Climate Change — MPSC PYQ
Every Climate Change question MPSC has actually asked in Environment, 2013–2025 — 16 questions, each with the correct answer from the official MPSC key and a full explanation. Newest papers first.
राष्ट्रीय हवामान विषयक कृती कार्यक्रमांमध्ये खालीलपैकी कोणत्या राष्ट्रीय अभियानाचा समावेश केला नव्हता ? Which one of the following National Mission was not included in the National Climate Action Program ?
The National Action Plan on Climate Change (NAPCC) originally comprises 8 core national missions, which do not include the National Health Mission, making option 4 the correct answer as it was not part of the initial 8 core missions.
हरित गृह वायु उत्सर्जित करण्याकरिता खालीलपैकी कोणते दोन पर्याय प्रामुख्याने कारणीभूत आहेत ? Which of the following two conditions are specially responsible for the emission of greenhouse gases ?
(a)आटोमोबाईल उद्योग / Automobile industries
(b)श्रेणी जमीन व्यवस्थापन / Rangeland Management
(c)रासायनिक उद्योग / Chemical Industries
(d)पावसाचे पाणी साठवण / Rainwater harvesting
Automobile industries (releasing fossil fuel emissions) and chemical industries are major contributors to greenhouse gas emissions, making statements (अ) and (क) correct.
🏛️ The Maharashtra angle
स्थलीय परिसंस्थेच्या कार्बन पृथक्करण क्षमतेत वाढ करण्यासाठी खालीलपैकी योग्य पर्यायांची निवड करा.
(a)वृक्षरोपण करणे व वनीकरण उपक्रम
(b)औद्योगिक सांडपाणी जलस्रोतात सोडणे
(c)हरीत गृह वायूंची वाढ
(d)बेकायदेशीर "वृक्ष तोड" थांबविणे
Tree plantation, afforestation (a), and stopping illegal tree felling (d) enhance the carbon sequestration capacity of terrestrial ecosystems by expanding green cover.
🏛️ The Maharashtra angle
वनसंपदा (वने) व महासागराची कार्बन पृथक्करण (अधिशोषणात) क्षमता ढासळत गेलेली कारण :
(a)वन आवर्णात वाढ
(b)जंगलतोड
(c)वृक्षरोपण उपक्रम
(d)मानवनिर्मित कार्ये
Deforestation (b) and anthropogenic/man-made activities (d) destroy forest covers and marine balance, directly causing a decline in the carbon sequestration capacity of forests and oceans.
🏛️ The Maharashtra angle
जिवाश्म इंधनाच्या वापराच्या उच्च दरामुळे कोणते दुष्परिणाम जाणवतात ? वरीलपैकी कोणते विधान/विधाने बरोबर आहेत ? High rate of consumption of fossil fuel resulted in which effects ? Which of the statement given above is/are correct ?
(a)आम्ल पाऊस
(b)ओझोनचा ह्हास
(c)स्वच्छ हवामान
(d)वारंवार धुकेयुक्त हवामान
High consumption of fossil fuels releases greenhouse gases and pollutants causing acid rain (A), ozone depletion (B), and frequent smog/foggy weather (D). Statement C ('clean weather') is factually opposite.
🏛️ The Maharashtra angle
हरीतगृह परिणाम म्हणजे काय ? तापमान बदलास कोणती कारणे परिणामकारक आहेत ? वरीलपैकी कोणते विधान/विधाने बरोबर आहेत ? What is green house effect ? And what are the reasons for climate change ? Which of the statement given is/are correct ?
(a)हा हरीतगृहामध्ये सौरकिरणोत्सर्गास परवानगी देऊन आढळणारा एक तापमानवाढ प्रभाव आहे.
(b)हरीतगृहातील उष्णता एक तास सूर्यप्रकाशात पार्क केलेल्या कारच्या आतील भागासारखी असते.
(c)समशितोष्ण भागात उष्णकटीबंधीय वनस्पती वाढविण्यासाठी हरीतगृहाचा वापर केला जातो.
(d)हरीतगृह परिणामांमुळे रात्री उबदार होतात.
All the statements (A, B, C, D) correctly describe aspects of the greenhouse effect, including solar radiation trapping, the greenhouse car analogy, usage in temperate regions for tropical plants, and the phenomenon of warmer nights.
ओझोन मध्ये घट झाल्याने जीवसृष्टीवर खालीलपैकी कोणते परिणाम होतात ? Which of the following are ecological impacts of ozone depletion ?
(a)माणसाच्या रोग प्रतिकारक क्षमतेचे नुकसान / Damage human immune system
(b)वनस्पतींची वाढ खुंटणे / Stunted growth of the plants
(c)तापमानात वृद्धी / Rise of temperature
(d)मोतीबिंदू होण्याचे कारण / Causes cataracts
Ozone depletion leads to increased UV rays reaching Earth, which causes damage to human immune systems, stunted plant growth, global temperature disruption, and cataracts. Therefore, all statements are correct.
खाली दोन विधान दिलेली आहेत (अ) हे विधान असून (र) हे कारण आहे खालील पर्यायातून योग्य पर्याय निवडा. विधान (अ) : निर्वणीकरणामुळे हवेतील कार्बनडायऑक्साईड चे प्रमाण वाढते. कारण (र) : वने जेंव्हा प्रकाशसंश्लेषण क्रियेदारे स्वतःचे अन्न तयार करतात तेंव्हा मोठ्या प्रमाणात कार्बनडायऑक्साईड चा वापर होतो.
(a)निर्वणीकरणामुळे हवेतील कार्बनडायऑक्साईड चे प्रमाण वाढते.
(b)वने जेंव्हा प्रकाशसंश्लेषण क्रियेदारे स्वतःचे अन्न तयार करतात तेंव्हा मोठ्या प्रमाणात कार्बनडायऑक्साईड चा वापर होतो.
Deforestation increases carbon dioxide because trees absorb CO2 during photosynthesis. Removing forests means less CO2 is absorbed, raising its atmospheric concentration. Thus, both are true and (R) is the correct explanation.
हरितगृह वायुच्या परिणामा च्या संदर्भातील विधाने अ. 1970 पर्यंत आपल्या पृथ्वीचे 100 वर्षात 1° से. ने तापमान वाढत होते. ब. गेल्या 20 वर्षात आपल्या पृथ्वीचे दर 100 वर्षात 10° से. ने तापमान वाढत आहे. क. जगाच्या निरनिराळ्या भागातील बहुतेक हिमनदया मागे सरकत आहेत. ड. एल नीनोची वारंवारता व परिणामाची तीव्रता वाढत आहे. वरील विधाना पैकी कोणते/कोणती विधाने बरोबर आहेत ? Study the following statements about Greenhouse gases effect. a. Our planet was heating at the rate of 1°C per 100 years, till 1970. b. Since last 20 years, the planet has been warming at the rate of 10°C per 100 years. c. Most of the glaciers in different parts of the world are retreating. d. Frequency and effect of El Niño is increasing. Which of the above statements is/are correct ?
(a)1970 पर्यंत आपल्या पृथ्वीचे 100 वर्षात 1° से. ने तापमान वाढत होते. / Our planet was heating at the rate of 1°C per 100 years, till 1970.
(b)गेल्या 20 वर्षात आपल्या पृथ्वीचे दर 100 वर्षात 10° से. ने तापमान वाढत आहे. / Since last 20 years, the planet has been warming at the rate of 10°C per 100 years.
(c)जगाच्या निरनिराळ्या भागातील बहुतेक हिमनदया मागे सरकत आहेत. / Most of the glaciers in different parts of the world are retreating.
(d)एल नीनोची वारंवारता व परिणामाची तीव्रता वाढत आहे. / Frequency and effect of El Niño is increasing.
Statements a, c, and d are correct reflecting historical global warming rates, glacier retreat, and increased El Niño frequency. Statement b cites an incorrect exaggerated rate (10°C per 100 years).
खालीलपैकी कोणता हरितगृह वायू संपूर्ण मानव निर्मित आहे ? Which of the following greenhouse gases is entirely produced by human activities ?
CFCs (Chlorofluorocarbons) and synthetic greenhouse gases like HFCs are entirely anthropogenic and have no natural sources.
खालीलपैकी कोणत्या मानवी परिणामांमुळे जागतिक हवामानात बदल होतो ? The impact of humans on global climate has been induced by which of the following ?
(a)8000 वर्षापासून होणारी जंगलतोड / Deforestation since 8000 years
(b)आग आणि अतिचरण ह्यांचा वापर / Use of fire and overgrazing
(c)5000 वर्षापासून होणारी खाचरातली भातशेती / Wet paddy cultivation since 5000 years
(d)औद्योगिक क्रांती / Industrial revolution
Human impacts on global climate include historical activities like ancient deforestation, agriculture (paddy fields), fire/overgrazing, and modern industrialization.
भारतातील खालीलपैकी कोणते राज्य पहिले कार्बन मुक्त राज्य होण्याच्या मार्गावर आहे ? Which of the following States of India is on the way to becoming the first carbon free State ?
Himachal Pradesh has taken significant policy initiatives and renewable energy adoption to move towards becoming India's first carbon-free state.
जागतिक रिसोर्सेस संस्थेप्रमाणे (2011) खालीलपैकी कोणता देश सर्वात अधिक कार्बन उत्सर्जन करतो ? As per the World Resources Institute (2011) which of the following countries is the world's highest carbon emitter ?
According to historical reports like World Resources Institute and global emission inventories, China is the world's largest absolute emitter of carbon dioxide, followed by the USA and India.
भारतातील खालीलपैकी कोणते राज्य प्रथम कार्बनमुक्त राज्य झाले आहे ? Which of the following states of India became the first carbon free state ?
Himachal Pradesh or specific northeastern territories like Arunachal Pradesh have been recognized in contexts for high carbon sequestration due to forest cover, but Himachal Pradesh is officially noted for pioneering initiatives towards becoming carbon neutral.
जर जागतिक तापमान 2° से. वाढले तर पृथ्वीवर खालीलपैकी कोणते परिणाम होण्याची शक्यता आहे?
(a)वार्षिक पूर
(b)कीटकामुळे होणारे आजार जसे मलेरिया
(c)शेती विभागात बदल
(d)प्राणी आणि वनस्पतींच्या बऱ्याच प्रजाती नष्ट होतील
An increase in global temperature by 2°C triggers severe ecological consequences including annual floods, vector-borne diseases like malaria, agricultural shifts, and mass species extinction.
🏛️ The Maharashtra angle
शास्त्रज्ञांनी दिलेले वातावरण बदलांचे काही सिद्धांत खालीलप्रमाणे : (a) सर जॉर्ज सिम्प्सन सिद्धांत (b) सौर डागांच्या चक्रावर आधारित सिद्धांत (c) खगोलशास्त्र विषयक सिद्धांत (d) वातावरणातील वायू जे निवडक प्रकाशाचे किरण शोषून घेतात, त्यांच्या बदल्याच्या प्रमाणावरचा सिद्धांत वातावरण बदलाच्या कोणत्या सिद्धांतानुसार पाच मूलभूत परिणाम ग्राह्य धरून त्यावर आधारित बर्फातील प्रदेशातील बर्फाचे प्रसरण आणि आकुंचनाचे गणितीय मॉडेल दिले गेले आहे ?
(a)सर जॉर्ज सिम्प्सन सिद्धांत
(b)सौर डागांच्या चक्रावर आधारित सिद्धांत
(c)खगोलशास्त्र विषयक सिद्धांत
(d)वातावरणातील वायू जे निवडक प्रकाशाचे किरण शोषून घेतात, त्यांच्या बदल्याच्या प्रमाणावरचा सिद्धांत
The astronomical theory of climate change (Milankovitch cycles), involving orbital changes, is used in mathematical models to calculate glacial expansion and contraction in polar ice regions.