Population & Human Development — MPSC PYQ
Every Population & Human Development question MPSC has actually asked in Economy, 2013–2025 — 39 questions, each with the correct answer from the official MPSC key and a full explanation. Newest papers first.
Questions per year
अतिरिक्त बुद्धीवंतांच्या स्थलांतराचे फायदे कोणते ? What are the benefits of excess brain drain ?
(a)परकीय चलन उपलब्ध होते. / Foreign currency gets available.
(b)बेकारीची समस्या सोडविण्यास मदत होते. / Helps in solving the unemployment.
(c)स्वदेशाच्या विकासाला गती प्राप्त होते. / Helps in the development of the native country.
(d)स्वदेशाची लोकसंख्या कमी होण्यास मदत होते. / Helps in reducing the population of the native country.
The passage says that when surplus trained manpower migrates, their migration helps solve unemployment in the native country, the sending country gets valuable foreign exchange, and both these help increase the tempo of economic development. Reducing the native population is never mentioned as a benefit, so the answer is a, b and c.
बुद्धिवंतांचे स्थलांतर खालीलपैकी कोणत्या कारणांनी होते ?
(a)जास्त पगार्याच्या अपेक्षेने.
(b)नोकरीची चांगली संधी व सुविधा मिळतात म्हणून.
(c)दुसऱ्या देशाचा विकास व्हावा म्हणून.
(d)केवळ पर्यटनसाठी.
Brain drain occurs primarily due to the expectation of higher salaries and better job opportunities/facilities abroad, making statements 'a' and 'b' correct.
🏛️ The Maharashtra angle
बुद्धिवंतांचे स्थलांतर हे कशा प्रकारे होते ? How does the brain drain take place ?
(a)अविकसित देशाकडून विकसित देशाकडे. / From underdeveloped country to developed country.
(b)विकसनशील देशाकडून विकसित देशाकडे. / From developing country to developed country.
(c)अविकसित देशाकडून अविकसित देशाकडे. / From underdeveloped country to underdeveloped country.
(d)विकसित देशाकडून अविकसित देशाकडे. / From developed country to underdeveloped country.
Brain drain typically flows from underdeveloped and developing countries towards developed countries in search of better prospects.
🏛️ The Maharashtra angle
बुद्धिवंतांच्या स्थलांतराचे तोटे कोणते ? What are the disadvantages of brain drain ?
(a)तंत्रज्ञ, शास्त्रज्ञ व डॉक्टर यांच्या शिक्षणावर केलेला खर्च वाया जातो. / The expenditure done on the education of technicians, scientist and doctors is wasted.
(b)त्यांच्या स्थलांतरामुळे लोकसंख्या कमी होते. / Their migration causes decreasing population.
(c)स्थलांतरीताल्यामुळे त्या देशाच्या लोकसंख्येतील वाढीमुळे समस्या निर्माण होतात. / Migration creates problems due to increased population of those countries.
(d)स्वदेशाच्या विकासात अडथळा येतो. / It creates obstacles in the development of native country.
The disadvantages of brain drain include the wastage of educational expenditure on professionals and obstacles in the home country's development.
🏛️ The Maharashtra angle
खालील पर्यायापैकी कोणते विधान सत्य नाही ? Which of the following statement is not true ?
Statement 4 is not true because virtually all jobs require some specific set of skills, whether technical, cognitive, or manual, contrary to the claim that all jobs require no special skills.
खालीलपैकी कोणते विधान सत्य आहे ? अ. व्यवस्थापकाकडे जटिल परिस्थितीचे विश्लेषण आणि निदान करण्याची मानसिक क्षमता असणे आवश्यक आहे. ब. निर्णय घेणे हे संकल्पनात्मक कौशल्य आहे. क. नोकरीमध्ये नाविन्यपूर्णता आणणे हे व्यवस्थापाकांसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पनात्मक कौशल्ये नाही. Which of the following statement is true ? A. Managers must have the mental ability to analyze and diagnose complex situations. B. Decision making is a conceptual skill. C. Bringing innovation to the job is not an important conceptual skill for managers.
(a)व्यवस्थापकाकडे जटिल परिस्थितीचे विश्लेषण आणि निदान करण्याची मानसिक क्षमता असणे आवश्यक आहे.
(b)निर्णय घेणे हे संकल्पनात्मक कौशल्य आहे.
(c)नोकरीमध्ये नाविन्यपूर्णता आणणे हे व्यवस्थापाकांसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पनात्मक कौशल्याे नाही.
Managers need mental ability to analyze complex situations (Statement A) and decision making is a conceptual skill (Statement B), making both true.
🏛️ The Maharashtra angle
भारताच्या राष्ट्रीय लोकसंख्या धोरण, 2000 संदर्भात खालीलपैकी कोणते/कोणती विधान/विधने बरोबर आहे/त ?
(a)जास्तीत जास्त दोन अपत्ये नुसार 2050 साला पर्यंत देशाच्या लोकसंख्येत स्थिरता आणणे.
(b)सार्वत्रिक लसीकरण.
(c)अर्भक मृत्यूचे प्रमाण प्रति हजारी 30% पेक्षा खाली आणणे.
National Population Policy (NPP) 2000 aimed to achieve universal immunization of children against all vaccine-preventable diseases as an immediate objective. The target year for population stability was 2045 (not 2050), and infant mortality rate target was below 30 per 1,000 live births.
खालील विधाने विचारत घ्या : अ. लिंगआधारित मानव विकास निर्देशांक हा आरोग्य, शिक्षण, सबलीकरण आणि श्रम बाजार यांचा संयुक्त निर्देशांक आहे. ब. वरील चार घटकाचा विचार केल्यास स्त्री-पुरुषातील असमानतेमुळे मानव विकासावर प्रतिकूल परिणाम होतो.
(a)लिंगआधारित मानव विकास निर्देशांक हा आरोग्य, शिक्षण, सबलीकरण आणि श्रम बाजार यांचा संयुक्त निर्देशांक आहे.
(b)वरील चार घटकाचा विचार केल्यास स्त्री-पुरुषातील असमानतेमुळे मानव विकासावर प्रतिकूल परिणाम होतो.
The Gender-Related Development Index (GDI) or related gender metrics account for achievements in health, education, command over resources/empowerment, and labor market participation, and gender inequality negatively impacts overall human development.
स्त्रियांच्या शिक्षणामुळे प्रजननक्षमता कमी होते कारण : Education for women reduses fertility due to
(a)शिक्षणामुळे स्त्रियांच्या कामाच्या संधी सुधारतात. / Education improves work opportunity for women.
(b)शिक्षित स्त्रियांना स्वतः च्या मुलांनी शिक्षित व्हावे वाटते. / Educated women want their own children to be educated.
(c)शिक्षण आणि साक्षरता स्त्रियांना गर्भनिरोधकविषयक अधिक ग्रहणक्षम बनवते. / Education and literacy make women more receptive to information about contraception
(d)स्त्रियांची आर्थिक स्थिती सुधारते. / Improving economic condition of women.
Education and literacy empower women with better information, knowledge, and acceptance regarding contraception and family planning, which directly reduces fertility rates.
🏛️ The Maharashtra angle
हिगीन्स यांच्या मते लोकसंख्येत होणारी वाढ ही ______. According to Higins Population growth can be ______.
(a)विकसित देशात स्वयंप्रेरित गुंतवणुकीला प्रेरक ठरू शकते. / A motivator for autonomous investment in developed countries.
(b)अविकसित देशात प्रेरक गुंतवणुकीला प्रेरक ठरू शकते. / A motivator for induced investment in under-developed countries.
(c)विकसित देशात केवळ प्रेरित गुंतवणुकीला प्रेरक ठरू शकते. / A motivator for only induced investment in developed countries.
(d)विकसित देशात स्वयंप्रेरित गुंतवणुकीला निरुत्साही करते. / Demotivate for autonomous investment in a developed countries.
According to economist Higgins, population growth in developed countries can act as a stimulant or motivator for autonomous investment due to expanding market demand.
🏛️ The Maharashtra angle
1999 साली मानवी लोकसंख्या किती होती ? / How much was the human population in 1999 ?
Human population reached the milestone of 6 billion (600 करोड़) in the year 1999, specifically on October 12, 1999. This is a standard factual question frequently asked in MPSC economy and demography sections.
जागतिक बँकेच्या मते, भारतीय शहरीकरणाच्या खालीलपैकी कोणत्या महत्त्वाच्या समस्यांचे निराकरण करणे आवश्यक आहे ?
(a)खराब स्थानिक प्रशासन
(b)अत्यल्प वित्तपुरवठा
(c)खर्चवाढ करणारे अयोग्य नियोजन
(d)वेगाने खालावत जाणाऱ्‍या पर्यावरण दर्जा
According to the World Bank, Indian urbanization faces major issues such as poor local governance, inadequate financing, poorly planned investments driving up costs, and rapidly deteriorating environmental quality.
🏛️ The Maharashtra angle
खालीलपैकी कोणते विधान/ने लिंगभाव असमानता निर्देशांकाला (GII) लागू होते ? Which of the following is/are applicable to Gender Inequality Index (GII) ?
(a)आरोग्य, सक्षमीकरण व श्रम बाजार पेठ यातील लिंगभाव फरकाची कल्पना GII मुळे येते. / It provides insights into gender disparities in health, empowerment and the labour market.
(b)GII चे उच्च मूल्य प्रत्यक्षात लिंगभाव असमानतेची तीव्रता दर्शवते. / Higher values in the GII indicate worse achievements.
(c)प्रत्येक लिंगगटाला मिळालेल्या संसदीय जागांचा वाटा हा सक्षमीकरणाचे आंशिक मापन करतो. / The empowerment dimension is partly measured by the share of parliamentary seats held by each gender.
The Gender Inequality Index (GII) measures gender inequalities in three key dimensions: reproductive health, empowerment, and the labour market. Higher GII values indicate higher inequalities, and parliamentary representation is part of the empowerment dimension.
🏛️ The Maharashtra angle
सहस्रक विकास उद्दिष्ट्ये (MDGs) साधण्याविषयी भारताच्या संदर्भात खालीलपैकी कोणते/ती विधान/ने योग्य आहे/त ? Which of the following statements is/are true about Millennium Development Goals (MDGs) achievements in India ?
(a)भारताने अतिशय सम पद्धतीने दारिद्र्यातील घट साध्य केली आहे. / India has achieved the poverty reduction in an even manner.
(b)2015 च्या अंतिमरेषेनंतर भूकबळी रोखण्याचे उद्दिष्ट भारताने योजने बरहुकूम साध्य करण्याचा प्रयत्न केला आहे. / India was on-track to achieve the hunger target after the 2015 deadline.
(c)महिला सबलीकरण हे अजूनही महत्त्वाचे आव्हान आहे. / Empowering women remains a major development challenge.
In the context of Millennium Development Goals (MDGs), India faced regional disparities in poverty reduction (making 'even manner' incorrect) while being on track for hunger targets after 2015, and women empowerment remains a major challenge.
🏛️ The Maharashtra angle
भारतातील वाढती लोकसंख्या नियंत्रित करण्यासाठी प्रामुख्याने कोणते/ती उपाययोजना करणे अत्यावश्यक आहे ? / In order to control the population growth in India which of the following measure/s is/are important ?
(a)बालमृत्युदरात वाढ / Increase in infant mortality rate
(b)पुरुषांना रोजगार / Employment to men
(c)मुलींच्या विलंबीत विवाहास प्रोत्साहन / To promote late marriages of the girls
(d)जन्मदरात वाढ / To promote fertility rate
Promoting late marriages of girls increases the age at marriage, effectively reducing the reproductive span and helping control population growth.
🏛️ The Maharashtra angle
माल्थसच्या म्हणण्यानुसार लोकसंख्या वृद्धीवर बंधन घातले नाही तर लोकसंख्या ______ गतीने वाढत जाईल. / According to Malthus population if goes unchecked increase population in ________ ratio.
(a)अंकगणिती / Arithmetic
(b)भूमीीय / Geometric
(c)गुणाकार / Multiplicative
(d)शून्य / Zero
According to Thomas Malthus's theory of population, population increases in a geometric ratio (exponentially) while food production increases in an arithmetic ratio.
भारतातील लोकसंख्या धोरण खालीलपैकी कोणत्या बाबीस प्रोत्साहन देते ? / Indian population policy promote which of the following ?
Indian population policies comprehensively promote family planning, women's empowerment, delayed marriages, and small family norms.
🏛️ The Maharashtra angle
पुढीलपैकी कोणती विधाने बरोबर आहेत ? (a) 2019 च्या जागतिक विकास अहवालानुसार मानवी भांडवल निर्देशांक हा श्रमिकांच्या पुढील पिढ्यांच्या उत्पादकते संदर्भात सूचित केला जातो. (b) मानवी भांडवल निर्देशांक हा शून्य आणि एक यांच्या दरम्यान असतो.
(a)2019 च्या जागतिक विकास अहवालानुसार मानवी भांडवल निर्देशांक हा श्रमिकांच्या पुढील पिढ्यांच्या उत्पादकते संदर्भात सूचित केला जातो.
(b)मानवी भांडवल निर्देशांक हा शून्य आणि एक यांच्या दरम्यान असतो.
According to the World Bank's 2019 World Development Report, the Human Capital Index measures the productivity of the next generation of workers, and the index values range between 0 and 1. Both statements are correct.
पुढीलपैकी पाचा/यांचा सहस्रकीय विकास उद्दिष्टामध्ये समावेश होत नाही ?
(a)प्राथमिक शिक्षणाचे सार्वत्रिकीकरण साध्य करणे.
(b)स्त्री-पुरुष समानतेस प्रोत्साहन देणे.
(c)अर्भक मृत्यूचे प्रमाण कमी करणे.
(d)पर्यावरणीय शाश्वतता (सस्टेनेबिलिटी) सुरक्षित करणे.
Infant mortality reduction (and environmental sustainability) were part of the Millennium Development Goals (MDGs), but infant mortality specifically as listed under target subset options needs careful reading; MDG 4 specifically targeted reducing child mortality (under-five mortality rate).
🏛️ The Maharashtra angle
खालीलपैकी कोणते विधान/विधाने राष्ट्रीय लोकसंख्या धोरण, 2000 च्या ध्येय साध्य करण्याच्या संदर्भात योग्य आहे/आहेत? / Which of the following statement/s is/are correct about goals to be achieved under the National Population Policy, 2000 ?
(a)मुलं आणि मुली या दोन्हीच्या बाबतीत प्राथमिक आणि माध्यमिक शाळा पातळीवरील गळती 30 टक्क्यांपेक्षा खाली आणणे. / Reduce dropouts at the primary and secondary school levels to below 30 percent for both boys and girls.
(b)जन्माच्या वेळेचे दर हजारी अर्भक मृत्यू दर 20 पेक्षा कमी करणे/खाली आणणे. / Reduce infant mortality rate to below 20 per 1000 live births.
(c)जन्माच्या वेळेचे माता मृत्यू दर गुणोत्तर दर लाखामागे/लाखाला 100 पेक्षा खाली आणणे. / Reduce maternal mortality ratio to below 100 per 1,00,000 live births.
(d)जन्म, मृत्यू, विवाह आणि गरोदरपणा या संबंधित नोंदणी 100 टक्के पर्यंत साध्य करणे. / Achieve 100 percent registration of births, deaths, marriage and pregnancy.
Under the National Population Policy (NPP) 2000, specific national socio-demographic goals included reducing Maternal Mortality Ratio (MMR) to under 100 per 1,00,000 live births and achieving 100% registration of births, deaths, marriage, and pregnancy.
🏛️ The Maharashtra angle
2020 च्या मानवी विकास अहवालात ( युएनडीपी तर्फे प्रसिद्ध झालेला) मानवी विकास आणि ____________ यांच्यामधील संबंधांवर भर दिलेला आहे. Human Development report 2020 (Published by UNDP) emphasises the relations between Human Development and ____________.
The Human Development Report 2020 by UNDP introduced a new experimental index adjusting HDI for planetary pressures, focusing on the Anthropocene—the geological age defined by human dominance over Earth's climate and ecosystems.
खालील विधाने विचारत घ्या : (a) मानवी विकास निर्देशांक हा आरोग्य, शिक्षण आणि राहणीमान यांचा संयुक्त निर्देशांक आहे. (b) राहणीमानाचे मोजमाप हे दरडोई स्थूल देशांतर्गत उत्पादन याच्या आधारे केले जाते. Consider the following statements : (a) HDI is a composite index of health, education and standard of living. (b) The standard of living is measured by GDP per capita.
(a)मानवी विकास निर्देशांक हा आरोग्य, शिक्षण आणि राहणीमान यांचा संयुक्त निर्देशांक आहे. / HDI is a composite index of health, education and standard of living.
(b)राहणीमानाचे मोजमाप हे दरडोई स्थूल देशांतर्गत उत्पादन याच्या आधारे केले जाते. / The standard of living is measured by GDP per capita.
Statement (a) is correct because the Human Development Index (HDI) is indeed a composite index of health, education, and standard of living. Statement (b) is incorrect because standard of living in HDI is measured by Gross National Income (GNI) per capita (PPP USD), not GDP per capita.
🏛️ The Maharashtra angle
भारताच्या राष्ट्रीय कौशल्य विकास संस्थेची उद्दिष्टे आहेत : (a) कौशल्य प्रशिक्षणाच्या भारत सरकारच्या पंचवार्षिक योजनांचे समर्थन करणे. (b) सर्व क्षेत्रामध्ये कौशल्य विकासाचे आयोजन करणे. (c) विद्यमान कौशल्य विकास योजनांच्या परिणामकारकतेचे मूल्यांकन करणे. (d) उन्नत समाजासाठी आर्थिक स्वावलंबनातून महिलांचे सक्षमीकरण करणे. Objectives of National Skill Development Agency of India are : (a) Support to government of India's five year plan for skills training. (b) Organize skills development across all factors. (c) Evaluate the effectiveness of existing skill development programs. (d) Empowerment of women through economic independence for betterment of society.
(a)कौशल्य प्रशिक्षणाच्या भारत सरकारच्या पंचवार्षिक योजनांचे समर्थन करणे.
(b)सर्व क्षेत्रामध्ये कौशल्य विकासाचे आयोजन करणे.
(c)विद्यमान कौशल्य विकास योजनांच्या परिणामकारकतेचे मूल्यांकन करणे.
(d)उन्नत समाजासाठी आर्थिक स्वावलंबनातून महिलांचे सक्षमीकरण करणे.
The National Skill Development Agency (NSDA) objectives include supporting the government's five-year plans for skills training, organizing skill development across sectors, and evaluating existing programs. Women empowerment through economic independence is handled by other specific women/rural development schemes.
पुढीलपैकी कोणत्या लोकसंख्या धोरणानुसार भारतीय पुरुषांचे विवाहाचे किमान वय 21 वर्षे व स्त्रियांचे किमान वय 18 वर्षे निश्चित करण्यात आले ? Which of the following population policies decided the minimum marriage age as 21 years for males and 18 years for females ?
The minimum legal age of marriage was raised to 21 years for males and 18 years for females under the Child Marriage Restraint (Amendment) Act 1978, which heavily influenced subsequent population and social policies.
'सहस्रक विकास लक्ष्ये (MDGs)' यांमध्ये पुढीलपैकी कशाचे मापन केले जाते ? Which of the following are measured in Millennium Development Goals (MDGs) ?
(a)दारिद्र्य व भुक / Poverty and Hunger
(b)महिला सबलीकरण / Women's Empowerment
(c)पर्यावरणीय शाश्वतता / Environmental Sustainability
(d)विकासासाठी जागतिक भागीदारी / Global Partnerships for Development
Millennium Development Goals (MDGs) included goals for eradicating poverty and hunger, promoting women's empowerment, ensuring environmental sustainability, and global partnerships.
'मानवी दारिद्र्य निर्देशांक' ही संकल्पना सर्वप्रथम ________ या अहवालात मांडली गेली.
The Human Poverty Index (HPI) was first introduced in the Human Development Report (HDR) published by UNDP in 1997.
'शिरगणनात्मक शहरे' यांची झालेली भरमसाठ वाढ हे एक मोठे आव्हान आहे कारण अशा शहरांमध्ये अ. शहर अनुशासन संरचना नसतात ब. आवश्यक त्या नागरी पायाभूत सुविधा नसतात क. शहरांची वाढ ही वेगाने वाढणाऱ्या लोकसंख्येमुळे झालेली असते The phenomenal growth of 'census towns' is a challenge as these towns a. Do not have urban governance structure b. Do not have the requisite urban infrastructure c. Result out of rapid population growth
(a)शहर अनुशासन संरचना नसतात / Do not have urban governance structure
(b)आवश्यक त्या नागरी पायाभूत सुविधा नसतात / Do not have the requisite urban infrastructure
(c)शहरांची वाढ ही वेगाने वाढणाऱ्या लोकसंख्येमुळे झालेली असते / Result out of rapid population growth
Census towns are urban in characteristics but lack formal urban local governance bodies (like municipalities), suffer from inadequate urban infrastructure, and grow rapidly due to rural-urban spillover.
🏛️ The Maharashtra angle
लोकांच्यािकी लाभांश यामुळे मिळतो : अ. कमी होणारा जन्मदर आणि त्या अनुषंगाने होणारे वयोगटांच्या संरचनेत होणारे बदल. ब. कमी होणारा जन्मदर आणि त्या अनुषंगाने होणारे काम करण्यायोग्य वयोगटांच्या संरचनेत होणारे बदल. क. कमी होणारा मृत्युदर. The demographic dividend occurs due to a. falling birth rate and consequent shift in the age structure. b. falling birth rate and changes in the age structure towards the adult working ages. c. falling death rate.
(a)कमी होणारा जन्मदर आणि त्या अनुषंगाने होणारे वयोगटांच्या संरचनेत होणारे बदल. / falling birth rate and consequent shift in the age structure.
(b)कमी होणारा जन्मदर आणि त्या अनुषंगाने होणारे काम करण्यायोग्य वयोगटांच्या संरचनेत होणारे बदल. / falling birth rate and changes in the age structure towards the adult working ages.
(c)कमी होणारा मृत्युदर. / falling death rate.
Demographic dividend occurs primarily due to a falling birth rate which alters age structures, specifically increasing the proportion of the working-age population relative to dependents.
🏛️ The Maharashtra angle
राष्ट्रीय लोकसंख्या धोरण, 2000 चे लक्ष्य कोणते होते ? / The National Population Policy, 2000 aimed to
(a)प्रति दर लाख जिवंत बालक जन्मांमागे माता मृत्युदर 100 च्या खाली आणि प्रति हजारी जिवंत बालक जन्मांमागे बालक मृत्युदर 30 च्या खाली आणणे. / Reduce maternal mortality rate below 100 per 1 lakh live births and infant mortality to below 30 per one thousand live births.
(b)संसर्गजन्य रोगांची लागण प्रतिरोध करणे आणि नियंत्रणखाली आणणे. / Prevent and control communicable diseases.
(c)प्रति लाख जिवंत बालक जन्मांमागे माता मृत्युदर 130 च्या खाली आणि प्रति लाख जिवंत बालक जन्मांमागे बालक मृत्युदर 35 च्या खाली आणणे. / Reduce maternal mortality rate below 130 per 1 lakh live births and infant mortality to below 35 per one lakh live births.
National Population Policy (NPP) 2000 aimed to reduce maternal mortality to below 100 per 1 lakh live births and infant mortality below 30 per 1,000 live births.
🏛️ The Maharashtra angle
शहरीकरण हे आर्थिक विकासासाठी उपयोगी ठरले नाही. यासाठी खालीलपैकी कोणते घटक कारणीभूत आहेत ?
(a)नियोजित शहराटील झोपडपट्टीकडे दुर्लक्ष.
(b)असंघटित क्षेत्राची भांडवलदार, जमीनदार व कंत्राटदारांकडून पिळवणूक.
(c)भांडवलाशी संबंधित तंत्रज्ञानामुळे बेरोजगारीत आलेली वाढ.
(d)आर्थिक वाढीच्या फायद्याची समाजात केलेली असमान वाटणी.
Urbanization failed to aid inclusive economic growth due to neglected slums, exploitation by contractors and landlords, capital-intensive technologies causing unemployment, and unequal distribution of growth benefits.
🏛️ The Maharashtra angle
भारतात कौशल्य विकासाचा कार्यक्रम महत्त्वाचा आहे कारण Skill development programme is important for India because
India has a massive demographic dividend with a young population. Skill development is crucial to make this young workforce employable and productive rather than being a liability.
🏛️ The Maharashtra angle
कुटुंबाचा आकार मर्यादित ठेवणे (हम दो हमारे दो) कोणत्या धोरणाच्या दोन उद्दिष्टांपैकी एक आहे ? To encourage two child norm was one of the two main objectives of
The 'Hum Do Hamare Do' (two-child norm) was one of the core objectives promoted strongly under the National Population Policy 2000 to achieve replacement levels of fertility.
लिंग असमानता निर्देशांकामध्ये महिलाविषयीच्या ज्या तीन परिमाणांचा समावेश होतो ती म्हणजेच Gender Inequality Index includes three critical dimensions for women which are
The Gender Inequality Index (GII) introduced by UNDP includes three critical dimensions: reproductive health, empowerment, and labor market participation.
सकल प्रजनन/पुनरुत्पादन दर म्हणजे Total Fertility Rate refers to
Total Fertility Rate (TFR) represents the average number of children that would be born to a woman over her lifetime if she were to experience the exact current age-specific fertility rates through her reproductive years.
🏛️ The Maharashtra angle
अमर्त्य सेन आणि गाउलेट डी. यांनी वर्णन केलेली विकासाची महत्वाची मूल्ये कोणती ? खालीलपैकी योग्य पर्याय निवडा. What are the core values of development as described by Amartya Sen and Goulet D ? Choose the correct option given below :
Amartya Sen and Denis Goulet identified sustenance (ability to meet basic needs), self-esteem (sense of worth), and freedom (freedom from servitude) as core values of development.
2000 सालच्या राष्ट्रीय लोकसंख्या धोरणाचे दीर्घकालीन उद्दिष्ट स्थिर लोकसंख्या साध्य करणे आहे. खालीलपैकी कोणत्या वर्षात हे उद्दिष्ट साध्य करावयाचे आहे ? The long term objective of population policy 2000 is to achieve stable population. During which of the following years this objective is targetted to be achieved ?
The National Population Policy 2000 set a long-term objective to achieve a stable population for India by the year 2045.
खालील पर्यायातून "माल्थसचा लोकसंख्येचा सापळा" ज्याच्याशी संबंधित आहे तो पर्याय निवडा. / Choose from the following options what the "Malthusian Population Trap" is related to :
The Malthusian Population Trap refers to the condition where population growth outpaces agricultural production, leading to starvation, poverty, and checks unless economic development or technological progress intervenes.
राष्ट्रीय लोकसंख्या धोरण 2000 चे तातडीचे उद्दिष्ट म्हणजे : / The immediate objective of National Population Policy 2000 is to :
The immediate objective of the National Population Policy 2000 was to address unmet needs for contraception, health infrastructure, and integrated service delivery for reproductive and child health.
सन 2045 पर्यंत लोकसंख्या स्थिरीकरण करण्यास्तव आपल्या राष्ट्रीय लोकसंख्या धोरणाची सामाजिक व लोकसंख्यात्मक उद्दिष्टे काय आहेत?
(a)मुलांचा मृत्युदर 30 प्रति 1000 जन्मापेक्षा कमी आणेणे
(b)मुलींना विलंबाने लग्न करण्यास प्रवृत्त करणे
(c)एकूण प्रसूतांच्या 80% बाळंतपणे संस्थात्मक असावीत
(d)100 टक्के बाळंतपणे प्रशिक्षित व्यक्तींकडूनच व्हावीत.
(e)जन्मदर कमी करण्यास्तव कायद्याने लग्नाचे वय वाढविणे.
National Population Policy (2000) goals aimed at stabilizing population by 2045 include reducing infant mortality rate below 30 per 1000 live births, delaying marriage for girls (preferably below 18-20), ensuring 80% institutional deliveries, and 100% deliveries by trained personnel. Raising marriage age by law (e) was not among the primary socio-demographic targets of NPP 2000.
🏛️ The Maharashtra angle