधिक सुपीक असते. (e) गाळाच्या मृदेत पुरेशा प्रमाणात पोटॅश, फॉस्फोरिक ऑॅसिड व लाइम असते. (f) गाळाची मृदा ऊस, भात, गहू व कडधान्यांकरिता उत्कृष्ट असते. Consider the following statements and state what is not true of the Alluvial Soils ? (a) Alluvial soils are most widely spread soils. (b) Alluvial soils as a whole are very fertile. (c) On the basis of their age they are classified into two - old : Bangar and new : Khadar. (d) Khadar soils are more fertile than Bangar (e) Alluvial soils contain adequate proportion of potash, phosphoric acid and lime (f) Alluvial soils are ideal for sugarcane, paddy, wheat and pulses
(a)भारतभरात गाळाची मृदा सर्वात अधिक पसरलेली आहे. / Alluvial soils are most widely spread soils.
(b)एकूणच गाळाची मृदा अत्यंत सुपीक असते. / Alluvial soils as a whole are very fertile.
(c)तिच्या वयोमानाप्रमाणे गाळाची मृदा 2 वर्गात मोडते - जुनी-बांगर आणि नवी-खादर. / On the basis of their age they are classified into two - old : Bangar and new : Khadar.
(d)खादर मृदा बांगर मृदा पेक्षा अधिक सुपीक असते. / Khadar soils are more fertile than Bangar
(e)गाळाच्या मृदेत पुरेशा प्रमाणात पोटॅश, फॉस्फोरिक ऑॅसिड व लाइम असते. / Alluvial soils contain adequate proportion of potash, phosphoric acid and lime
(f)गाळाची मृदा ऊस, भात, गहू व कडधान्यांकरिता उत्कृष्ट असते. / Alluvial soils are ideal for sugarcane, paddy, wheat and pulses
All statements provided about alluvial soil are factually correct: they cover the largest area in India, are very fertile, divided into Bangar (old) and Khadar (new) with Khadar being more fertile, and contain adequate potash, lime, and phosphoric acid.
🏛️ The Maharashtra angle