MPSC Rajyaseva 2022 — GS Paper 1
The complete MPSC Rajyaseva 2022 GS Paper 1 paper — 97 questions, each with the correct answer from the official MPSC key and a full explanation in Marathi and English. This sitting leaned most on Polity, Science & Technology and Geography.
Practice these interactively → · Take it as a timed mock exam → · All 2022 papers → · All MPSC papers →
📅 Today's Daily Challenge
Five fresh MPSC questions, the same for everyone today — free, no signup.
Subject breakdown
Concepts tested in this paper
खालील विधाने पहा : (a) सागर चक्रवाळाने 2019 मध्ये अरबी समुद्रात तयार झाले. (b) सागर चक्रवाळाने दक्षिण कोकण किनाऱ्यावर मालमत्तेचे नुकसान केले. Observe the following statements : (a) Sagar cyclonic storm originated in May 2019 in Arabian Sea. (b) Sagar cyclonic storm disrupted properties on South Konkan coast.
(a)सागर चक्रवाळाने 2019 मध्ये अरबी समुद्रात तयार झाले. / Sagar cyclonic storm originated in May 2019 in Arabian Sea.
(b)सागर चक्रवाळाने दक्षिण कोकण किनाऱ्यावर मालमत्तेचे नुकसान केले. / Sagar cyclonic storm disrupted properties on South Konkan coast.
The Sagar cyclone statement is factually incorrect as no such prominent cyclone by this name hit the South Konkan coast in 2019 affecting properties.
🏛️ The Maharashtra angle
महाराष्ट्रातील मानवी वसाहतीच्या दृष्टीने मध्याश्म युग आणि ताम्रपाषाण युगाच्या संदर्भासांठी ____________ येते संशोधन करण्यात आले. (1) पाटणे (जळगाव) (2) हातखंबा (रत्नागिरी) (3) इनामगाव (पुणे) (4) वरीलपैकी सर्व Research was done at ____________ with reference to the Middle Age and Copper Age in terms of human settlement in Maharashtra. (1) Patne (Jalgaon) (2) Hatkhamba (Ratnagiri) (3) Inamgaon (Pune) (4) All of the above
Important archaeological research regarding the Mesolithic (मध्याश्म युग) and Chalcolithic (ताम्रपाषाण युग) periods in Maharashtra has been conducted at Patne (Jalgaon), Hatkhamba (Ratnagiri), and Inamgaon (Pune).
🏛️ The Maharashtra angle
जोड्या लावा : देश/क्षेत्र (a) भारत (b) मध्य अमेरीका (c) ब्राझिल (d) इंडोनेशीया Match the following : Country/Area (a) India (b) Central America (c) Brazil (d) Indonesia
(a)भारत / India
(b)मध्य अमेरीका / Central America
(c)ब्राझिल / Brazil
(d)इंडोनेशीया / Indonesia
(i)लडांग / Ladang
(ii)रोका / Roca
(iii)मिल्पा / Milpa
(iv)झूम / Jhum
Matching the agricultural regions/countries to their respective types or staple systems accurately reveals option 2 as the correct sequence.
जोड्या जुळवा : स्तंभ I (a) सेफिड सिद्धांत (b) विद्युत चुंबकीय सिद्धांत (c) तेजोमेघ सिद्धांत (d) जोडतारा सिद्धांत Match the following : Column I (a) Cepheid Theory (b) Electromagnetic Theory (c) Nebular Theory (d) Binary Theory
(a)सेफिड सिद्धांत / Cepheid Theory
(b)विद्युत चुंबकीय सिद्धांत / Electromagnetic Theory
(c)तेजोमेघ सिद्धांत / Nebular Theory
(d)जोडतारा सिद्धांत / Binary Theory
(i)लॅप्लेस / Laplace
(ii)डॉ. बॅनर्जी / Dr. Banerji
(iii)आल्फव्हेन / Alfven
(iv)लिट्लटन / Lyttleton
Origin of the earth and universe theories (Cepheid, Electromagnetic, Nebular, Binary) match with their respective proponents or definitions correctly in option 1.
______ हे मानवी भूगोलाचे जनक आहेत. (1) हेरोडोटस (2) हेकाटायस (3) विडाल-डी-ला-ब्लाश (4) ब्रुन्स The father of Human Geography is ______. (1) Herodotus (2) Hecataeus (3) Vidal-de-la-Blache (4) Brunhes
Paul Vidal de la Blache is widely recognized as the father of Human Geography and the founder of the French school of human geography, emphasizing possibilism.
जोड्या लावा : प्रवाहाचे प्रकार (a) अनुवर्ती (b) प्रत्यनुवर्ती (c) परावर्ती (d) गुफित प्रवाह स्पष्टीकरण (i) दृश्यांशामधुन दरी तयार होऊन प्रवाह वाहणे (ii) मुळ उतारानें नियंत्रित प्रवाह (iii) खडककाच्या नदीच्या विरुद्ध वाहणे (iv) प्रवाहाची आपापसात जोडलेली व्यूहरचना
(a)अनुवर्ती
(b)प्रत्यनुवर्ती
(c)परावर्ती
(d)गुफित प्रवाह
Drainage types such as consequent (अनुवर्ती), subsequent (प्रत्यनुवर्ती), obsequent (परावर्ती), and antecedent/trellis patterns are correctly matched with their characteristics in option 2.
खालील विधाने पहा : (a) झेलम ही सिंधू नदीची उपनदी असून आणि तीुलर सरोरातुन वाहते. (b) सतलज ही सिंधू नदीची दक्षिणेकडील उपनदी आहे. Observe the following statements : (a) Jhelum is a tributary of River Indus and flows through Lake Wular. (b) Sutlej is a southern tributary of River Indus.
(a)झेलम ही सिंधू नदीची उपनदी असून आणि ती उलर सरोवरातून वाहते. / Jhelum is a tributary of River Indus and flows through Lake Wular.
(b)सतलज ही सिंधू नदीची दक्षिणेकडील उपनदी आहे. / Sutlej is a southern tributary of River Indus.
Jhelum is indeed a tributary of the Indus River and flows through Wular Lake, and Sutlej is a southern tributary of the Indus system, making both statements correct.
खालील विधाने पहा : (a) प्रवरा व कुकडी या नद्यादरम्यान स्थित डोंगरांना हरिश्चंद्र डोंगर म्हणतात. (b) बालाघाट पठारावरून मांजरा नदी वाहते. (c) तापी व गोदावरी नदी खोऱ्यादरम्यान सातमाळा आणि अजिंठा डोंगर रांगा आहेत. Observe the following statements : (a) Mountain located between Pravara and Kukadi river is Harishchandra mountain. (b) River Manjira flows on Balaghat Plateau. (c) Satmala and Ajantha mountain ranges are between Tapi and Godavari river valleys.
(a)प्रवरा व कुकडी या नद्यादरम्यान स्थित डोंगरांना हरिश्चंद्र डोंगर म्हणतात. / Mountain located between Pravara and Kukadi river is Harishchandra mountain.
(b)बालाघाट पठारावरून मांजरा नदी वाहते. / River Manjira flows on Balaghat Plateau.
(c)तापी व गोदावरी नदी खोऱ्यादरम्यान सातमाळा आणि अजिंठा डोंगर रांगा आहेत. / Satmala and Ajantha mountain ranges are between Tapi and Godavari river valleys.
All given statements regarding Maharashtra's physical geography—Harishchandra range between Pravara and Kukadi, Manjira on Balaghat plateau, and Satmala-Ajanta between Tapi and Godavari—are correct.
🏛️ The Maharashtra angle
खालील वलयांच्या प्रकारांच्या योग्य जोड्या लावा : (a) एकनत वळया (i) दोन्ही भुजा समांतर पण एका बाजूला झुकलेल्या (b) समनत वळया (ii) एक भुजा दुसऱ्या भुजेवर उलटलेली (c) परिवलित वळ्या (iii) एक भुजा मंद व दुसरी लंबवत (d) प्रतिवलित वळ्या (iv) दोन्ही भुजा समांतर व भूपृष्ठासही समांतर Match the following for types of folds : (a) Monoclinal fold (i) Both limbs parallel but inclined to one side (b) Isoclinal fold (ii) One limb turned over the other limb (c) Recumbent fold (iii) One limb inclined and the other perpendicular (d) Overturned fold (iv) Both limbs parallel to each other and the ground
(a)एकनत वळया / Monoclinal fold
(b)समनत वळया / Isoclinal fold
(c)परिवलित वळ्या / Recumbent fold
(d)प्रतिवलित वळ्या / Overturned fold
Types of folds like Monoclinal, Isoclinal, Recumbent, and Overturned folds are correctly matched with their structural definitions in option 3.
खालीलपैकी कोणती विधाने भाबर मैदानाबाबत बरोबर आहेत ? Which of the following statements are correct about Bhabhar Plains ?
(a)सच्छिद्रता मोठ्या प्रमाणावर असल्यामुळे छोट्या नद्या अदृश्य होतात.
(b)भाबर पट्टा पिकांसाठी उपयुक्त आहे.
(c)भाबर पट्ट्यात वास्तव्य करणारे लोक पशुपालन करणारे गुजर आहेत.
In the Bhabhar plains, high porosity causes small streams to disappear (statement a), and the region is inhabited by pastoral Gujjars (statement c), making statements (a) and (b)/(c) correct as per option 3.
महाराष्ट्राच्या शेतीसंदर्भातील विधाने पहा : Observe the statements regarding agriculture in Maharashtra :
(a)मृदाधूप ही शेतीपुढील गंभीर समस्या नाही. / Soil erosion is not a serious problem of agriculture.
(b)नदीपूर, जंगलतोड आणि अनिर्बंध चराई या मुळे जमिनीची धूप होते. / Soil erosion takes place due to flooding in rivers, forest cutting and uncontrolled grazing.
(c)अतिरिक्त जल सिंचनामुळे जमिनी क्षारयुक्त होत आहेत. / Soils are saline due to over-irrigation.
Soil erosion is a serious problem in Maharashtra (making a incorrect), while floods, deforestation, overgrazing cause erosion (b), and over-irrigation causes salinization (c). Hence statements (b) and (c) are correct.
🏛️ The Maharashtra angle
राखीव जीवावरण/जीवनमंडळ हे ____________ नुसार सीमांकित करतात. Biosphere reserves are demarcated into ____________.
Biosphere reserves are legally demarcated into three interlinked zones: Core zone (strictly protected), Buffer zone (uses and research), and Transition zone (cooperative management).
योग्य जोडी शोधा : धरने/योजना नद्या राज्ये Find the correct pair : Dams/Projects Rivers States
(a)टिहरी धरण / Tehri Dam (i) कावेरी / Kaveri (I) जम्मू-कश्मीर / Jammu & Kashmir
(b)दुलहस्ती योजना / Dulhasti Project (ii) भागीरथी / Bhagirathi (II) राजस्थान / Rajasthan
(c)शिवसमुद्र धरण / Shivasamudra Dam (iii) चंबळ / Chambal (III) उत्तराखंड / Uttarakhand
(d)राणा प्रताप सागर योजना / Rana Pratap Sagar Project (iv) चिनाब / Chenab (IV) कर्नाटक / Karnataka
Shivasamudra Dam is built on the Kaveri River in Karnataka, making option 1 the correct matching pair.
जोड्या लावा : स्तंभ I (a) घुमटाकार पठार (b) ज्वालामुखी पठार (c) सोपानाकार पठार (d) गिरीपाद पठार स्तंभ II (i) दख्खन पठार (ii) विंध्य पठार (iii) छोटानागपूर पठार (iv) शिलॉंग पठार Match the following : Column I (a) Dome-shaped Plateau (b) Volcanic Plateau (c) Step-like Plateau (d) Piedmont Plateau Column II (i) Deccan Plateau (ii) Vindhya Plateau (iii) Chota Nagpur Plateau (iv) Shillong Plateau
(a)घुमटाकार पठार / Dome-shaped Plateau
(b)ज्वालामुखी पठार / Volcanic Plateau
(c)सोपानाकार पठार / Step-like Plateau
(d)गिरीपाद पठार / Piedmont Plateau
Chota Nagpur plateau is a dome-shaped plateau, Deccan plateau is volcanic, Vindhya plateau is step-like (tiered), and Shillong plateau is a piedmont plateau.
🏛️ The Maharashtra angle
खालील विधानांचे परीक्षण करा आणि योग्य पर्याय निवडा : विधान (A) : पृथ्वीच्या परिचलनामुळे प्रत्येक रेखाप्तावर स्थानिक वेळ भिन्न-भिन्न असते. विधान (B) : स्थानिक वेळेतील विसंगती दूर करण्यासाठी प्रमाणवेळ पद्धतीचा वापर केला जातो. Examine the following statements and select the proper options : Statement (A) : Every longitude has a different local time due to the rotation of the Earth. Statement (B) : Standard time system is utilized to remove the difference in the local time.
(a)पृथ्वीच्या परिवलनामुळे प्रत्येक रेखावृत्तावर स्थानिक वेळ भिन्न-भिन्न असते. / Every longitude has a different local time due to the rotation of the Earth.
(b)स्थानिक वेळेतील विसंगती दूर करण्यासाठी प्रमाणवेळ पद्धतीचा वापर केला जातो. / Standard time system is utilized to remove the difference in the local time.
The Earth's rotation causes different longitudes to experience different local times. Standard time systems are implemented to maintain uniformity across a country and eliminate discrepancies.
🏛️ The Maharashtra angle
भारतात खालीलपैकी कोणता हॉट-स्पॉट प्रदेश जैवविविधतेला आपत्ती चिन्ह असल्याच्या संदर्भात धोका असलेला आहे ? (1) उत्तरपश्चिम भारत (2) दख्खनचे पठार (3) उत्तरपूर्व भारत (4) पश्चिम भारत In India, which of the following has become a hot-spot with reference to threats to biodiversity ?
North-East India along with the Western Ghats is globally recognized as a major biodiversity hotspot facing severe threats due to human activities, shifting cultivation, and developmental projects.
खालीलपैकी प्रवाळ रांगांची वैशिष्ट्ये कोणती ? (a) हा पृथ्वीवरील सर्वात प्राचीन सजीव समुह आहे. (b) हे अती जैवंधन (Biomass) उत्पादक आहेत. (c) ही वनस्पती व प्राणीजन्य श्रीमंत विविधता आहे. (d) हे पाण्याखालील उष्णकटीबंधीय परिस्थितीतंत्र आहे. वरीलपैकी कोणते विधान/विधाने बरोबर आहेत ?
(a)हा पृथ्वीवरील सर्वात प्राचीन सजीव समुह आहे. / These are the oldest living communities on Earth.
(b)हे अती जैवइंधन (Biomass) उत्पादक आहेत. / It is a high biomass producer.
(c)ही वनस्पती व प्राणीजन्य श्रीमंत विविधता आहे. / It is a rich floral and fauna diversity.
(d)हे पाण्याखालील उष्णकटीबंधीय परिस्थितीकीतंत्र आहे. / These are shallow water tropical ecosystems.
Coral reefs are among the oldest living communities, have very high biomass productivity, exhibit rich biodiversity, and are considered underwater tropical ecosystems.
🏛️ The Maharashtra angle
अल्फा, बिटा व गामा विविधता (Alpha, Beta and Gamma) म्हणजे काय ? (a) सजीवांची श्रीमंती (b) सिम्पसन विविधता सुची (c) जैवविविधता मोजण्याचे भौगोलिक प्रमाण (d) व्हीटाकेर (Whittaker) (1972) यांनी सुचविलेले शब्दार्थ वरीलपैकी कोणते विधान/विधाने बरोबर आहेत ?
(a)सजीवांची श्रीमंती / Richness of species
(b)सिम्पसन विविधता सुची / Simpson's Diversity Index
(c)जैवविविधता मोजण्याचे भौगोलिक प्रमाण / For measuring biodiversity over geographical scale
(d)व्हीटाकेर (Whittaker) (1972) यांनी सुचविलेले शब्दार्थ / Whittaker (1972) suggested these terms
Alpha, beta, and gamma diversities are geographical measures of biodiversity suggested by Whittaker in 1972.
जोड्या जुळवा : राज्य अभयारण्य (a) आंध्र प्रदेश (i) राधानगरी (b) महाराष्ट्र (ii) भगवान महावीर (c) पश्चिम बंगाल (iii) पुलिकत (d) गोवा (iv) जलदपारा (Match the following : State Name of Sanctuaries (a) Andhra Pradesh (i) Radhanagari (b) Maharashtra (ii) Bhagwan Mahavir (c) West Bengal (iii) Pulicat (d) Goa (iv) Jaldapara Answer Options :)
(a)(a) आंध्र प्रदेश - (i) राधानगरी
(b)(b) महाराष्ट्र - (ii) भगवान महावीर
(c)(c) पश्चिम बंगाल - (iii) पुलिकत
(d)(d) गोवा - (iv) जलदपारा
Radhanagari is in Maharashtra, Bhagwan Mahavir is in Goa, Jaldapara is in West Bengal, and Pulicat is in Andhra Pradesh.
🏛️ The Maharashtra angle
रासायनिक पर्यावरणात खालीलपैकी कोणत्या घटकांचा समावेश होतो ? (a) तापमान व माती (b) जल व माती (c) वनस्पती व जल (d) मानवी क्रिया व जैवघटक वरीलपैकी कोणते विधान/विधाने बरोबर आहेत ? (Which of the following factors are included in chemical environment ? (a) Temperature and soil (b) Water and soil (c) Vegetation and water (d) Human functions and Biological components Which of the statements given above is/are correct ?)
(a)तापमान व माती
(b)जल व माती
(c)वनस्पती व जल
(d)मानवी क्रिया व जैवघटक
Chemical environment includes chemical factors of the environment such as nutrients, salinity, and pH of water and soil, making none of the standard pairs exclusively representative of pure chemical environment without biological/physical overlap in the options.
भारतातील भाववाढीत पुरवठा बाजूच्या घटकांचे प्राबल्य असल्याने खालील दीर्घकालीन धोरण उपयुक्त ठरू शकते. (a) बदलती उत्पादन रचना (b) नियोजित आयात धोरण (c) वाहतुकीवर भर (d) नाशवंत वस्तुसाठी साठवण सुविधा वरीलपैकी कोणता पर्याय बरोबर आहे ते ? Given the importance of supply side factors in determination of inflation in India, following long-term policies are likely to help. (a) Changing production patterns (b) Calibrated import policy (c) Focus on transportation (d) Storage infrastructure for perishable commodities Which of the above options is/are correct ?
(a)बदलती उत्पादन रचना / Changing production patterns
(b)नियोजित आयात धोरण / Calibrated import policy
(c)वाहतुकीवर भर / Focus on transportation
(d)नाशवंत वस्तुसाठी साठवण सुविधा / Storage infrastructure for perishable commodities
To combat supply-side inflation in India, long-term structural measures like changing production patterns, calibrated import policies, improving transportation, and building storage infrastructure are all essential.
🏛️ The Maharashtra angle
जीवनाचा भौतिक गुणवत्ता निर्देशांक (PQLI) मोजताना कोणता घटक विचारात घेतला जात नाही ? Which factor is not considered while calculating Physical Quality of Life Index (PQLI) ?
The Physical Quality of Life Index (PQLI) includes three indicators: life expectancy at age one, infant mortality, and basic literacy rate. Per capita income is not included in PQLI.
एकूण दारिद्र्य दरी विषयी (TPG) खालीलपैकी कोणते विधान योग्य आहे ? (TPG – Total Poverty Gap) Which of the following statements are correct about the Total Poverty Gap (TPG) ?
(a)दारिद्र्यरेखेखालील प्रत्येकाला त्या रेषेच्या वर आणण्यासाठी आवश्यक असलेल्या एकूण उत्पन्नाचे मापन TPG करते.
(b)निव्वळ दारिद्र्य रेखेच्या खाली ज्यांचे उत्पन्न आहे, अशांची संख्या म्हणजे TPG होय.
(c)प्रत्येक उत्पादन घटकाला मिळणाऱ्या एकूण राष्ट्रीय उत्पन्नातील वाट्याचे मापन TPG करते.
(d)एखाद्या देशातील उत्पन्न विषमतेच्या सापेक्ष तीव्रतेचे मापन TPG करते.
Total Poverty Gap (TPG) measures the total amount of income necessary to raise everyone who is below the poverty line up to that exact line.
दारिद्र्यात घट आणि उपजीविका प्रोत्साहन यासाठी भारत सरकार बरोबर संयुक्त राष्ट्र विकास कार्यक्रमांने खालीलपैकी कोणत्या कार्यक्रमांना पाठबळ दिले आहे ?
(a)सर्वांसाठी माफक दरात ग्रामीण गृहनिर्माण
(b)बहुरज्जीय आरोग्यसेवा व्यवस्था क्षमता सुधारणा (2013 - 2017)
(c)प्रशासन व गुणित उपजीविका पाठबळ (GOALS) (2013 - 2017)
(d)आदिवासी विभाग राष्ट्रीय क्षमता बळकटीकरण (2013 - 2017)
UNDP in collaboration with the Government of India has supported various initiatives for poverty reduction and livelihood enhancement, including rural housing, health system reforms, GOALS, and tribal capacity building.
🏛️ The Maharashtra angle
महाराष्ट्र शासनाने _________ या वर्षापासून लिंगभाव आधारित अर्थसंकल्प पद्धत स्वीकारली.
The Government of Maharashtra formally adopted Gender-Responsive Budgeting (GRB) in the state budget starting from the year 2013 to ensure equitable resource allocation for women.
🏛️ The Maharashtra angle
2011 मध्ये खालीलपैकी कोणत्या राज्यात बाल लिंग गुणोत्तर सर्वात कमी होते ?
As per the 2011 Census, Maharashtra recorded one of the lowest child sex ratios (0-6 age group) among major states, dropping significantly to 894.
🏛️ The Maharashtra angle
जागतिक बँकेच्या मते, भारतीय शहरीकरणाच्या खालीलपैकी कोणत्या महत्त्वाच्या समस्यांचे निराकरण करणे आवश्यक आहे ?
(a)खराब स्थानिक प्रशासन
(b)अत्यल्प वित्तपुरवठा
(c)खर्चवाढ करणारे अयोग्य नियोजन
(d)वेगाने खालावत जाणाऱ्‍या पर्यावरण दर्जा
According to the World Bank, Indian urbanization faces major issues such as poor local governance, inadequate financing, poorly planned investments driving up costs, and rapidly deteriorating environmental quality.
🏛️ The Maharashtra angle
खालीलपैकी कोणते विधान/ने लिंगभाव असमानता निर्देशांकाला (GII) लागू होते ? Which of the following is/are applicable to Gender Inequality Index (GII) ?
(a)आरोग्य, सक्षमीकरण व श्रम बाजार पेठ यातील लिंगभाव फरकाची कल्पना GII मुळे येते. / It provides insights into gender disparities in health, empowerment and the labour market.
(b)GII चे उच्च मूल्य प्रत्यक्षात लिंगभाव असमानतेची तीव्रता दर्शवते. / Higher values in the GII indicate worse achievements.
(c)प्रत्येक लिंगगटाला मिळालेल्या संसदीय जागांचा वाटा हा सक्षमीकरणाचे आंशिक मापन करतो. / The empowerment dimension is partly measured by the share of parliamentary seats held by each gender.
The Gender Inequality Index (GII) measures gender inequalities in three key dimensions: reproductive health, empowerment, and the labour market. Higher GII values indicate higher inequalities, and parliamentary representation is part of the empowerment dimension.
🏛️ The Maharashtra angle
भूमीराशी या आंतरजाल आधारित प्रणालीविषयी खालीलपैकी कोणते/ती विधान/ने लागू आहेत ? Which of the following statement/s is/are applicable to the web based utility — BhoomiRashi ?
(a)ही प्रणाली 1 एप्रिल, 2018 ला अस्तित्वात आली.
(b)रस्ते वाहतूक व महामार्ग मंत्रालयाने ही प्रणाली सुरु केली आहे.
(c)भू-संपादनाची पूर्ण प्रक्रिया संपूर्णपणे अंकीय व यांत्रिकीकृत व्हावी म्हणून ही प्रक्रिया सुरु करण्यात आली आहे.
BhoomiRashi is a web-based portal launched by the Ministry of Road Transport and Highways on April 1, 2018, designed to fully digitize and mechanize the land acquisition process for national highways.
🏛️ The Maharashtra angle
Rio+20 संयुक्त राष्ट्र निरंतर विकास परिषदेविषयी खालीलपैकी कोणते/ती विधान/ने योग्य आहे? Which of the following statements is/are correct about UN Conference on Sustainable Development Rio+20 ?
The Rio+20 UN Conference on Sustainable Development resulted in the outcome document 'The Future We Want', focusing on green economy and institutional framework for sustainable development.
नीती आयोगाच्या चिरंतन विकास उद्दिष्टे निर्देशांक अहवालाप्रमाणे (2020 - 21), भारताची उदिष्टनिहाय कामगिरी असे दर्शविते की, Goal-wise performance of India by NITI Aayog SDG India Index Report (2020 - 21) reveals that
(a)भारताचा निर्देशांक 2020 - 21 मध्ये 66 पर्यंत सुधारला आहे. तो 2019 - 20 मध्ये 60 तर 2018 - 19 मध्ये 57 होता.
(b)2020 - 21 मध्ये कोरोना संकट असतानाही भारताची कामगिरी 15 पैकी 8 उदिष्टांबाबत उत्तम राहिली आहे.
According to the NITI Aayog SDG India Index Report (2020-21), India's overall score improved to 66 (from 60 in 2019-20 and 57 in 2018-19), and India showed good progress on 8 out of 15 goals despite pandemic challenges.
🏛️ The Maharashtra angle
सहस्रक विकास उद्दिष्ट्ये (MDGs) साधण्याविषयी भारताच्या संदर्भात खालीलपैकी कोणते/ती विधान/ने योग्य आहे/त ? Which of the following statements is/are true about Millennium Development Goals (MDGs) achievements in India ?
(a)भारताने अतिशय सम पद्धतीने दारिद्र्यातील घट साध्य केली आहे. / India has achieved the poverty reduction in an even manner.
(b)2015 च्या अंतिमरेषेनंतर भूकबळी रोखण्याचे उद्दिष्ट भारताने योजने बरहुकूम साध्य करण्याचा प्रयत्न केला आहे. / India was on-track to achieve the hunger target after the 2015 deadline.
(c)महिला सबलीकरण हे अजूनही महत्त्वाचे आव्हान आहे. / Empowering women remains a major development challenge.
In the context of Millennium Development Goals (MDGs), India faced regional disparities in poverty reduction (making 'even manner' incorrect) while being on track for hunger targets after 2015, and women empowerment remains a major challenge.
🏛️ The Maharashtra angle
महिला उद्योजकांना पाठिंबा देण्यासाठी महिला आणि बाल विकास मंत्रालयाने सुरू केलेल्या ऑनलाइन प्लॅटफॉर्मचे नाव सांगा. Name the online platform launched by the Ministry of Women and Child Development to support women entrepreneurs.
Mahila E-Haat is a unique bilingual online marketing platform launched by the Ministry of Women and Child Development to support women entrepreneurs and Self-Help Groups (SHGs) to showcase their products.
🏛️ The Maharashtra angle
राष्ट्रीय अनुसूचित जमाती आयोगाबाबत (NCST) खालीलपैकी कोणती विधाने बरोबर आहेत ? / Which of the following statements is/are correct about National Commission for Scheduled Tribes [NCST]?
(a)ही एक घटनात्मक संस्था आहे जी 2004 मध्ये अस्तित्वात आली आहे. / It is a constitutional body which came into existence in 2004.
(b)अनुसूचित जमातीच्या हक्क आणि संरक्षणच्या वंचनेविरोधात विशिष्ट तक्रारींची चौकशी करणे, हे आयोगाचे कार्य आहे. / Its function is to inquire into specific complaints with respect to the deprivation of rights and safeguards of Scheduled Tribes.
(c)आदिवासी समाजाचा साक्षरता दर सुधारण्यासाठी हा आयोग काम करतो. / It works to improve literacy rate of Tribal community.
(d)आदिवासी महिलांचे सबळीकरण सुलभ करणे, हे आयोगाचे कार्य आहे. / Its function is to facilitate women empowerment of Tribal women.
The National Commission for Scheduled Tribes (NCST) is a constitutional body established in 2004 (via the 89th Constitutional Amendment Act, 2003) and its mandates include inquiring into rights deprivation, working for community upliftment, and safeguarding tribal interests including women.
🏛️ The Maharashtra angle
खालीलपैकी कोणत्या स्वयंसेवी संस्था, ह्या 2007 च्या स्वयंसेवी क्षेत्र राष्ट्रीय धोरणाच्या अखत्यारीत येतात ? / National Policy on Voluntary Sector (2007) covers which of the following voluntary organizations?
(a)औपचारिक व अनौपचारिक गट / Formal and Informal Groups
(b)समाजगटाधारित संस्था / Community-based organizations
(c)धर्मदाय संस्था / Charitable organizations
(d)समर्थक संस्था / Support organizations
The National Policy on Voluntary Sector (2007) is comprehensive and covers a wide spectrum of voluntary organizations, including formal/informal groups, community-based organizations, charitable organizations, and support organizations.
🏛️ The Maharashtra angle
खालीलपैकी कोणती पद्धती पृथ्वी आणि ग्रह यांच्यामधील अंतर मोजण्यासाठी वापरतात? Which of the following methods is used for measurement of distance between Earth and planets?
The parallax method is standardly used for measuring large astronomical distances between the Earth and distant planets or stars.
110 ओहम रोध असलेल्या उपकरणाच्या दोन टोकांमध्ये 33 V विभवांतर प्रयुक्त केले असता उपकरणातून काही विद्युतधारा वाहते. 500 ओहम रोध असणाऱ्या उपकरणातून तेवढीच विद्युत धारा वाहू देण्यासाठी त्याच्या दोन टोकांमध्ये किती विभवांतर प्रयुक्त करावे लागेल? When a potential difference of 33 V is applied to a device whose resistance is 110 $\Omega$, some current flows through it. If the same current is to be passed through a device whose resistance is 500 $\Omega$, then how much potential difference is to be applied?
According to Ohm's law, current remains constant. First find current I = V1 / R1 = 33 / 110 = 0.3 A. Then find new voltage V2 = I * R2 = 0.3 * 500 = 150 V.
खालीलपैकी नैसर्गिक चुंबकाचे नांव कोणते आहे? Which one of the following is a natural magnet?
Magnetite (Fe₃O₄) is a naturally occurring mineral that possesses magnetic properties, making it a natural magnet.
सोनार (साऊंड नेव्हीगेशन श्रेणी) तंत्र ______ यासाठी वापरले जाते. SONAR (Sound Navigational Ranging) technique is used for ______ .
SONAR uses ultrasonic sound waves to navigate, measure distances, and detect objects underwater, such as submarines or sea beds.
एका ध्वनी तरंगाची वारंवारता 1000 हर्ट्झ असून तरंगलांबी 0.25 मीटर आहे. जर तो एका विशिष्ट माध्यमातून 5 सेकंद प्रवास करत असेल, तर कापलेले अंतर काढा. Calculate the distance travelled by a sound wave having frequency 1000 Hz and wavelength 0.25 m, if it travels for 5 seconds in a certain medium.
Speed of sound v = frequency * wavelength = 1000 Hz * 0.25 m = 250 m/s. Distance = speed * time = 250 m/s * 5 s = 1250 meters.
दोन समतल आरशामध्ये एक मांजर बसली आहे, जर दोन समतल आरशामधील कोन 30 अंश असल्यास, मांजरीच्या किती प्रतिमा दिसतील ? A cat is sitting in between two plane mirrors. If the angle between two plane mirrors is 30 degrees, how many images of the cat will appear?
Number of images formed by two inclined mirrors is given by formula (360/theta). Here 360/30 = 12. Since 12 is even, the number of images is (12 - 1) = 11.
डोळ्यांचा रंग पांढरा असणाऱ्या ड्रॉसिलाच्या मादीचा, डोळ्यांचा रंग लाल असणाऱ्या ड्रॉसिलाच्या नरा बरोबर संकरण झाले, तर त्यांच्या पहिल्या F1 पिढीतील सर्व मादी ड्रॉसिलांच्या डोळ्यांचा रंग कोणता असेल ? What will be the eye colour of all female individuals in F1 generation when a white eyed female Drosophila is crossed with a red eyed male Drosophila?
In Drosophila, eye color is X-linked. A white-eyed female (XwXw) crossed with a red-eyed male (XWY) gives all red-eyed females in the F1 generation because they receive a dominant XW from the father.
व्हायराईड्स खालीलपैकी कोणत्या तीन विशेष गुणधर्माद्वारे ओळखल्या जातात ? / Viroids are identified on the basis of which of the following three characteristic features?
(a)विषाणूपेक्षा आकाराने बरेच लहान असणे / Much smaller in size than viruses
(b)गोलाकार रायबोन्यूक्लिक ॲसिड (RNA) रेणू ने बनलेले / Consist of circular RNA molecule
(c)RNA रेणू प्रबीन (प्रोटिन) आवरणाने आच्छादित असणे / RNA molecule covered by protein coat
(d)पादप पेशी (वनस्पती पेशी) संक्रमित करणे / Infect the plant cells
Viroids are infectious agents that are much smaller than viruses, consist of a short circular single-stranded RNA molecule, and infect plant cells. Unlike viruses, they lack a protein coat (capsid).
🏛️ The Maharashtra angle
खालीलपैकी कोणते पदार्थ मातीचे घटक आहेत ? / Which of the following substances are components of soil?
(a)टगड गोट्रे व वाळू / Stones and sand
(b)बारीक माती व कुजलेले पदार्थ / Fine soil and decomposed matter
(c)रासायनिक पदार्थ / Chemical substances
(d)रंगद्रव्ये / Colour substances (Dyes)
Soil is a complex mixture consisting of components like stones, sand, fine soil, decomposed organic matter (humus), chemical substances, water, and air.
🏛️ The Maharashtra angle
प्राणीवर्गीकरणासाठी खालीलपैकी कोणती पायरी वापरली जाते ? / Which steps of taxons are followed for classification of animals ?
The correct hierarchical taxonomic classification sequence for animals from broadest to most specific is: Kingdom -> Phylum -> Class -> Order -> Family -> Genus -> Species.
परिसंस्था ही निसर्गाचा स्वयं नियामक व स्वयं शाश्वत संरचनात्मक व कार्यात्मक संच आहे. जेथे जैविक व अजैविक घटक एकमेकांमध्ये गुंतलेले असतात ज्यामध्ये खालील क्रिया घडतात : (a) उत्पादकता (b) कुजणे (c) पोषण चक्र (d) उर्जा प्रवाह वरीलपैकी कोणते विधान/विधाने बरोबर आहेत ? Ecosystem is a self-regulatory and self-sustained structural and functional unit of nature where biotic and abiotic components are linked together with the following processes : (a) Productivity (b) Decomposition (c) Nutrient cycling (d) Energy flow Which of the statements given above is/are correct ?
(a)उत्पादकता / Productivity
(b)कुजणे / Decomposition
(c)पोषण चक्र / Nutrient cycling
(d)उर्जा प्रवाह / Energy flow
An ecosystem functions as a self-regulatory and self-sustained unit through four primary functional processes: productivity, decomposition, energy flow, and nutrient cycling.
🏛️ The Maharashtra angle
पिट्यूटरी ग्रंथी या अंतःस्रावी ग्रंथी असून मेंदूमधील हायपोथॅलेमस मध्ये असते. ती अनेक संप्रेरके स्रवते. (a) तिला मास्टर अंतःस्रावी ग्रंथी म्हणतात. (b) तिच्या पुढील भागाला न्युरोहायपोफायसीस तर मागील भागाला अॅडीनोहायपोफायसीस म्हणतात. (c) पिट्यूटरीच्या मागील भागातून ऑक्सीटोसीन आणि व्हेसोप्रेसीन ही संप्रेरके स्रवतात. (d) एस.टी.एच., टि.एस.एच., ए.सी.टि.एच. हि संप्रेरके अॅडीनोहायपोफायसीस मधून स्रवतात. वरीलपैकी कोणती विधान/विधाने बरोबर आहे/त ?
(a)तिला मास्टर अंतःस्रावी ग्रंथी म्हणतात.
(b)तिच्या पुढील भागाला न्युरोहायपोफायसीस तर मागील भागाला अॅडीनोहायपोफायसीस म्हणतात.
(c)पिट्यूटरीच्या मागील भागातून ऑक्सीटोसीन आणि व्हेसोप्रेसीन ही संप्रेरके स्रवतात.
(d)एस.टी.एच., टि.एस.एच., ए.सी.टि.एच. हि संप्रेरके अॅडीनोहायपोफायसीस मधून स्रवतात.
The pituitary gland is located in the hypothalamus region of the brain and is called the master gland. Its posterior lobe (neurohypophysis) releases oxytocin and vasopressin, while STH, TSH, and ACTH are secreted by the anterior lobe (adenohypophysis).
🏛️ The Maharashtra angle
झाडांच्या श्वासोच्छवासाच्या क्रेब्च्या चक्रादरम्यान खालीलपैकी कोणत्या प्रक्रियेद्वारे फ्यूमॅरीक अॅसिडचे रूपांतर मॅलीक अॅसिड मध्ये होते ? During Krebs cycle in respiration, fumaric acid gets converted into malic acid by
During the Krebs cycle (citric acid cycle) in cellular respiration, fumaric acid is converted into malic acid through the addition of a water molecule, which is known as a hydration reaction. Note: MPSC's official key gives option 2 (dehydrogenation), but the fumarate-to-malate step is catalysed by fumarase and adds a water molecule, which is hydration; this site keeps the scientifically correct answer.
हिऱ्यामध्ये कार्बनचा एक अणू हा कार्बनच्या इतर अणूंनी ______ रचनेने घेरेलेला असतो. In a diamond, each carbon atom is ______ surrounded by other carbon atoms.
In diamond, each carbon atom undergoes sp3 hybridization and is covalently bonded to four other carbon atoms in a tetrahedral arrangement.
ट्रीटियमचा अणुक्रमांक ______ आहे. An atomic number of Tritium is ______
Tritium is an isotope of hydrogen. All isotopes of an element share the same atomic number, which is 1 for hydrogen (Protium, Deuterium, and Tritium all have atomic number 1).
पृथ्वीच्या वातावरणाच्या ______ भागात वातावरणतील एकूण हवेच्या सुमारे 70% भाग असतो. The ______ part of the Earth's atmosphere contains about 70% of the total air in the atmosphere.
The Troposphere is the lowest layer of the Earth's atmosphere and contains about 70% to 75% of the atmosphere's total mass and air.
दिलेल्या संयुजा कक्षेतील इलेक्ट्रॉनच्या जोड्यांमधील – उदा. विमुक्त जोडी – विमुक्त जोडी (वि.जो. – वि.जो.); बंधित जोडी – बंधित जोडी (बं.जो. – बं.जो.) व विमुक्त जोडी – बंधित जोडी (वि.जो. – बं.जो.) विद्युतस्थितिक प्रतिकर्षंन _______ असे कमी होत जाते. The electrostatic repulsion between electron pairs such as lone pair – lone pair (l.p. – l.p.), bond pair – bond pair (b.p. – b.p.) and lone pair – bond pair (l.p. – b.p.) in a given valence shell decreases in the order of _______
According to VSEPR theory, electrostatic repulsion between electron pairs follows the order: lone pair - lone pair (lp-lp) > lone pair - bond pair (lp-bp) > bond pair - bond pair (bp-bp).
यामध्ये सगळयात जास्त रेणू असतील. [H = 1, C = 12, O = 16, I = 127] The maximum number of molecules are present in _______ [H = 1, C = 12, O = 16, I = 127]
To find the maximum number of molecules, calculate the number of moles for each given option by dividing the given mass by its molar mass, then multiply by Avogadro's number. The substance with the highest moles will have the maximum molecules.
V2O7⁴⁻ मध्ये V ची ऑक्सिडीकरण स्थिती ही ______ आहे. The oxidation state of V in V2O7⁴⁻ is _______
In V2O7⁴⁻, let the oxidation state of V be x. Therefore, 2(x) + 7(-2) = -4, which gives 2x - 14 = -4, so 2x = +10, and x = +5.
"संसदीय लोकशाहीसाठी निर्माण करण्यात आलेल्या राज्यघटनेत मार्गदर्शक तत्त्वांचा समावेश करणे हे एक नाविन्यपूर्ण वैशिष्ट्य आहे. ही तत्त्वे बंधनकारक स्वरूपाची नाहीत. मात्र सत्तेवर जो कोणी येईल, तो त्याचा मनमानीपणे वापर करू शकणार नाही. त्याला या तत्त्वांचा आदर करावा लागेल. त्यांचा भंग झाल्यास त्यास त्याबद्दल न्यायालयासमोर जबाब द्यावा लागणार नाही; परंतु निवडणुकीच्या वेळी मतदारांना निश्चितपणे उत्तर द्यावे लागेल." असे खालीलपैकी कोणी म्हटले आहे? "Directive Principles is a novel feature in a constitution framed for parliamentary democracy. They have no binding force. But whoever captures power will not be free to do what he likes with it. He will have to respect the Directive Principles. He cannot ignore them. He may not have to answer for their breach in a court of law, but he will certainly have to answer for them before the electorate at election time." Who said this ?
This famous statement highlighting the political significance and moral obligation of Directive Principles despite their non-justiciable nature was stated by Dr. B. R. Ambedkar.
भारताच्या नियंत्रक व महालेखा परीक्षकाबाबत खालील विधाने विचारात घ्या : (a) ते राष्ट्रपतींची मर्जी असेपर्यंत आपल्या पदावर राहतात. (b) ते सर्वोच्च न्यायालयाच्या न्यायाधीशाएवढे वेतन घेतात. (c) ते पदग्रहण करण्यापूर्वी भारताच्या सर्वोच्च न्यायालयाच्या मुख्य न्यायाधीशाच्या उपस्थितीत शपथ घेतात. (d) फक्त भारताच्या सर्वोच्च न्यायालयाने केलेल्या चौकशीनंतर त्यांना राष्ट्रपती पदावरून दूर करू शकतात. वरीलपैकी कोणते विधान/विधाने बरोबर आहेत ? Consider the following statements about the Comptroller and Auditor General of India : (a) He holds office during the pleasure of the President. (b) He draws the same salary as a Supreme Court Judge. (c) Before entering upon his office, he swears an oath or affirmation before the Chief Justice of India. (d) He may be removed by the President only after an enquiry by the Supreme Court of India. Which of the statements given above is/are correct ?
(a)ते राष्ट्रपतींची मर्जी असेपर्यंत आपल्या पदावर राहतात. / He holds office during the pleasure of the President.
(b)ते सर्वोच्च न्यायालयाच्या न्यायाधीशाएवढे वेतन घेतात. / He draws the same salary as a Supreme Court Judge.
(c)ते पदग्रहण करण्यापूर्वी भारताच्या सर्वोच्च न्यायालयाच्या मुख्य न्यायाधीशाच्या उपस्थितीत शपथ घेतात. / Before entering upon his office, he swears an oath or affirmation before the Chief Justice of India.
(d)फक्त भारताच्या सर्वोच्च न्यायालयाने केलेल्या चौकशीनंतर त्यांना राष्ट्रपती पदावरून दूर करू शकतात. / He may be removed by the President only after an enquiry by the Supreme Court of India.
The CAG holds office for 6 years or up to 65 years of age, not during the pleasure of the President (Statement a is wrong). Statement c is wrong because the CAG takes an oath before the President, not the Chief Justice of India. Statements b and d are correct.
खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय महिला आयोगाच्या पहिल्या अध्यक्ष होत्या ? Who among the following was the first Chairperson of the National Commission for Women ?
Jayanti Patnaik was appointed as the first Chairperson of the National Commission for Women when it was constituted in 1992.
भारतीय राज्यघटनांच्या कोणत्या कलमानुसार, विधानसभाने तशा आशयाचा ठराव संमत केला असेल, तर विधान परिषद स्थापन करण्याचा किंवा रद्द करण्याचा अधिकार संसदेस दिलेला आहे ? Which Article of the Indian Constitution empowers the Parliament of India to create or abolish Legislative Councils, if the Legislative Assembly of the State passes a resolution to that effect ?
Article 169 of the Indian Constitution empowers Parliament to create or abolish a Legislative Council in a state if the Legislative Assembly of that state passes a resolution to that effect by a special majority.
🏛️ The Maharashtra angle
भारताचे राष्ट्रपती राज्यघटनेच्या कोणत्या अनुच्छेदातील तरतुदीनुसार सर्वोच्च न्यायालयाकडून सल्ला मागवू शकतात ? According to the provision of which Article of the Constitution can the President of India ask for advice from the Supreme Court ?
Article 143 of the Indian Constitution empowers the President to consult the Supreme Court on questions of law or fact of public importance.
44वी घटनादुरुस्ती अधिनियम 1978 द्वारे खालीलपैकी कोणत्या तरतुदी करण्यात आल्या आहेत ? Which of the following provisions were made by the 44th Amendment Act of 1978 ?
(a)अखिल भारतीय न्यायिक सेवा निर्माण करण्याबाबत तरतूद करण्यात आली.
(b)मंत्रिमंडळाने दिलेला सल्ला पुनर्विचारार्थ परत पाठविण्याचा राष्ट्रपतीस अधिकार देण्यात आला.
(c)राष्ट्रीय आणीबाणीच्या काळात अनुच्छेद 20 आणि अनुच्छेद 21 अन्वये हमी दिलेले मूलभूत अधिकार निलंबित करता येणार नाहीत अशी तरतूद करण्यात आली.
(d)राज्यसूचीतील पाच विषय समवर्ती सूचित हलविण्यात आले.
The 44th Amendment Act 1978 empowered the President to send back cabinet advice for reconsideration once, and ensured that Articles 20 and 21 cannot be suspended during National Emergency.
खालीलपैकी कोणत्या समित्यांमध्ये संसदेच्या दोन्हीही सभागृहांच्या प्रतिनिधींचा समावेश असतो ? (a) अनुसूचित जाती व अनुसूचित जमाती यांच्या कल्याणसाठी समिती (b) महिला सबलीकरण समिती (c) कामकाज सल्लागार समिती (d) विशेषाधिकार समिती (e) अंदाज समिती
(a)अनुसूचित जाती व अनुसूचित जमाती यांच्या कल्याणसाठी समिती
(b)महिला सबलीकरण समिती
(c)कामकाज सल्लागार समिती
(d)विशेषाधिकार समिती
(e)अंदाज समिती
Committees on the Welfare of SC/ST and Women Empowerment consist of members from both Lok Sabha and Rajya Sabha, whereas Estimates Committee has only Lok Sabha members, and Business Advisory/Privilege committees are House-specific.
राष्ट्रीय अनुसूचित जाती (एस.सी.) आयोग राज्यघटनेच्या कोणत्या कलमानुसार स्थापन करण्यात आला आहे ?
The National Commission for Scheduled Castes (NCSC) is established under Article 338 of the Indian Constitution.
13 डिसेंबर, 1946 रोजी ________ यांनी भारताच्या घटना समितीमध्ये उद्देशांचा ठराव मांडला.
Pandit Jawaharlal Nehru moved the historic 'Objective Resolution' in the Constituent Assembly on December 13, 1946, which later shaped the Preamble of the Indian Constitution.
🏛️ The Maharashtra angle
खालील विधाने विचारत घ्या : (a) विभागीय खटल्यासह (Departmental proceedings) कोणत्याही खटल्यात कोणतीही व्यक्ति एकाच गुन्ह्यासाठी एकापेक्षा अधिक वेळा आरोपी केले जाणार नाही व एकापेक्षा अधिक वेळा शिक्षा दिली जाणार नाही. (b) स्वतःविरुद्ध साक्ष न (self-incrimination) देण्याबाबतचे संरक्षण हे तोंडी आणि कागदोपत्री पुरावे या दोन्ही बाबतीत लागू आहे. (c) स्वतःविरुद्ध साक्ष न देण्याबाबतचे संरक्षण फौजदारी आणि दिवाणी अशा दोन्हीही खटल्यामध्ये लागू आहे.
(a)विभागीय खटल्यासह (Departmental proceedings) कोणत्याही खटल्यात कोणत्याही व्यक्तिस एकाच गुन्ह्यासाठी एकापेक्षा अधिक वेळा आरोपी केले जाणार नाही व एकापेक्षा अधिक वेळा शिक्षा दिली जाणार नाही. / No person shall be prosecuted and punished for the same offence more than once, including any departmental proceedings.
(b)स्वतःविरुद्ध साक्ष न (self-incrimination) देण्या बाबतचे संरक्षण हे तोंडी आणि कागदोपत्री पुरावे या दोन्ही बाबतीत लागू आहे. / The protection against self-incrimination extends to both oral evidence and documentary evidence.
(c)स्वतःविरुद्ध साक्ष न देण्या बाबतचे संरक्षण फौजदारी आणि दिवाणी अशा दोन्हीही खटल्यामध्ये लागू आहे. / The protection against self-incrimination extends to both criminal and civil proceedings.
Statement (a) is incorrect because departmental proceedings do not bar criminal prosecution under double jeopardy. Statement (b) is correct as self-incrimination protection applies to both oral and documentary evidence. Statement (c) is wrong because self-incrimination protection applies only to criminal proceedings, not civil ones.
खालील विधाने विचारत घेऊन, योग्य पर्याय निवडा : (a) राज्यघटनाटीत अनुच्छेद 371 (A) मध्ये नगालँडसाठी विशेष तरतुदी करण्यात आलेली आहे. (b) नागांच्या धार्मिक आणि सामाजिक प्रथांच्या बाबतीत संसदेच्या कोणत्याही कायद्यास नागालँड विधानसभाच मान्यतेशिवाय लागु करता येत नाही. (c) ट्युएनसांग हा नागालँडमधील सर्वाधिक विकसित जिल्हा आहे.
(a)The special provisions for Nagaland are made in Article 371 (A).
(b)No act of the Parliament in respect to the religious or social practices of Nagas can be applied without the approval of the Legislative Assembly of Nagaland.
(c)Tuensang is the most developed district of Nagaland.
Article 371A contains special provisions for Nagaland (Statement a is correct). It mandates that no act of Parliament regarding Naga religious or social practices applies without the Nagaland Assembly's approval (Statement b is correct). Tuensang is not the most developed, but a backward/frontier district (Statement c is wrong).
🏛️ The Maharashtra angle
खालीलपैकी कोणते भारताच्या परराष्ट्र धोरणाचे पंचशील तत्व नाही? Which of the following is not a Panchsheel principle of India's foreign policy?
The Five Principles of Peaceful Coexistence (Panchsheel) were signed between India and China in 1954. Since all the standard principles like mutual respect, non-interference, and peaceful coexistence are indeed part of Panchsheel, option 4 (None of the above) is correct.
खालील विधाने विचारत घेऊन योग्य पर्याय निवडा : Consider the following statements and choose the correct option :
(a)2011 साली 97 व्या घटनादुरुस्तीद्वारे 'सहकारी संस्था' हा विषय राज्यघटनेत समाविष्ट करण्यात आला.
(b)अनुच्छेद 19(1)(c) मध्ये 'सहकारी संस्था' स्थापन करण्याचा अधिकार बहाल करण्यात आला.
(c)लॉर्ड कर्झन यांच्या कारकिर्दीत भारतातील पहिला सहकारी कायदा पारीत केला गेला.
The 97th Constitutional Amendment Act of 2011 gave constitutional status to co-operative societies (a), added the right to form cooperatives under Article 19(1)(c) (b), and the first cooperative law in India was passed under Lord Curzon in 1904 (c). All statements are correct.
🏛️ The Maharashtra angle
संघराज्य अथवा राज्य यांच्या नियंत्रणा खालील नागरी पदावर कार्यरत असणाऱ्या व्यक्तींना बडतर्फ करणे, पदावरून दूर करणे किंवा पदावनत करणे (अनुच्छेद 311) बाबत खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे ? Which one of the following statements about dismissal or removal of persons employed in civil capacities under the Union or State (Article 311) is not correct ?
Article 311 protections against dismissal or removal apply to both permanent AND temporary civil servants once they hold a civil post under the Union or State, making option 3 incorrect since it claims it applies only to permanent servants.
🏛️ The Maharashtra angle
खालील विधाने विचारात घ्या : (a) लोकसभाच्या प्रमुखांच्या गटाची (panel of Chairpersons) निवड लोकसभा आपल्या सदस्यांमधून करते. (b) जेव्हा लोकसभेच्या अध्यक्षांचे अथवा उपाध्यक्षचे पद रिक्त असेल तेव्हा लोकसभेच्या प्रमुखांच्या गटातील सदस्य हा अध्यक्षपदी असू शकतो. (c) अध्यक्ष, उपाध्यक्ष आणि लोकसभेच्या प्रमुखांच्या गटातील व्यक्ति यांच्या अनुपस्थितीत राष्ट्रपतीद्वारे नियुक्त केलेल्या सदस्याद्वारे अध्यक्षांची कर्तव्ये पार पाडली जातात. वरीलपैकी कोणते विधान/विधाने बरोबर आहे/आहेत ?
(a)लोकसभेच्या प्रमुखांच्या गटाची (panel of Chairpersons) निवड लोकसभा आपल्या सदस्यांमधून करते. / A panel of Chairpersons is elected by the Lok Sabha from amongst its members.
(b)जेंव्हा लोकसभेच्या अध्यक्षांचे अथवा उपाध्यक्षांचे पद रिक्त असेल तेव्हा लोकसभेच्या प्रमुखांच्या गटातील सदस्य हा अध्यक्षपदी असू शकतो. / A member of the panel of Chairpersons can preside over the Lok Sabha when the office of the Speaker or the Deputy Speaker is vacant.
(c)अध्यक्ष, उपाध्यक्ष आणि लोकसभेच्या प्रमुखांच्या गटातील व्यक्ती यांच्या अनुपस्थितीत राष्ट्रपतीद्वारे नियुक्त केलेल्या सदस्याद्वारे अध्यक्षांची कर्तव्ये पार पाडली जातात. / In absence of the Speaker, the Deputy Speaker and member of the panel of Chairpersons, the Speaker's duties are to be performed by a member appointed by the President.
The panel of Chairpersons for the Lok Sabha is nominated by the Speaker, not elected by the members (Statement a is wrong). They can preside when both Speaker and Deputy Speaker offices are vacant (Statement b is technically incorrect as the Speaker nominates them, but more importantly, when both offices are vacant, the President appoints a member under Article 95). Statement c is incorrect because the President appoints a member only when offices of Speaker and Deputy Speaker are vacant, not panel members.
खालील विधाने विचारात घेऊन योग्य पर्याय निवडा : (a) क्रिमिया 2014 पर्यंत युक्रेन चा भाग होता. (b) 2014 मध्ये रशियाने क्रिमियाचा ताबा घेतला. (c) नाटो या संघटनेत 30 देशांचा सहभाग आहे.
(a)Crimea was a part of Ukraine till 2014.
(b)Russia annexed Crimea in 2014.
(c)NATO consists of 30 member countries.
Crimea was part of Ukraine until Russia annexed it in 2014. NATO had 30 member countries at the time of this question context (later expanded with Finland and Sweden). All statements are correct.
जे एन यू चे भूतपूर्व कुलगुरु ममिदला जगदीश कुमार यांची कोणत्या संस्थेच्या अध्यक्षपदी नियुक्ती करण्यात आली आहे ?
Mamidala Jagadesh Kumar, former VC of JNU, was appointed as the Chairman of University Grants Commission (UGC).
टाईम या आंतरराष्ट्रीय ख्यातीच्या मासिकाने 'टाईम पर्सन ऑफ द इयर, 2021' साठी खालीलपैकी कोणाची निवड केली ? Who amongst the following was chosen as the 'Time Person of the Year, 2021' by the Internationally acclaimed magazine - Time?
Elon Musk, CEO of Tesla and SpaceX, was named 'Time Person of the Year for 2021' by Time magazine.
जानेवारी 2022 मध्ये आर. नागास्वामी यांचे निधन झाले. ते कोणत्या क्षेत्राशी संबंधीत होते ? R. Nagaswamy died in January 2022. He was related to the field of
R. Nagaswamy was an eminent Indian historian, archaeologist, and epigraphist who founded the Tamil Nadu Government Department of Archaeology.
कोणत्या देशाने ह्वाँग-12 मध्यम पल्ल्याच्या बॅलेस्टिक क्षेपणास्त्राचे प्रक्षेपण केले ? Which country launched the Hwasong-12 mid-range ballistic missile?
North Korea successfully test-fired the Hwasong-12, which is a intermediate-range/mid-range ballistic missile, drawing international attention.
याझदी गटाविषयी पुढील विधानांमधून अयोग्य विधान शोधून काढा. Find out the incorrect statement from the following about the Yazidi group.
The Yazidis are an ancient Kurdish-speaking minority religious community in northern Iraq, but their religion is an independent syncretic faith incorporating elements of ancient Mesopotamian beliefs, Christianity, and Islam, rather than being targeted specifically because they 'took elements from Christianity'.
2022 - 23 च्या केंद्रीय अर्थसंकल्पात अर्थमंत्री निर्मला सीतारामन यांनी क्रिप्टोकर्न्सीवर किती टक्के कर लावण्याची घोषणा केली आहे ? / How much tax would be imposed on Cryptocurrency, as declared by the Central Finance Minister, Nirmala Sitharaman in the Budget 2022 - 23 ?
In the Union Budget 2022-23, Finance Minister Nirmala Sitharaman announced a steep 30% tax plus applicable cess on income from transfer of any virtual digital assets (cryptocurrency).
कोणत्या रेसिंग ड्रायव्हर ने मार्च 2022 मध्ये झालेली सौदी अरेबिया ग्रँड प्रिक्स स्पर्धा जिंकली ? / Which racing driver won the Saudi Arabian Grand Prix Tournament held in March 2022 ?
Max Verstappen won the Saudi Arabian Grand Prix in March 2022 driving for Red Bull Racing after a close battle with Charles Leclerc.
पुलवामा क्षेत्रा विषयी पुढीलपैकी कोणते विधान अयोग्य आहे ? / Which of the following statements is incorrect about Pulwama ?
(a)या भागाला काश्मीरचे “तांदळाचे भांडार" असे म्हणतात.
(b)वेशू आणि झेलम नदी पुलवामा मधून वाहतात.
(c)अहरबाल धबधबा आणि अवंतीश्वर मंदिर ही पुलवामामधील प्रसिद्ध पर्यटन क्षेत्रे आहेत.
Pulwama district in Jammu and Kashmir is known as the 'Rice Bowl of Kashmir' (Statement a). The Veshaw and Jhelum rivers flow through or border parts of it (Statement b). Aharbal waterfall and Avantishwar temple are famous tourist spots there (Statement c). Thus, none of the statements are incorrect.
योग्य पर्याय निवडा. (a) त्रिनिदाद आणि टोबॅगोच्या डिओन लेंडोर यांचे जानेवारी 2022 मध्ये कार अपघातात निधन झाले. (b) लंडन ऑलिम्पिक, 2012 मध्ये डिओन लेंडोर यांनी कांस्यपदक मिळविले होते. (c) डिओन लेंडर हे बुद्धीबळपटू होते.
(a)त्रिनिदाद आणि टोबॅगोच्या डिओन लेंडोर यांचे जानेवारी 2022 मध्ये कार अपघातात निधन झाले.
(b)लंडन ऑलिम्पिक, 2012 मध्ये डिओन लेंडोर यांनी कांस्यपदक मिळविले होते.
(c)डिओन लेंडर हे बुद्धीबळपटू होते.
Deon Lendore of Trinidad and Tobago died in a car accident in January 2022 (Statement a) and won a bronze medal in the 2012 London Olympics (Statement b). However, statement (c) is wrong because he was an Olympic sprinter/athlete, not a chess player.
कोणत्या राज्याने बॉलिवूड अभिनेता संजय दत्त ला आपल्या सुवर्ण जयंती समारंभासाठी ब्रँड अँबेसेडर म्हणून करारबद्ध केले आहे ?
Arunachal Pradesh signed Bollywood actor Sanjay Dutt as its brand ambassador for its golden jubilee celebrations.
🏛️ The Maharashtra angle
पुढीलपैकी संयुक्त राष्ट्रसंघाच्या कोणत्या विशेषीकृत संघटनेने तिच्या स्थापनेची 100 वर्षे पूर्ण केली आहेत ?
The International Labour Organization (ILO) was established in 1919 as part of the Treaty of Versailles, and it completed its 100 years in 2019.
खालील विधाने लक्षात घेऊन योग्य पर्याय निवडा : (a) पद्मश्री पुरस्कार प्राप्त मिलेना साल्विनी यांचा जन्म इटलीमध्ये झाला होता. (b) त्या प्रख्यात कथकली नृत्यांगना होत्या व त्यांनी परिसमध्ये 'सेंटर मंडप' नावाची नृत्यशाळा स्थापन केली होती. (c) भारत सरकारने त्यांना 2019 मध्ये पद्मश्री सन्मान बहाल केला होता.
(a)पद्मश्री पुरस्कार प्राप्त मिलेना साल्विनी यांचा जन्म इटलीमध्ये झाला होता. / Padma Shri Awardee Milena Salvini was born in Italy.
(b)त्या प्रख्यात कथकली नृत्यांगना होत्या व त्यांनी परिसमध्ये 'सेंटर मंडप' नावाची नृत्यशाळा स्थापन केली होती. / She was a famous Kathakali dancer and had established a dance school named 'Centre Mandapa' in Paris.
(c)भारत सरकारने त्यांना 2019 मध्ये पद्मश्री सन्मान बहाल केला होता. / The Indian Government honoured her with Padma Shri Award in 2019.
Milena Salvini was a renowned Italian-born French Kathakali dancer who founded the 'Centre Mandapa' in Paris and was awarded the Padma Shri by the Indian government in 2019.
🏛️ The Maharashtra angle
ऑस्ट्रेलियाच्या व्हिक्टोरिया राज्यात कार्यालय असणारी पहिली भारतीय बँक कोणती ?
(a)देना बँक
(b)एस.बी.आय.
(c)बी.ओ.बी.
(d)पी.एन.बी.
State Bank of India (SBI) is the first Indian bank to have its office and branch operations established in the state of Victoria, Australia.
🏛️ The Maharashtra angle
भारतीय दंड संहितेच्या कलम 377 मध्ये पुढील कोणत्या विषयाचा उल्लेख आहे ?
(a)मंदीर प्रवेश
(b)समलैंगिकताच
(c)व्यभिचार
(d)सरोगसी
Section 377 of the Indian Penal Code (IPC) historically criminalized consensual homosexual acts before it was read down by the Supreme Court in 2018.
🏛️ The Maharashtra angle
राष्ट्रीय पातळीवर 'ऑल इंडिया स्टेट्स पीपल्स काँग्रेस' ची स्थापना होण्यापूर्वी कोल्हापुरात जनतेची गान्हाणी मांडण्यासाठी खालीलपैकी कोणती संघटना कार्यरत होती ? Before the formation of 'All India States Peoples' Congress' at the national level, which of the following organizations was active in Kolhapur to raise the concerns of the people ?
Before the All India States Peoples' Congress was formed, local organizations like the Praja Parishad or specific regional bodies worked in princely states like Kolhapur to voice public grievances.
🏛️ The Maharashtra angle
पुढीलपैकी विजोड व्यक्ती ओळखा : Pick out the odd person from the following :
The question requires identifying the odd person out based on their ideological background, active era, or specific reformist contribution in Maharashtra history.
🏛️ The Maharashtra angle
1957 च्या स्त्रीशिक्षण विषयक राष्ट्रीय आयोगाच्या अध्यक्षा कोण होत्या ? Who was the president of the 1957 National Commission for Female Education ?
Durgabai Deshmukh was the chairperson of the National Committee on Women's Education established in 1958 (often referred in context of 1957-59 educational developments).
🏛️ The Maharashtra angle
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांच्या पश्चात् त्यांचे कोणते अनुयायी काँग्रेसचे सभासद झाले होते ? After passing away of Dr. Babasaheb Ambedkar, who from the followers of Dr. Ambedkar, became members of the Congress ?
(a)आर.डी. भंडारे / R.D. Bhandare
(b)राजाभाऊ भोळे / Rajabhau Bhole
(c)दादासाहेब रुपवते / Dadasaheb Rupwate
(d)बापूसाहेब राजभोज / Bapusaheb Rajbhoj
After Dr. B. A. Ambedkar's demise, followers like R. D. Bhandari, Rajabhau Bhole, and Bapusaheb Rajbhoj joined the Indian National Congress.
🏛️ The Maharashtra angle
मुंबई मध्ये खालीलपैकी कोणत्या दोन ठिकाणी ब्रिटीशांच्या काळात मीठाच्या पेठा होत्या ? Which of the following two places in Mumbai had Salt Markets during the British time ?
During the British era, Wadala and Sion were prominent locations in Mumbai known for salt pans and salt trade markets.
🏛️ The Maharashtra angle
सुरत येथे मानव धर्म सभा आणि मुंबईत परमहंस मंडळी कोणी स्थापन केली होती ? Who had established the Manav Dharma Sabha at Surat and Paramahansa Mandali at Bombay ?
Dadoba Pandurang Tarkhadkar along with his brother Durgaram Mancharam established Manav Dharma Sabha in Surat (1844) and Paramahansa Mandali in Bombay (1849).
🏛️ The Maharashtra angle
उत्तर भारता विषयी तपशीलवार माहिती असलेला तहकिक-इ-हिंद हा ग्रंथ कोणी लिहीला ? Who wrote the book called Tahqiq-i-Hind, which gives a detailed description of North India ?
Al-Biruni, the famous Persian scholar who accompanied Mahmud of Ghazni, wrote 'Tahqiq-i-Hind' (Kitab al-Hind), providing a comprehensive account of Indian science, religion, and North Indian society.
राजस्थान मध्ये मघ्याश्म युगाची संस्कृती असणारे मोठे ठिकाण कोणते ? Which of the following is a large Mesolithic site in Rajasthan ?
Bagor is one of the largest and best-documented Mesolithic sites in India, located in the Bhilwara district of Rajasthan, showcasing microlithic industry and animal domestication.
जोड्या लावा : महाजनपदे (a) काशी (b) कोसल (c) मगध (d) वत्स Match the following : Mahajanapada (a) Kashi (b) Kosal (c) Magadha (d) Vatsa राजा (i) बिंबिसार (ii) अश्वसेन (iii) उदयन (iv) प्रसेनजीत King (i) Bimbisara (ii) Ashwasena (iii) Udayan (iv) Prasenjit
Correct matching of Mahajanapadas with their prominent contemporary rulers: Kashi was ruled by Ashwasena (or associated kings), Kosala by Prasenjit, Magadha by Bimbisara, and Vatsa by Udayana.
18 जुलै, 1947 रोजी ब्रिटिश पार्लमेंटने कोणत्या कायद्याला मान्यता दिली ? वरीलपैकी कोणते विधान/विधाने बरोबर आहे/आहेत ? Which Act was sanctioned by British Parliament on 18th July, 1947 ? Which of the statement/s given above is/are correct ?
(a)भारतीय फाळणी कायदा
(b)भारतीय स्वातंत्र्याचा कायदा
(c)घटना मसूदा कायदा
(d)घटनादुरुस्ती कायदा
The Indian Independence Act was sanctioned by the British Parliament on 18th July 1947, paving the way for the creation of India and Pakistan.
🏛️ The Maharashtra angle
भारतात चंद्रशेखर आझाद आणि सरदार भगतसिंग या सारख्या क्रांतिकारकांनी हिंदुस्थान सोशालिस्त रिपब्लिकन असोसिएशन नावाची संघटना कोठे स्थापन केली ? Where was the Hindustan Socialist Republican Association established by revolutionaries like Chandrashekhar Azad and Sardar Bhagat Singh?
(a)मुंबई
(b)नागपूर
(c)कोलकाता
(d)दिल्ली
Hindustan Socialist Republican Association (HSRA) was founded by Chandrashekhar Azad, Bhagat Singh and others at Feroz Shah Kotla ground in Delhi in 1928.
🏛️ The Maharashtra angle
1757 च्या प्लासीच्या लढाईनंतर इंग्रजांनी मीर जाफरला कोणत्या प्रांताचा नवाब् म्हणून नियुक्त केले ? The British appointed Mir Jafar as the Nawab of ___________ after the Battle of Plassey in 1757.
After the Battle of Plassey in 1757, the British installed Mir Jafar as the Nawab of Bengal as a puppet ruler for helping them defeat Siraj-ud-Daulah.
ई.स. 1206 ते 1290 या काळात राज्य केलेल्या गुलाम घराण्याची स्थापना कोणी केली ? वरीलपैकी कोणते विधान/विधाने बरोबर आहेत ? Who founded the Slave Dynasty which ruled from 1206 to 1290 ? Which of the statement/s given above is/are correct ?
(a)महमूद गझनी
(b)मुहम्मद घोरी
(c)कुतुबुद्दीन ऐबक
(d)इल्तुतमिश
The Slave Dynasty (Mamluk Dynasty), which ruled from 1206 to 1290, was founded by Qutb-ud-din Aibak, a trusted general of Muhammad Ghori.
🏛️ The Maharashtra angle