Human Body — MPSC PYQ

खालीलपैकी हार्मोन्सचा कोणता संच मासिक पाळीचे नियमन करतात ? Which of the following sets of hormones regulate menstrual cycle ?

The menstrual cycle is regulated by the hypothalamic-pituitary-ovarian axis hormones: Follicle-Stimulating Hormone (FSH), Luteinizing Hormone (LH), Estrogen, and Progesterone.

हात आणि पाय यांच्यातील हाड व सांधे यांच्यातील साधारण साम्य व्यक्त करण्यासाठी खालील जोड्या जुळवा : यादी क्र. - 1 (a) खांदा सांधा (b) ह्युमरस (c) कोपर (d) रेडिओ-अल्ना यादी क्र. - 2 (i) टिबिओ-फिब्युला (ii) गुडघा (iii) फिमर (iv) हिप सांधा Match the following to express general resemblance between bones and girdle fore limbs and hind limbs. List no. - 1 (a) Shoulder joint (b) Humerus (c) Elbow (d) Radio-ulna List no. - 2 (i) Tibio-fibula (ii) Knee (iii) Femur (iv) Hip joint

In human skeletal anatomy, forelimb bones correspond structurally to hindlimb bones: Shoulder joint corresponds to Hip joint (iv), Humerus to Femur (iii), Elbow to Knee (ii), and Radio-ulna to Tibio-fibula (i).

खालीलपैकी कोणते विधान सत्य आहे? / Which of the following statements is true ?

An adult human skeleton consists of 206 bones (not 208, making statement 'a' false). Vertebrae and facial bones are irregular bones (making statement 'b' true).

पिट्यूटरी ग्रंथी या अंतःस्रावी ग्रंथी असून मेंदूमधील हायपोथॅलेमस मध्ये असते. ती अनेक संप्रेरके स्रवते. (a) तिला मास्टर अंतःस्रावी ग्रंथी म्हणतात. (b) तिच्या पुढील भागाला न्युरोहायपोफायसीस तर मागील भागाला अॅडीनोहायपोफायसीस म्हणतात. (c) पिट्यूटरीच्या मागील भागातून ऑक्सीटोसीन आणि व्हेसोप्रेसीन ही संप्रेरके स्रवतात. (d) एस.टी.एच., टि.एस.एच., ए.सी.टि.एच. हि संप्रेरके अॅडीनोहायपोफायसीस मधून स्रवतात. वरीलपैकी कोणती विधान/विधाने बरोबर आहे/त ?

The pituitary gland is located in the hypothalamus region of the brain and is called the master gland. Its posterior lobe (neurohypophysis) releases oxytocin and vasopressin, while STH, TSH, and ACTH are secreted by the anterior lobe (adenohypophysis).

खालीलपैकी कोणती प्रक्रिया श्वसन प्रक्रियेत अंतर्भूत नाही ? Which among the following is not involved in Respiratory Process ?

The Calvin cycle is part of photosynthesis (dark reaction), not respiration. Respiration involves glycolysis, Kreb's (citric acid) cycle, and electron transport chain.

मानवाच्या पोटामध्ये कोणते जठररस स्त्रवतात ? Which gastric juices are secreted in human stomach ?

Human gastric glands secrete gastric juice containing hydrochloric acid (HCl), pepsinogen (which converts to pepsin), and mucus.

सस्तन प्राण्यांच्या हृदयामध्ये होणारा रक्ताभिसरणाचा क्रम सांगा. Give the sequence of blood circulation in mammalian heart.

Deoxygenated blood enters the right auricle (b), goes to the right ventricle (d), gets oxygenated in lungs, enters the left auricle (a), and finally goes to the left ventricle (c) to be pumped out to the body.

खालीलपैकी कोणती पायरी श्वासोच्छवास प्रक्रियेतील नाही? Which one of the following is not an intermediate step in Respiration?

Respiration involves processes like ventilation, external respiration, transport of gases, and internal respiration. Intermediate steps exclude non-respiratory metabolic pathways.

खालीलपैकी कोणती विधान/विधाने “सारकोमेअर" बद्दल सत्य आहे/आहेत? / Which of the following statement/s is/are true for sarcomere?

A sarcomere is defined as the basic functional and structural unit of striated muscle tissue (muscle fibre), fulfilling both statements.

समपृष्ठरज्जू प्राण्यामध्ये, पेशीत आणि ऊतीत K+ आयनाची संहती _________ आणि Na+ आयनाची संहती __________ असते. In vertibrates, inside the cells and tissues, there is a ____________ concentration of K+ ions and ____________ concentration of Na+ ions.

In vertebrates, intracellular fluid has a high concentration of Potassium (K+) ions and low concentration of Sodium (Na+) ions, maintained by the sodium-potassium pump.

मानवाच्या शरीरातील नेफ्रॉन्स मध्ये युरीन बनविण्याचा योग्य घटनाक्रम कोणता ? In the nephron of man, what is the correct sequence of urine formation ?

Urine formation in nephrons involves three main steps: Glomerular filtration (ultrafiltration), Selective reabsorption, and Tubular secretion.

खालीलपैकी कोणती परिस्थिती दुसऱ्या गर्भसाठी धोकादायक असेल ? Which of the following situations will be fatal to second foetus ?

Rh-negative mother carrying an Rh-positive second foetus develops antibodies that cause erythroblastosis fetalis, fatal to the second child.

अनित्य तंतु आणी स्नायु संकुचन सिद्धांता बाबत खालील विधाने लक्षात घ्या : वरीलपैकी कोणते विधान/विधानी सत्य आहेत? Consider the following statements about sliding filament theory of muscle contraction : Which of the above statements is/are true?

The sliding filament theory explains modern muscle contraction mechanisms and was proposed by scientists Huxley and Niedergerke (along with Hanson and Huxley), making both statements true.

खालील विमाने विचारात घ्या : अ. मानवी सांगाड्यात पाच प्रकारची हाडे असतात. ब. वजनाला आधार देणे आणि हालचाली सुलभ करणे ही लांब हाडांची (Long bones) कार्ये आहेत. क. स्नायुबंदांना दबावापासून वाचविणे हे सपाट हाडांचे (Flat bones) कार्य आहे.

Long bones support weight and facilitate movement, while flat bones protect internal organs. Statement a is incorrect because human skeletons have more or different classifications depending on context, making statements a and b or a and c combinations tricky, but option 1 is the officially accepted answer.

खालीलपैकी कोणती 'संप्रेरके' पिट्युटरी ग्रंथीची आहेत ? / Which of the following are hormones of the pituitary gland ?

TSH (Thyroid Stimulating Hormone), STH (Somatotropic/Growth Hormone), and ADH (Antidiuretic Hormone) are secreted or stored/released by the pituitary gland. HCG (Human Chorionic Gonadotropin) is produced by the placenta during pregnancy.

अस्थिसं संस्था ही खालीलपैकी कोणते कार्य करते ? / The skeletal system performs which of the following functions ?

The skeletal system provides structural support and protection for vital organs, facilitates body movement via muscles, produces blood cells in bone marrow (hematopoiesis), and stores minerals like calcium and phosphorus.

खालीलपैकी कोणता/कोणारे नाइट्रोजन युक्त टाकाऊ पदार्थ नाही/नाहीत ? Which of the following is/are not a nitrogenous excretory waste ?

Creatine is an amino acid derivative found in muscle tissue and is not a nitrogenous excretory waste product, whereas ammonia, urea, and creatinine are excretory wastes.

वृषण/वृष्ण हे साधारणतः कधी अंडकोशांमध्ये उतरतात ? The testes normally descend into the scrotum by about

In human males, the testes normally descend from the abdominal cavity into the scrotum around the time of birth (or late gestation).

पुढे X व Y ही दोन प्रतिपादने दिली आहेत व नंतर त्यासंबंधीचे काही युक्तिवाद दिले आहेत. प्रत्येक युक्तिवाद वेगवेगळा विचारत घेऊन लागू पडणारे सर्व युक्तिवाद निवडा. X. लिओनार्दो दा विन्चीने 1508 साली केलेले मानवी शरीराच्या आतल्या भागाचे रेखाटन आंत्रयोजी हा अवयव दाखवते. Y. जानेवारी 2017 साली संशोधकांनी आंत्रयोजी हा मानवी शरीराचा नवा 79वा अवयव असल्याचे जाहीर केले आहे. युक्तिवाद : अ. ती तार्किक दृष्ट्या विसंगत म्हणून विचारत घेता येतील, कारण लोकांना 16 व्या शतकात आंत्रयोजीचे अस्तित्व माहीत होते आणि विन्चीचे रेखाटन त्याचा पुरावा देते. ब. ती परस्परविरोधी म्हणून विचारत घेता येतील, कारण किमान 5 शतकांपासून लोकांना मानवी शरीरातील आंत्रयोजीच्या अस्तित्वाची माहिती नसूनही संशोधकांनी तो नवा अवयव असल्याचे जाहीर केले आहे. क. संशोधकांनी तपशीलात अभ्यास केल्यानंतर तो मानवी शरीरातील नवा 79वा अवयव असण्याची ओळख पूर्वी माहीत असलेल्या आंत्रयोजीला दिल्यामुळे ती परस्परपूरक ठरतात.

Leonardo da Vinci's historical drawing and the 2017 scientific discovery of the mesentery can be seen as consistent, complementary, and also reflecting paradoxes in historical scientific recognition.

तृणभक्षकांच्या तुलनेतं मांंसभक्षकांमध्ये अ. दांत टोकदार असतात. ब. आतडे आखुड असते. वरील दोन विधानांपैकी कोणते योग्य आहे ? Carnivores when compared to Herbivores have a. pointed teeth. b. shorter intestines. Which of the above two statements is correct ?

Carnivores have pointed teeth (canines) to tear flesh and shorter intestines because meat is easier to digest than plant cellulose.

क्षार नियंत्रण हे मानवी शरीरातील महत्वाचे कार्य अड्रेनल ग्रंथी कडून केले जाते. त्या कोठे विसावलेल्या असतात ? An important mechanism of salt regulation in human body is performed by adrenal glands which are located

Adrenal glands (suprarenal glands) are located on the superior surface of each kidney, responsible for producing hormones like aldosterone that regulate salt and water balance.

एका मिनिटात मूत्रपिंडातून किती रक्त वाहते ? How much blood flows through the kidneys per minute ?

Approximately 1 to 1.2 litres of blood flows through the human kidneys per minute, which accounts for roughly 20-25% of the cardiac output.

4 वर्ष वयाच्या मुलाच्या अंटीरीअर पिट्युटरीस एका अपघातात गंभीर हानी पोहोचलेली होती. तरीही तो तग धरून जिवंत राहिला. त्या काय होऊ शकते ? / In an accident the anterior pituitary of a four-year-old was severely damaged but the boy survived. What may happen ?

The anterior pituitary secretes Growth Hormone (somatotropin). Damage to it in a growing child leads to stunted skeletal growth, resulting in dwarfism.

'बंडल ऑफ हिज्' (His) जे जाळे / 'Bundle of His' is a network of

The Bundle of His is a specialized collection of heart muscle fibers (modified cardiac muscle) that transmit electrical impulses from the AV node to the ventricles.

ऑक्सीश्वसनामध्ये ऑक्सीजन कोणती मुख्य भूमिका बजावतो ? / What is the role of oxygen in aerobic respiration ?

In aerobic respiration, oxygen acts as the final electron acceptor in the electron transport chain, enabling ATP production.

अतिश्रमामुळे स्नायूदुखीमध्ये खालीलपैकी कोणते रसायन जबाबदार असते ? / Which of the following chemicals is responsible for the aching of muscle after vigorous muscular activity ?

Accumulation of lactic acid in muscles due to anaerobic respiration during vigorous exercise causes muscle fatigue and aches.

खालीलपैकी कोणता पर्याय बरोबर आहे ? / Which of the following matches is correct ?

The correct match corresponds to standard biological pairing often featured in textbook exercises.

पचनसंस्थेमध्ये मुख ते गुदद्वार ह्या मार्गामध्ये pH मध्ये काय बदल होत जातो ? / How does the pH change from the mouth to the anus in the digestive system ?

The pH along the alimentary canal varies: the mouth is slightly acidic to neutral, the stomach is strongly acidic due to HCl, and the small and large intestines become alkaline due to bile and pancreatic juices.

पुढीलपैकी कोणते क्षार शरीरातील आम्ल-क्षार (ॲसिड-बेस) संतुलन राखते? Which one of the following minerals regulates the acid-base balance of the body?

Sodium (Na+) along with chloride and bicarbonate ions plays a vital role in regulating the acid-base balance and osmotic pressure of body fluids.

वृक्क साम्नु नियंत्रित कशाच्या मदतीने करतात ? Kidneys are helping to maintain pH balance by which of the following ?

Kidneys maintain blood pH balance by regulating the reabsorption and excretion of hydrogen ions (H+) and bicarbonate ions (HCO3-).

ऑक्सश्वसनानाच्या शेवटी काय तयार होते ? The end product of aerobic respiration is :

During aerobic respiration, glucose is completely broken down in the presence of oxygen to produce carbon dioxide, water, and energy (ATP).

खालीलपैकी विसंगत पर्याय कोणता ? / Spot the odd one out ?

In such classification questions, one option deviates fundamentally in category or function compared to the other three matching options.

यूरिया चे वहन कोण करते ? / Urea is transported by :

Urea, being a nitrogenous waste product formed in the liver, is transported through the blood plasma to the kidneys for excretion.

पुढील दोन विधानांचा विचार करा : (a) आपल्या पोटात हायड्रोक्लोरिक ॲसिड निर्माण होते ते पचनक्रियेस मदत करते. अपचनात पोटात अधिक ॲसिड निर्माण होते ज्याने पोट दुखायला lagte व माणूस अस्वस्थ होतो. (b) मॅग्नेशियम हायड्रॉक्साइड (मिल्क ऑफ मॅग्नेशिया) चा वापर अशा वेळी केला जातो जे एक अर्नाजेसिक आहे. कोणते वाक्य पूर्णपणे बरोबर आहे ? Consider the following two statements : (a) Our stomach produces hydrochloric acid. It helps in digestion of food. During indigestion the stomach produces too much acid causing pain and irritation. (b) Magnesium hydroxide (milk of magnesia) is often used in the above condition which is an analgesic ? Which is a completely correct statement ?

Hydrochloric acid helps in digestion, but excess causes acidity which is neutralized by antacids like magnesium hydroxide, an antacid, not an analgesic.

पुढील कोणती विधाने योग्य आहेत? Which of the following statements are correct?

All the statements are correct: birds and mammals have 4-chambered hearts to avoid mixing blood; amphibians and reptiles have 3-chambered hearts; fish have 2-chambered hearts.

सामान्यतः किडनीमधून खालीलपैकी कशाचे गाळण होत नाही ? / Generally through kidney which of the following is not filtered ?

During ultrafiltration in the kidneys, large molecules like blood proteins and formed elements (blood cells) are normally not filtered out.