MPSC Rajyaseva 2017 — CSAT

Q1

माणसाने जोखड स्वतःहून का स्वीकारलेले असते ? Why is man's tutelage self-incurred ?

According to Enlightenment philosophy (like Immanuel Kant's essay 'What is Enlightenment?'), man's tutelage is self-incurred because it stems from a lack of courage to think independently without relying on the guidance of others.

Q2

बहुसंख्य मानवजात आयुष्यभर जोकडाखाली का जखडलेली असते ? Why does the majority of mankind remain under lifelong tutelage ?

Immanuel Kant states that laziness and cowardice are the true reasons why a vast portion of mankind gladly remains lifelong in tutelage, as it is easy to let others make decisions for them.

Q3

पुढीलपैकी कोणती बाब नव्या फ्रेंच व्यवस्थेचा पायाभूत घटक नव्हती ? Which of the following did not form the ideological basis of the new French Order ?

The French Revolution and the subsequent new order were built on secularism, human reason, liberty, and equality, explicitly rejecting the old dominance of the Catholic Church.

Q14

1 लीटर बाटलीबंद पाणी उत्पादन करण्यासाठी किती पाण्याची आवश्यकता असते ? How much water is required to produce every 1 litre of bottled water ?

Producing 1 litre of bottled water actually requires about 5 litres of water in total due to the manufacturing process of the plastic bottle and purification losses.

Q15

संयुक्त संस्थानांत दरवर्षी बाटलीबंद पाण्याचे उत्पादन करण्यासाठी आणि त्याची वाहतूक करण्यासाठी किती पिंपे तेलची गरज असते ? In U.S., how many barrels of oil is required every year to manufacture and transport the bottled water ?

Studies show that producing and transporting bottled water in the U.S. consumes massive amounts of energy, specifically around 17-20 million barrels of oil annually.

Q16

गरीबी व श्रीमंती हे दोन्ही _______ आहेत. Poverty and privilege both are

Poverty and privilege are socio-economic conditions created by human social structures and economic systems rather than being natural or divine phenomena.

Q17

गरीबी चा व्याख्या, पुढीलपैकी कोणती बरोबर आहे ? Poverty is defined as

Poverty is comprehensively defined as the deprivation of basic human needs, which primarily includes food, clothing, and shelter (अन्न, वस्त्र व निवारा).

Q18

अनिसर्गिक व अंमलात आणता न येणाऱ्या नियोजनत काय गृहित धरले आहे ? What is assumed in an unnatural and unworkable plan ?

An unnatural and unworkable economic plan often assumes that all men are equal in capabilities and resources, which ignores practical inequalities.

Q19

समाजवाद्यांच्या मते

Socialist ideology fundamentally critiques capitalism, arguing that private ownership of industries leads to the exploitation of workers by capitalists who extract surplus value.

Q22

श्रव्यातीत तरंग असे तरंग आहेत की ते Ultrasonic waves are those waves which

Ultrasonic waves have frequencies above the human hearing range (greater than 20 kHz), hence they cannot be heard by human beings.

Q23

हृदयांच्या ठोकळ्यांचे तंत्रज्ञान यावर आधारित आहे The echocardiography technique is based on

Echocardiography uses high-frequency sound waves (ultrasonic waves) to produce live images of the heart's structure and functions.

Q24

समुद्राची खोली काढण्यासाठी या तंत्राचा वापर करतात : To determine the depth of sea this technique is used :

SONAR (Sound Navigation and Ranging) uses ultrasonic waves to measure distances and determine the depth of the sea by timing the echo return.

Q31

वरील उताऱ्यावरून खालील निष्कर्ष काढता येतो : The following conclusion can be drawn from the above passage :

Ammonium chloride dissolves in water and is also a well-known substance that undergoes sublimation upon heating, changing directly from solid to gas.

Q32

अमोनियम मूलकाच्या अस्तित्वामुळे खालील निरीक्षणे आढळतात The correct observations due to the presence of ammonium ions are

Ammonium ions (NH₄⁺) turn moist red litmus blue (due to basic ammonia gas released), turn turmeric paper brownish/reddish-brown, and give dense white fumes of ammonium chloride with a glass rod dipped in dilute hydrochloric acid.

Q33

कु. रियाला अपेक्षित निरीक्षण मिळाले नाही, कारण तिने / Ms. Riya did not get the desired observation, because she brought

Gas tests using litmus paper require the litmus paper to be moist so that the basic gas (NH₃) can dissolve and form ions to show the color change. Riya failed because she applied it directly to the solution instead of the evolved gas or used dry paper incorrectly.

Q34

श्री रवीला अपेक्षित निरीक्षण मिळाले नाही, कारण त्याने / Mr. Ravi did not get the desired observation, because he brought

Turmeric paper is used as an indicator for bases. Ravi brought it in contact with the gas from the left-hand test tube where acidic or different gases might be evolving, leading to no desired basic gas observation.

Q36

उताऱ्यावरून तुम्ही असा निश्चित निष्कर्ष काढू शकता की रॉबर्ट फ्रॉस्ट हे एक ______ आहे. / From the paragraphs you can definitely conclude that Robert Frost is a/an

Based on the text describing Robert Frost's background or profession as discussed in the passage, he is identified as an author/writer.

Q37

उताऱ्यामध्ये / The paragraph

The passage expresses a critical view of liberals, making option 2 (criticises liberals) the correct choice.

Q38

अमरीकेतील विद्यापीठांमध्ये शिक्षकांच्या भर्तीसाठीच्या प्रथा ______ विरोधी आहेत. / American universities have hiring practices opposed to

The text indicates that university hiring practices in America are structured against conservatives, favoring certain ideological alignments.

Q51

प्रश्नचिन्हाच्या जागी ठेवण्यासाठी तर्कसंगत पर्याय निवडा.

Logical matrix completion requires identifying the row and column intersection rule, pointing to option 4.

Q52

X या पारदर्शक कागदाची घडी दिलेल्या पर्यायातून निवडा.

Following the folds and cuts/drawings on sheet X leads to option 2 as the accurate resultant layout.

Q53

दिलेली माहिती व नातेसंबंध अभ्यासून व तो दर्शविणारा पर्याय निवडा. x ÷ y निर्देशित करते की x ही y ची आई आहे. x - y निर्देशित करते की x हा y चा भाऊ आहे. x + y निर्देशित करते की x ही y ची बहीण आहे. x × y निर्देशित करते की x ही y ची मुलगी आहे. m + n - o × p ÷ q

Decoding the expression m + n - o × p ÷ q: m is sister of n, n is brother of o, o is daughter of p, and p is mother of q. Thus, m, n, o, and q are all children of p.

Q56

सोबतच्या आकृतीत दाखवलेलां A, B, C, D व E या वसाहतींना जोडणाऱ्या रस्त्यांचा नकाशा अभ्यास।. तुमच्या निवडीच्या कोणत्याही वसाहतीपासून सुरुवात करून प्रत्येकी सात मार्गावरून फक्त एकदा आणि एकदाच चालता येईल अशा मार्गाची रचना करा. ती करताना तुम्ही ज्या वसाहतीपासून सुरुवात केली त्या वसाहतीत परतलेच पाहिजे असे नाही. या बंधनाची पूर्ती करणारे विधान दिलेल्या यादीतून निवडा. Study the map of roads that connect cities A, B, C, D and E as shown in the accompanying figure. Design the route such that you start from any city of your choice and walk on each of the seven routes once and only once, not necessarily returning to the city from which you had started. For a route that satisfy the given restriction, select the true statement from the given list.

Based on Euler path theory, traversing every edge (route) exactly once without repeating requires specific vertex degrees, validating option 4.

Q57

एका खेळात खेळाडूला एका पाळीत गुण मिळवण्याच्या तीन संधी आहेत. प्रत्येक सलग जय खेळाडूला आधीच्या जयापेक्षा अधिक गुण मिळवून देतो. दुसरा जय पहिल्यापेक्षा 100 जादा गुण बहाल करतो. आणि तिसरा जय हा दुसऱ्या जयामुळे मिळवणाऱ्या जयाच्या दुप्पट गुण बहाल करतो. लच्छीने तिच्या पाळीदरम्यान सर्वाधिक गुण जिंकले आणि तिला एकूण 700 गुण मिळाले. पहिल्या जयासाठी किती गुण बहाल केले गेले ?

Let the first score be x. Second score is x + 100, and third score is 2(x + 100). Total score = x + (x + 100) + 2(x + 100) = 700. Solving this gives 4x + 300 = 700, which means 4x = 400, so x = 100.

Q58

'X' व 'Y' हे दोन विद्यार्थी त्यांच्या शाळेपासून घरी जाण्यासाठी चालू लागले. ते एकमेकांच्या परस्पर विरुद्ध दिशांना 1.5 किमी गेले आणि नंतर प्रत्येक जण त्याच्या उजवीकडे वळला व 2 किमी चालून घरी पोहोचला. तर त्यांच्या घरातील अंतर किती ?

Using Pythagoras theorem: X and Y walk opposite directions (1.5 km each = 3 km base), turn right and walk 2 km (perpendicular height). Total distance forms a right-angled triangle or straight line logic depending on paths. Calculating yields 5 km.

Q67

वर्गातील 43 विद्यार्थ्यांपैकी 13 जणांनी स्पॅनिश आणि पोर्तुगीज या दोन्ही भाषा शिकण्यासाठी नावे नोंदवली आहेत. 21 विद्यार्थ्यांनी पोर्तुगीज भाषेसाठी नावे नोंदवली आहेत. जर वर्गात नावे नोंदवलेल्या विद्यार्थ्यांपैकी दोनपैकी किमान एक भाषा शिकण्यासाठी नाव नोंदवले असेल तर फक्त स्पॅनिश भाषा शिकण्यासाठी, पण पोर्तुगीजसाठी नाही अशा विद्यार्थ्यांची संख्या दर्शवणारा पर्याय निवडा. In a class of 43 students, 13 enrolled for both Spanish and Portuguese. 21 enrolled for Portuguese. If the students of the class enrolled for at least one of the two subjects, then select the option that indicates the number of students who enrolled only for Spanish and not Portuguese.

Total students = 43, Portuguese = 21, Both = 13. Only Portuguese = 21 - 13 = 8. Since everyone took at least one subject, Only Spanish = Total - Only Portuguese - Both = 43 - 8 - 13 = 22.

Q69

सुनील ने द.सा.द.शे. 12.5 दराने ₹ 16,000, 3 वर्षाच्या मुदतीने विहिरीवर पंप बसविण्यासाठी चक्रवाढ व्याजाने कर्ज घेतले. हेच कर्ज जर सरळ व्याजाने घेतले असते, तर दोन्ही प्रकारच्या व्याजात किती फरक पडला असता ? In order to buy a lift pump for his well, Sunil borrowed ₹ 16,000 for 3 years at the rate of compound intrest of 12.5 p.c.p.a. What would have been the difference in the interest on this principal had he borrowed it at simple interest ?

Principal P = 16000, Time n = 3 years, Rate R = 12.5% (or 1/8). CI = P * (1 + 1/8)³ - P. SI = (P * R * T) / 100. The difference between CI and SI for 3 years is calculated as ₹ 781.25.

Q70

दिलेल्या माहितीच्या संदर्भात उचित पर्याय निवडा. A, B व C या बागा एका सपाटीवर आहेत पण एका रेषेत नाहीत. A व B या बागांतील अंतर 40 किमी आहे आणि A व C या बागांतील अंतर 110 किमी आहे. राशी X = B व C या बागांतील अंतर राशी Y = 60 किमी (1) X ही राशी मोठी आहे. (2) Y ही राशी मोठी आहे. (3) दोन्ही राशी समान आहे. (4) दिलेल्या माहितीच्या आधारे राशीतील सहसंबंध निश्चित करता येणार नाही. Select the appropriate option with respect to the given information. Parks A, B and C lie in a plane but do not lie on a straight line. The distance between Parks A and B is 40 km, and the distance between Parks A and C is 110 km. Quantity X = Distance between Parks B and C Quantity Y = 60 km (1) Quantity X is greater. (2) Quantity Y is greater. (3) The two quantities are equal. (4) The relationship cannot be determined from the information given.

According to the triangle inequality theorem, the third side of a triangle must be greater than the absolute difference of the other two sides and less than their sum. Here, |110 - 40| = 70 < X < 110 + 40 = 150. Since X can be anything between 70 and 150, X could be greater than 60, but we cannot uniquely determine a single value for X compared to Y = 60 without more data, wait - actually triangle inequality says X > 70, so X must be greater than Y (60). Thus Quantity X is greater.

Q71

एका कॅनमध्ये A आणि B या दोन द्रवांचे मिश्रण 7 : 5 या प्रमाणात आहे. जेव्हा त्यातील 9 लिटर मिश्रण काढून घेतले आणि B द्रवामाने तो कॅन पूर्णपणे भरला तर A आणि B चे प्रमाण 7 : 9 झाले. तर त्या कॅनमध्ये सुरवातीला A चे द्रवण किती असेल ? A can contains a mixture of two liquids A and B in the ratio 7 : 5. When 9 litres of the mixture is drawn off and the can is filled with B, the ratio of A and B becomes 7 : 9. How many litres of liquid A was contained by the can initially ?

Using the replacement formula or ratio method, when 9 litres of mixture is replaced with liquid B multiple times, the initial quantity of liquid A can be found by working backwards from the final ratio 7:9.

Q72

सहा घंटा सुरवातीला एकत्र वाजतात. आणि अनुक्रमे 2, 4, 6, 8, 10 आणि 12 सेकंदांनी वाजतात. 30 मिनिटांमध्ये त्या किती वेळा एकत्र वाजतील ? Six bells commence tolling together and toll at intervals of 2, 4, 6, 8, 10 and 12 seconds respectively. In 30 minutes, how many times do they toll together ?

First find the LCM of intervals: LCM(2, 4, 6, 8, 10, 12) = 120 seconds = 2 minutes. In 30 minutes, the number of times they toll together = (30 / 2) + 1 = 16 times (including the initial simultaneous toll at 0 minutes).

Q73

प्रश्नचिन्हाच्या जागी अचूक पर्याय निवडा. \u221a{555.5449} = ? Replace the question mark choosing the correct alternative. \u221a{555.5449} = ?

To find the square root of 555.5449, we look at the last digit 9, which means the answer ends in 3 or 7. By estimating, 23.57 squared is approximately 555.5449.

Q77

तुम्ही एका शासकीय संघटनेला सेवा देणाऱ्या रुग्णालयाचे प्रमुख आहात. एका कर्मचाऱ्याकडून तुमच्याकडे लेखी तक्रार आली असून त्याने त्याचा गसा खूप दुखत आहे आणि गेले तीन दिवस त्याने घट्ट आहार घेतला नसल्याचे लिहिले आहे. पुढे त्याने लिहिले आहे की दोन कारणांमुळे त्याला योग्य सेवा मिळू शकलेली नाही; एक म्हणजे तो आरक्षित वर्गातील आहे आणि दुसरं म्हणजे तो कोणत्याही उच्च पदावर काम करत नाही. प्रमुख म्हणून या तक्रारीत काही तथ्य आहे हे तुम्हाला माहीत आहे. गोष्टी सरळ करण्यासाठी तुम्ही, (1) रुग्णची चिकित्सा करून त्याला पुढील उपचारासाठी संबंधित विशेषज्ञकडे सोपवून त्याचे समाधान होईपर्यंत त्यांचे पर्यवेक्षण कराल. (2) रुग्णाच्या आजाराच्या व त्याने केलेल्या आरोपंच्या गांभीर्याची चर्चा करण्यासाठी सहकाऱ्यांची व हाताखालील कर्मचाऱ्यांची बैठक आयोजित कराल. (3) या प्रश्नाला गांभीर्याने न घेण्याची रुग्णाला विनंती कराल व वेळ मिळताच या समस्यात लक्ष घालण्याचे त्याला आश्वासन द्याल. (4) संबंधित डॉक्टरांना या तक्रारीत लक्ष घालण्यास व व्यक्तिगत पातळीवर समस्या मिटवण्यास सांगाल.

When facing a grievance regarding discrimination based on reservation or social status, a hospital head must first address the systemic issue through collective discussion and serious inquiry rather than brushing it aside.

Q79

ग्रामीण भागातील लोकांना नवोपक्रम उपयुक्त ठरावेत आणि त्यांना चांगली शासकीय सेवा द्यावी हे ध्येय असलेल्या शासकीय मोहिमेचे तुम्ही प्रमुख आहात. तुम्हाला मदत करण्यासाठी व्यवस्थापन शाळांत शिकणाऱ्या अनेक तरुणांची भर्ती केलेली आहे. या व्यक्ती उत्साही आहेत, त्या चमकदार कल्पना मांडतात, त्या तंत्रज्ञानाचे उत्तम आकलन असलेल्या, वाक्पटुत्व व संप्रेषण कौशल्यांचा वापर करून आश्चर्यचकित करणारी सादरीकरणे करणाऱ्या आणि दांडच्या आत्मविश्वासाने स्वतःचे म्हणणे मांडणाऱ्या आहेत. पण याचवेळी यांच्यापैकी बहुसंख्यांनी त्यांचे सर्व जीवन शहरात घालवल्यामुळे, ते उत्तम सांप्रतिक स्थितीतील मध्यमवर्गीय कुटुंबातील असल्याने, त्यांना विविध चणचणीसह व सामाजिक गंडांमुळे कसेबसे जीवन जगण्याच्या दैन्यावस्थाची फारच अल्प जाणीव आहे. ग्रामीण भागातील बहुसंख्य लोकांच्या जीवनांचे त्यांच्या संदर्भातील वास्तव अनुभवून त्याचे आकलन करून घेण्यासाठी आणि त्यांना स्वतःचे जीवन चांगले बनवण्यासाठी पुढाकार घ्यायला मदत देण्यासाठी आवश्यक असणारा धीर व चिकाटी यांचा या नवोदितांकडे अभाव आहे. तुम्ही,

Urban-bred young professionals working in rural development must first understand ground realities, local struggles, and aspirations by working closely with rural people rather than approaching it as a corporate sales pitch.