Genetics, Evolution & Biotech — MPSC PYQ
Every Genetics, Evolution & Biotech question MPSC has actually asked in Science & Technology, 2013–2025 — 28 questions, each with the correct answer from the official MPSC key and a full explanation. Newest papers first.
Questions per year
डायनोसॉर वर्गीय प्राण्यांनी पृथ्वीवर किती वर्षे सत्ता गाजवली ? / How many years did dinosaurs rule the earth ?
Dinosaurs ruled the Earth for approximately 160 million years (16 कोटी वर्षे) during the Mesozoic Era.
🏛️ The Maharashtra angle
मानवी जीनोम प्रकल्प 1990" चे मुख्य उद्दिष्ट/ष्टे हे होते
(a)मानवातील 20,000 ते 25,000 जनुके ओळखणे.
(b)डी.एन.ए. मधील 5 बिलियन बेस पेअर्सचा क्रम निश्चित करणे.
(c)नव्याने प्राप्त जीनोमीक ज्ञानाचा संशोधन व औषधी शास्त्रात समावेश करणे.
(d)प्राण्यांचे क्लोनिंग विकसित करणे.
The primary goal of the Human Genome Project (1990) was to identify all the 20,000 to 25,000 genes in human DNA and determine the sequences of the 3 billion (not 5 billion) chemical base pairs.
प्रोकेरीओटमधील आनुवंशिक कोडमधील एन-फॉर्मिल मिथीओनिनासाठी प्रारंभिक कोड कोणता ?
In prokaryotes, the initiation codon for translation that codes for N-formylmethionine is AUG.
“डीएनए'' संरचनेच्या अनुषंगाने खालील चार विधानांपैकी दोन विधाने संयुक्तिक आहेत. संयुक्तिक विधानांची निवड करा. / With respect to structure of DNA, following four statements are made. Choose the two relevant statements.
(a)“डीएनए'' ची संरचना दोन लांब “न्यूक्लीओटाईड" च्या साखळ्यांनी बनली असून त्या एका सामान्य अक्षाभोवती गुंडाळलेल्या आहेत. / DNA is made of two long chains of nucleotides coiled in a helix around a central axis.
(b)“डीएनए'' ची संरचना दोन लांब “न्यूक्लीओसाईड" च्या लांब साखळीने बनलेली असून त्या एका सामान्य अक्षाभोवती गुंडाळलेल्या आहेत. / DNA is made of two long chains of nucleoside coiled around a central axis.
(c)या दोन साखळ्या एकमेकांशी अशा रीतीने पूरक आहेत की अॅडेनीन नेहमी थायमीन सोबत व सायटोसीन सोबत ग्वानीन सोबत जोडलेली आहेत. / The two chains are complimentary to each other so that Adenine is always paired with Thymine and cytosine with Guanine.
(d)या दोन साखळ्या एकमेकांशी पूरक नसून यामध्ये अॅडेनीन सोबत युरॅसील व सायटोसीन सोबत ग्वानीन जोडलेले आहेत. / The two chains are not complimentary to each other where Adenine is paired with uracil and cytosine with Guanine.
DNA consists of two nucleotide chains coiled in a double helix (statement a) and exhibits specific base pairing where Adenine pairs with Thymine and Cytosine with Guanine (statement c).
श्लेडेन व श्वान यांच्या पेशी सिद्धांताबाबत खालीलपैकी कोणती विधाने अचूक आहेत ?
(a)सर्व सजीव एक किंवा अनेक पेशींनी बनलेले आहेत.
(b)नवीन पेशी पूर्व अस्तित्वात असलेल्या पेशी पासून तयार होतात.
(c)पेशीच्या रासायनिक रचना आणि चयापचय कार्यामध्ये मूलभूत समानता आहे.
(d)एखाद्या जीवांची क्रिया ही सामूहिक क्रियाकलाप आणि त्याच्या पेशीय संरचनेचा परस्पर संवाद असतो.
The modern cell theory formulated and expanded by Schleiden, Schwann, and later Rudolf Virchow encompasses all these statements regarding cellular composition, origin, metabolism, and organismal activity.
डोळ्यांचा रंग पांढरा असणाऱ्या ड्रॉसिलाच्या मादीचा, डोळ्यांचा रंग लाल असणाऱ्या ड्रॉसिलाच्या नरा बरोबर संकरण झाले, तर त्यांच्या पहिल्या F1 पिढीतील सर्व मादी ड्रॉसिलांच्या डोळ्यांचा रंग कोणता असेल ? What will be the eye colour of all female individuals in F1 generation when a white eyed female Drosophila is crossed with a red eyed male Drosophila?
In Drosophila, eye color is X-linked. A white-eyed female (XwXw) crossed with a red-eyed male (XWY) gives all red-eyed females in the F1 generation because they receive a dominant XW from the father.
खालीलपैकी कोणत्या पेशी घटका भोवती पटल (आवरण) नसते? Which of the following cell organelle is not bounded by membrane ?
Ribosomes and centrioles are cell organelles that do not have a surrounding biological membrane. Mitochondria, chloroplasts, and nucleus have double or single membranes.
युकेरीऑटीक (eukaryotic) पेशी संदर्भात गुणसूत्र जनकीय साहित्य DNA संबंधित खालील विधानांचा विचार करा.
(a)युकेरीऑटीक (eukaryotic) पेशीतील गुणसूत्रांमध्ये जीन साहित्य डी.एन.ए. (DNA) सोबत "हीस्टोन" लघु प्रथिने संलग्नित असतात. / Histones are small proteins associated with chromosomal DNA of eukaryotic cells.
(b)या प्रथिनांमध्ये आरजेनीन व लायसीन या मूलभूत अमिनो आम्लाचा जास्त प्रमाणात सहभाग असतो. / These proteins are rich in basic Amino Acids Argenine and Lysine.
(c)या प्रथिनांमध्ये टोप्टोफॅन या मूलभूत आम्लाचा अभाव असतो. / These protein lack Trptophan.
In eukaryotic cells, DNA is wound around histone proteins rich in basic amino acids like arginine and lysine, and histones notably lack tryptophan.
🏛️ The Maharashtra angle
कोशिकांचे सर्वप्रथम वर्णन कोणी केले? The cell was first time described by ______________
Robert Hooke first observed and described cells in 1665 using a primitive microscope to examine a thin slice of cork.
कोणत्या जनुकीय रूपांतरीत पीकामाध्ये जनुकीय अभियांत्रिकी तंत्राने अ जीवनसत्त्व निर्माण करणारी तीन जनुके घातली आहेत ? Name the transgenic crop in which three genes for synthesis of vitamin A are introduced through the technique of genetic engineering.
Golden Rice is a transgenic variety of rice created to synthesize beta-carotene (a precursor of provitamin A) using genetic engineering.
नाकतोडा या किटकाच्या नर आणि मादी मध्ये किती सहलग्नता गट असतात ? How many linkage groups are present in the female and male grasshopper insect ?
The number of linkage groups in an organism equals its haploid chromosome number. Grasshoppers use the XO sex-determination system: females are XX (diploid 24, haploid 12) and males are XO (diploid 23). By the standard convention used in these exams, both sexes are counted as having 12 linkage groups -- the unpaired X in males is still counted as its own linkage group.
उक्रांती दरम्यान वनस्पतीची व परागीकरण करणाऱ्या घटकांची उक्रांती During the course of evolution, plants and their pollinators evolved
(a)(1) स्वतंत्रपणे झाली
(b)(2) एकमेकांसोबत झाली
(c)(3) प्रथम वनस्पतींची व नंतर परागीकरण करणाऱ्या घटकांची झाली
(d)(4) प्रथम परागीकरण करणाऱ्या घटकांची व नंतर वनस्पतींची झाली
Co-evolution occurs when two or more species reciprocally affect each other's evolution, meaning plants and their pollinators evolve simultaneously.
खालीलपैकी कोणती थेरीज किंवा सिद्धांत जीवन उत्क्रांतीशी संबंधित आहेत ? / Which of the following theories are related to evolution of life ?
(a)नैसर्गिक निवडीचा सिद्धांत / The theory of natural selection
(b)उत्परिवर्तन उत्क्रांतीचा सिद्धांत / Mutation theory of evolution
(c)वारसा वर्ण गुणधर्म सिद्धांत / Theory of inheritance of acquired characteristics
(d)वियोग सिद्धांत / Theory of segregation
Natural selection (Darwin), mutation theory (De Vries), and inheritance of acquired characteristics (Lamarck) are all historical biological theories explaining the evolution of life. The theory of segregation belongs to Mendelian genetics, not evolution.
🏛️ The Maharashtra angle
ग्रेगोर मेंडल यांना जनुक्शास्त्राचे जनक असे संबोधले जाते, कारण त्यांनी प्रथम अनुवंशिकतेचा सिद्धांत मांडला. त्यांचे प्रयोगशाळेतील संशोधन सामग्री कोणती होती ? / Gregor Mendel is often referred to as the Father of Genetics, since he first enunciated the principles of heredity. His experimental material was
Gregor Mendel conducted his pioneering hybridization experiments on garden pea plants (Pisum sativum) in his monastery garden to discover the fundamental laws of inheritance.
एक जनुक - एक पाचकरस परिकल्पना असे सुचित करते की, एक जनुक एका पाचकरस संश्लेषण क्रियेला नियंत्रित करते असे प्रस्तावित करणारे कोण ? The one gene - one enzyme hypothesis suggesting that one gene controls the synthesis of one enzyme was proposed by
The 'one gene - one enzyme' hypothesis was proposed by George Beadle and Edward Tatum based on their experiments with Neurospora crassa (bread mold).
जुलवायुमानातील बदल हे मेंदूच्या असामान्य वाढीला जोर देणारे कारण म्हणून विचारात घेण्यासाठी वैज्ञानिकांनी पुरवलेला प्रमुख पुरावा निवडा. Select the major evidence that is provided by scientists for considering climate change as a reason for triggering extraordinary growth of brain.
Climate fluctuations in the East African Rift Valley forced early human ancestors to adapt to extreme environmental changes, triggering rapid brain evolution.
प्राध्यापक मास्लिन यांच्या म्हणण्यानुसार आधुनिक मानव जलवायुमानातून जन्माला आले असावेत कारण त्यांना दुष्काळाकडून सुकाळ आणि त्याच्या उलट होणाऱ्या वेगवान बदलांना तोंड द्यावे लागत होते. यामुळे मोठे मेंदू असलेल्या नव्या प्रजाती अस्तित्वात आल्या : प्राध्यापक मास्लिन यांच्या वरील म्हणण्याला पाठबळ देणारे/री पुढीलपैकी निरीक्षण/णे निवडा. अ. सध्या अस्तित्वात असलेल्या मानववंशीय सदस्यांचे त्यांच्या शरीराच्या आकाराच्या तुलनेत मोठ्या आकाराचे मेंदू आहेत. ब. डायनोसोर्स सारख्या अनेक प्राणी प्रजाती नष्ट झाल्या आहेत त्यांचे मेंदू तुलनेने लहान होते. According to Professor Maslin, modern humans were born from climate change, as they had to deal with rapid switching from famine to feast – and back again – which drove the appearance of new species with bigger brains. Select the observation(s) that support(s) Professor Maslin's statement. a. All members of the existing human races have a large sized brain compared to their body size. b. Many animal species like dinosaurs that have become extinct, had comparatively smaller brains.
(a)सध्या अस्तित्वात असलेल्या मानववंशीय सदस्यांचे त्यांच्या शरीराच्या आकाराच्या तुलनेत मोठ्या आकाराचे मेंदू आहेत. / All members of the existing human races have a large sized brain compared to their body size.
(b)डायनोसोर्स सारख्या अनेक प्राणी प्रजाती नष्ट झाल्या आहेत त्यांचे मेंदू तुलनेने लहान होते. / Many animal species like dinosaurs that have become extinct, had comparatively smaller brains.
Statement a supports Professor Maslin's theory because existing humans have large brains relative to body size, whereas statement b about dinosaurs is irrelevant to hominid evolution from climate shifts.
🏛️ The Maharashtra angle
अधिकांश शास्त्रज्ञांमध्ये कशाबाबत एकवाक्यता नाही ? Most of the scientists have varying views regarding :
While the fact of evolution is well-established, scientists have varying views regarding the exact direction and pathways of evolution.
खालील कोणते विधान योग्य आहे ? Which of the following statements is correct ?
(a)उष्ण रक्त प्राणी सर्वात अनुभवी असतात. / Warm blooded animals are the most experienced.
(b)उत्क्रांतीमध्ये असे गृहीत धरलेले आहे की सर्व सजीव एकत्र राहतात. / Evolution takes it for granted that all living beings live together.
Neither statement is scientifically sound; warm-blooded animals are not universally the 'most experienced', and evolution does not assume all living beings live together.
खालील कोणते विधान अयोग्य आहे ? (a) चिंपांझी, गोरिल्ला व ओरांगउट्टान यांत अनुभवातून शिकण्याची क्षमता मानवापेक्षा कमी नाही. (b) लॅमार्क, डार्विन व लिनेअस यांनी उत्क्रांतीची तत्वे मांडली. Which of the following statements is incorrect ? (a) The Chimpanzee, Gorilla and Orangutan have no less capacity to learn from experiences than that in man. (b) Lamarck, Darwin and Linnaeus proposed the theory of evolution.
(a)चिंपांझी, गोरिल्ला व ओरांगउट्टान यांत अनुभवातून शिकण्याची क्षमता मानवापेक्षा कमी नाही. / The Chimpanzee, Gorilla and Orangutan have no less capacity to learn from experiences than that in man.
(b)लॅमार्क, डार्विन व लिनेअस यांनी उत्क्रांतीची तत्वे मांडली. / Lamarck, Darwin and Linnaeus proposed the theory of evolution.
Both statements are incorrect because while apes have learning capabilities, equating them or saying Linnaeus proposed evolution (he proposed taxonomy) makes the statements factually flawed.
खालील कोणते विधान योग्य आहे ? (a) मानवाने इतरांशी झगडूनच स्वतःचे स्थान मिळवले. (b) उत्क्रांतीत निसर्ग सर्वश्रेष्ठ आहे. Which of the following statements is correct ? (a) Man acquired his position only after struggling with others. (b) In evolution the nature is supreme.
(a)मानवाने इतरांशी झगडूनच स्वतःचे स्थान मिळवले. / Man acquired his position only after struggling with others.
(b)उत्क्रांतीत निसर्ग सर्वश्रेष्ठ आहे. / In evolution the nature is supreme.
Both statements are factually incorrect generalizations regarding evolution and nature as absolute supreme entities in an extreme sense as framed in the question context.
खालील विधानांपैकी कोणते योग्य आहे ? Which of the following statements is correct ?
(a)उत्क्रांतीशिवाय एवढी अन्न-धान्याची उत्पत्ती झाली नसती. Without evolution there would not have been so much food production.
(b)अनुवंशिक विविधता क्वचितच समायोजित बदलाला सहाय्य करते. Genetic variability rarely supports adaptations.
Statement (a) is correct as evolutionary adaptation and domestication of crops enabled food production. Statement (b) is incorrect because genetic variability actually supports and drives adaptations.
डीएनयू मध्ये थायमीन हा नेहमी कुतल्या अमायनो ऑसिड शी जोडी बनवितो ? In DNA, thymine always pairs with ____________.
According to Chargaff's rules of DNA base pairing, Adenine (A) always pairs with Thymine (T) via two hydrogen bonds, and Cytosine (C) pairs with Guanine (G).
पुढील दोन विधानांचा विचार करा. / Consider the following two statements :
(a)जैवतंत्रज्ञानात जीव वा त्याच्या अंशाचा भाग नेहमी असतोच असे नाही. / Biotechnology does not necessarily always involve organisms or parts thereof :
(b)जैवतंत्रज्ञानात मुळत: शुद्ध व काही प्रमाणात उपयोजित विज्ञान दोन्ही संम्मीलित आहेत. / Biotechnology basically involves both pure and marginally applied sciences.
Statement (a) is incorrect because biotechnology inherently involves living organisms or their cellular/molecular components. Statement (b) is correct as it combines pure science (biology/genetics) with applied science.
जैवतंत्रज्ञानाचे अंतिम उद्दीष्ट काय आहे ? / What is the ultimate objective of Biotechnology ?
The ultimate objective of any applied science or technology, including biotechnology, is to benefit mankind and solve human problems, thereby achieving human satisfaction and welfare.
जैव तंत्रज्ञानाची प्रमुख संकल्पना खालीलपैकी कोणती आहे ? / What is the central theme of biotechnology ?
The core theme of biotechnology is the translation or conversion of basic scientific discoveries into practical, usable technologies for various applications.
खालील विधानांचा विचार करा. / Consider the following statements :
(a)जैवतंत्रज्ञान सर्व जीवित प्राण्यांमध्ये चालणारी एक नैसर्गिक जैविक प्रक्रिया आहे. / Biotechnology is a natural Biological process occurring in all the living organisms.
(b)जैवतंत्रज्ञानातील उत्पादन बरेच वेळा अपघाती असतात व त्यांना विशिष्टपणे योजावयाची आवश्यकता नसते. / Biotechnological product many a time is an accidental product and doesn’t have to be necessarily designed.
Biotechnology is a human-designed technological intervention using biological systems, not a naturally occurring spontaneous process in all organisms (making 'a' wrong). Products are purposefully engineered, not accidental (making 'b' wrong).
जेव्हा आपण जातीच्या उत्क्रांतीचा विचार करत असतो तेव्हा लक्षात ठेवावयास हवे की :
(a)उत्क्रांती म्हणजे प्रगती
(b)उत्क्रांती वैविध्य निर्माण करते
(c)जुन्या जाती अकार्यकुशल असतील असे नाही
(d)अधिकाधिक संमिश्र व काहींच्या क्लीष्ट प्रजाती निर्माण होतात.
In evolutionary biology, evolution does not mean progress toward a single superior goal; rather, it generates immense diversity and adapts populations to their environments without implying older species are inefficient.