MPSC Rajyaseva 2021 — CSAT

22 real questions with the correct answer and a full explanation on each. Practice these interactively instead → · Or take it as a timed mock exam →

Q14

Read the following passage and answer the questions from 11 to 15: Population Growth Population growth is a serious issue not only in India but all over the World. India is second largest country after China. It is estimated by 2035 India is going to surpass China and becoming number one, if population growth goes unchecked. Demography is the science of population. It includes mortality, fertility and migration as three decisive components of population growth. Its main concerns are the measurements and discovery of uniformities in the basic processes of human birth, death, population movement and population growth. Prof. Malthus, well known thinker on the issue of population, suggested two basic postulates: (i) Food is necessary for the existence of man and (ii) Passion between the sexes is necessary. According to him, population if goes unchecked increases in a geometric ratio (1, 2, 4, 8, ...) while the subsistence increases only in an arithmetic ratio (1, 2, 3, 4, ...). He advocated two checks on population i.e. positive checks and preventive checks. Population variables are of two kinds - stock and flow. The important source of information is national censuses which is carried out in India after every ten years. Population enumeration is due in 2021. This document is considered as primary which reflects on the trends of growth, rate of fertility, rate of mortality, migration, rural - urban population, sex ratio, population of the scheduled castes and scheduled tribes etc. Needless to say, it helps to the policy planners and demographers to adopt appropriate policy measures to handle the population growth. Taking into account the unchecked growth of the population the policy instituted by the government of India to influence at least one of the demographic components of population change. Population policy seeks to enhance the welfare of the society collectively. An effective population policy rests upon knowledge about the demographic trends, its likely future course, and its causes and consequences. In short population policy promotes small family norms, delayed marriage for girls, control the spread of communicable diseases, reduce infant mortality rate, immunization programmes for children etc. All these measures, if implemented properly, will definitely bring down the growth of population.

भारतातील लोकसंख्या धोरण खालीलपैकी कोणत्या बाबीस प्रोत्साहन देते ? / Indian population policy promote which of the following ?

1)महिलांचे आध्यात्म / Women spirituality

2)बेकायदेशीर गर्भपात / Illegal abortions

3)कुटुंबाच्या मोठ्या आकारामुळे सामाजिक संकटांचा प्रतिबंध होतो / Large family size protects from social evils

4)कुटुंबाचा लहान आकार / Small family size&check; Correct

Indian population policies comprehensively promote family planning, women's empowerment, delayed marriages, and small family norms.

Q29

जीवनसत्त्वांचे वर्गीकरण असे केले जाते ____________. Vitamins are classified as _________.

1)सेंद्रिय आणि असेंद्रिय / Organic and Inorganic

2)चरबीमध्ये विरघळणारी आणि पाण्यात विरघळणारी / Fat and Water soluble&check; Correct

3)अत्यावश्यक आणि अनावश्यक / Essential and Non-essential

4)संतृप्त आणि असंतृप्त / Saturated and Unsaturated

Vitamins are broadly classified based on their solubility into two categories: fat-soluble vitamins (A, D, E, K) and water-soluble vitamins (B-complex, C).

Q31

7 ग्रॅम वायुरूप नायट्रोजनचे N₂, 2 atm दाबान आणि 546 K तापमानात _______ dm³ इतके घनफळ असते. 7 g of gaseous nitrogen N₂ occupies _______ dm³ at 546 K and 2 atm.

1)5.6&check; Correct

2)11.2

3)22.4

4)313.6

Using the Ideal Gas Law (PV = nRT), moles of N2 (n = 7/28 = 0.25 mol), P = 2 atm, T = 546 K, R = 0.0821. Solving gives V = 5.6 dm³.

Q32

समुद्रपातळीवर असलेल्या प्रयोगशाळेत वापरण्यासाठी, वर्षाच्या कोणत्याही दिवशी खालीलपैकी सगळ्यात योग्य संहति एकक/एकके _________ हे/ही आहे/आहेत. On any day of the year, to use in laboratories at sea level the most correct concentration unit/s is/are _________.

1)फक्त ग्रॅमरेणुता / Only molarity

2)फक्त प्रसामान्यता / Only normality

3)फक्त मोललता / Only molality&check; Correct

4)वरील सर्व / All of the above

Molality is independent of temperature because it is expressed in terms of mass of solvent (kg), whereas molarity and normality depend on volume which varies with temperature.

Q33

जेव्हा 4.9 ग्रॅम H₂SO₄ हे V घनसेिंटीमीटर द्रावणत असते, तेव्हा त्या द्रावणची प्रसामान्यता 0.025 N इतकी असते, तर V = _________ 4.9 g of H₂SO₄ is present in V cm³ 0.025 N solution of sulphuric acid, then V = _________

1)4

2)2000

3)4000&check; Correct

4)2

Normality = (Weight / Equivalent weight) × (1000 / V in mL). For H2SO4, equivalent weight = 49. Given Normality = 0.025, W = 4.9 g, solving gives V = 4000 cm³.

Q34

10 ग्रॅम वायुरूप हायड्रोजनमध्ये H₂, मानक दाब आणि तापमानात हायड्रोजनचे _________ मोल असतात. 10 g of gaseous hydrogen H₂, at NTP/STP contain _________ mol of hydrogen.

1)10

2)5&check; Correct

3)1

4)0.1

Number of moles is calculated as given mass divided by molar mass. Molar mass of H2 is 2 g/mol. So, 10 g / 2 g/mol = 5 moles.

Q35

एका अनुमापनी विश्लेषणणात, 25 घनसेिंटीमीटर 0.1 N नायट्रिकआम्ल _________ घनसेिंटीमीटर 0.25 N पोटॅशिअम हायड्रॉक्साइड पूर्णपणे अभिक्रिया करेल. In a titrimetric analysis, 25 cm³ of 0.1 N HNO₃ would react completely with _________ cm³ of 0.25 N KOH.

1)100

2)10&check; Correct

3)250

4)25

Using the neutralization formula N1V1 = N2V2: (0.1 N) * (25 cm³) = (0.25 N) * V2. Solving for V2 gives (2.5 / 0.25) = 10 cm³.

Q39

1991 साली स्वीकारलेले नवे आर्थिक धोरण _______. The New Economic Policy adopted in 1991 was _______.

a)समाजावादावर आधारित होते / based on Socialism

b)समाजावादाच्या तत्वांशी अजिबात संबंधित नव्हते / not at all related to the principles of Socialism&check; Correct

c)समाजावादासंबंधी तटस्थ होते / indifferent to the concept of Socialism

d)समाजावादाच्या तत्त्वांची प्रशंसा करणारे होते / praised the principles of Socialism

The 1991 New Economic Policy introduced LPG (Liberalisation, Privatisation, Globalisation), moving away from state-controlled socialism towards a market-driven economy, meaning it was not at all related to socialist principles.

Q41

उताऱ्यास योग्य 'शीर्षक' द्या.

1)नैतिक जीवनाचा आत्मा.&check; Correct

2)खुरी नैतिक प्रगती.

3)मरणातून उमलणारी कळी.

4)आध्यात्मिक शांती.

The passage discusses the inner essence of moral life, spiritual peace, and human endeavor, making 'नैतिक जीवनाचा आत्मा' the most appropriate title.

Q42

लेखकाच्या मते 'खरा पुरुषार्थ' कोणता ?

1)जी परिस्थिती आहे तिच्याशी जुळवून घेतल्यानंतर मिळाणारी शांती.

2)आपल्या ध्येय पूर्तीसाठी वाटेला आलेली परिस्थिती प्रयत्नांनी अनुकूल करून घेणे.&check; Correct

3)आपण परिस्थितीशरण होऊन गोगलगायीप्रमाणे कठीण कवच अंगावर घेऊन जगणे.

4)विविधतेने नटलेल्या बहुरूपी जगत कर्मोत्सुक होऊन उत्साही तारुण्याचा आश्रय घेणे.

According to the author, true human effort (पुरुषार्थ) lies in proactively shaping adverse circumstances to fulfill one's goals rather than surrendering to them.

Q43

उच्चतर जीवनाकडे नेणारी अंतरंगातील प्रबळ प्रेरणा कोणती ?

1)राग-द्वेष, वासना, विकार, चंचलता, लहरीपणा यावर विजय मिळविणे.

2)आपले अस्तित्व, व्यक्तित्व विकसित करीत जगणे.

3)जे आहे ते उदात्त करणे व जीवनाचा अधिकाधिक अर्थ समजून घेणे.&check; Correct

4)जोपर्यंत वाटेला आलेली परिस्थिती बदलत नाही तोपर्यंत वाट पाहत जगणे.

The passage highlights that the inner drive leading to a higher life is the constant pursuit of elevating what currently exists and deepening life's meaning.

Q44

आपल्या नैतिक जीवनाचा 'आत्मा' कोणता ?

1)आपल्या व्यक्तित्वाचे अस्तित्व टिकविणे.

2)आपल्या विकासनाचा स्वीकार करून प्राप्त परिस्थितीशी जमवून घेणे.

3)भूतकालीन परिस्थितीशी जुळवून घेणे.

4)आपल्या ध्येयांना परिस्थिती अधिकाधिक अनुकूल करणे.&check; Correct

According to the passage, the soul of moral life is making goals more adaptable to the given circumstances.

Q45

'नैतिक प्रगती' म्हणजे काय ?

1)मिळालेली पुंजी भिरकावून देऊन वाटचाल करणे.

2)जे मिळाले आहे त्याचा स्वीकार करून जगणे.

3)भिन्न-भिन्न वृत्ती, प्रवृत्तींच्या आधारें सुखदुःखाचा आधार घेणे.

4)जे आहे त्याचा स्वीकार करून त्यातून सौंदर्य निर्माण करण्याचा प्रयत्न करणे.&check; Correct

Moral progress means accepting what is present and trying to create beauty out of it.

Q53

जेव्हा एक जागा ₹ 18,700 ना विकली, तेव्हा त्या मालकाचे 15% नुकसान झाले. ती जागा किती किंमतीला विकायला पाहिजे होती, म्हणजे 15% नफा झाला असता ? When a plot is sold for ₹ 18,700, the owner loses 15%. At what price must that plot be sold in order to gain 15% ?

1)₹ 21,000

2)₹ 22,000

3)₹ 25,300&check; Correct

4)₹ 25,800

First, find the cost price (CP) of the plot by taking 85% = ₹ 18,700, so CP = 18700 / 0.85 = ₹ 22,000. Then calculate the selling price for a 15% profit: 22,000 * 1.15 = ₹ 25,300.

Q54

पुढे दिलेल्या युक्तिवादातील विचार प्रक्रिया अभ्यास आणि तिच्याशी सर्वात जवळची विचार प्रक्रिया असणारा पर्याय निवडा. जर वस्तुपासून उष्णता किंवा प्रकाश उत्सर्ज होत असेल तर तिची ऊर्जा घटते. म्हणजेच जर वस्तूची ऊर्जा स्थिर असेल तर तिने उष्णता किंवा प्रकाश उत्सर्जित केलेला नाही. Study the reasoning used in the argument given below and select the option that most closely follows the same reasoning. If heat or light is emitted by a body, then its energy decreases. It follows that, if a body's energy remains constant, it has emitted neither heat nor light.

1)(1) जर समाजाला भापणाचे वा एकत्रित बैठकीचे स्वातंत्र्य असेल, तर लोकशाही शासनाची निर्मिती अपरिहार्य असते. जर तुम्ही हुकुमशाहीच्या अंमलाखाली असाल तर तुम्ही या दोन्ही कळीच्या स्वातंत्र्याना मुक्ता.&check; Correct

2)(2) एकतर चाहते खूप निष्ठावंत असतील किंवा ते आठवड्यामागून आठवडे होणारी संघाची हार मनावर घेत नसतील. कोणाही चाहत्यांना स्वतःच्या संघाचे मार खाणे पाहण्यास आवडnate नसते म्हणून ते खूपच निष्ठावंत असले पाहिजेत.

3)(3) पाणी आणि सूर्यप्रकाशाच्या साहाय्याने हे झाड पोसले जात राहील कारण झाडाच्या जगण्यासाठी पाणी आणि सूर्यप्रकाशाची आवश्यकता असते.

4)(4) 21 वर्षांवरील जो कोणी विद्यापीठाची पदवी धारण करत असेल तो निवडीला पात्र असेल. अमिना 19 वर्षांची असून अजूनही पदवीपूर्व अभ्यास करत असल्याने ती पात्र ठरू शकत नाही.

The original argument uses Modus Tollens (If P then Q; Not Q, therefore Not P). Option 1 follows the exact same contrapositive/Modus Tollens reasoning structure.

Q55

एक नलिकेने एक टाकी 4½ तासात भरते. पण बुडाशी असलेल्या गळतीमुळे ती भरण्यासाठी 1½ तास जादा लागतात. जर ही टाकी पूर्ण भरलेली असेल तर गळतीमुळे ती रिकामी व्हायला लागणारी वेळ निवडा. A pipe can fill the tank in 4½ hours. But due to leakage at the bottom, it takes 1½ hours more to fill it. If the tank is full select the time that it will require to get emptied due to leak.

1)18 hr.&check; Correct

2)12 hr.

3)9 hr.

4)10 hr.

Normal time = 4.5 hrs. Time with leak = 4.5 + 1.5 = 6 hrs. Let leak empty in x hours. Net rate = (1/4.5) - (1/x) = 1/6, solving gives x = 18 hours.

Q56

A, B, C, D, E आणि F ही मुलं परस्परकडे तोंडे करून कानदुखीचा खेळ खेळण्यासाठी वर्तुळाकार बसलेली आहेत आणि ती येथे दिलेल्या क्रमाने असतीलच असे नाही. A हे मूल F च्या समोर आणि C च्या डावीकडे बसले आहे. E हे मूल D किंवा B च्या शेजारी नाही. B हे मूल A च्या शेजारी नाही. जर B हे मूल स्वतःच्या डावीकडील मुलाच्या कानात सर्वात प्रथम कुजबुजणार असेल तर पहिल्या फेरीत शेवटी कानात संदेश बोलण्याची संधी न मिळणारे मूल निवडा. Children A, B, C, D, E and F are sitting in a circle facing each other not necessarily in order given here and playing game Chinese-whisper. A is sitting opposite to F and to the left of C. E is not adjacent to either D or B. B is not adjacent to A. If B is the first child to say the message and whispers in ear of child on its left then select the child who will not get the chance to whisper message at end of the first round.

1)फक्त D / Only D&check; Correct

2)फक्त F / Only F

3)एकतर D किंवा F / Either D or F

4)फक्त E / Only E

By arranging the 6 children in a circle based on the given conditions, D ends up at the last position where they cannot pass the message further in the round.

Q59

खालील प्रश्नात @, $, φ व # या चिन्हांचा पुढीलप्रमाणे उपयोग केला आहे. A φ B म्हणजे A हा B पेक्षा मोठा नाही A $ B म्हणजे A हा B पेक्षा लहान किंवा समान नाही A @ B म्हणजे A हा B पेक्षा मोठा किंवा समान नाही A # B म्हणजे A हा B पेक्षा लहान नाही विधान : H φ D, T $ D, F $ H अनुमाने : (I) F φ D (II) T # F (III) D $ F कोणते अनुमान/अनुमाने सत्य आहे? In following question, the symbols @, $, φ and # are used as follows. A φ B means A is not greater than B A $ B means A is neither smaller than or equal to B A @ B means A is neither greater than or equal to B A # B means A is not smaller than B Statement : H φ D, T $ D, F $ H Conclusions : (I) F φ D (II) T # F (III) D $ F Which conclusion/conclusions are true?

1)एकही सत्य नाही / None of true&check; Correct

2)फक्त अनुमान (I) सत्य / Only conclusion (I) true

3)फक्त अनुमान (III) सत्य / Only conclusion (III) true

4)अनुमाने (I) व (II) सत्य / Conclusions (I) and (II) true

Decode symbols: φ = ≤, $ = >, @ = <, # = ≥. Statements: H ≤ D, T > D, F > H. Combining gives F > H ≤ D < T. Check conclusions: (I) F ≤ D is False, (II) T ≥ F is False, (III) D > F is False. Thus, none are true.

Q65

पुढील माहिती काळजीपूर्वक वाचा व त्यावरून प्रश्नाचे उत्तर निवडा. M चे काका असणारी व्यक्ती कोण ? Read the information carefully and using it select the answer to question. Who is a uncle of M ?

a)X हा Y चा भाऊ आहे / X is a brother of Y&check; Correct

b)Z ही X ची बहीण आहे / Z is a sister of X

c)M हा N चा भाऊ आहे / M is a brother of N

d)N ही Y ची मुलगी आहे / N is a daughter of Y

Based on the options provided as individual statements to form sufficiency, statement combinations help deduce M's uncle. Since options are statements, statement 'a' establishes the primary male linkage.

Q67

P, Q, R, S, T आणि U या व्यक्ती हरित कार्यकर्ता आहेत. यातील एक व्यक्ती अध्यापक, एक व्यक्ती आरोग्य सेवक, एक व्यक्ती चहाची टपरी चालवते, एक व्यक्ती ग्रंथपाल आणि दोन स्त्रिया शेतकरी आहे. या गटात दोन विवाहित जोडपी आहेत. ग्रंथपाल व्यक्तीने S शी विवाह केला आहे, जी शेतकरी आहे. गटातील एकही स्त्री चहाची टपरी चालवत नाही किंवा आरोग्य सेवकही नाही. R ही व्यक्ती चहाची टपरी चालवते तिने U ह्या व्यक्तीशी विवाह केला आहे, जी अध्यापक आहे. P ने S शी विवाह केला आहे आणि T ही व्यक्ती शेतकरी नाही. दिलेल्या पर्यायातून असत्य विधान निवडा.

1)गटातील स्त्रियांची एकूण संख्या निश्चित करणे शक्य नाही.&check; Correct

2)जी व्यक्ती ग्रंथपाल आहे ती नक्कीच स्त्री नाही.

3)जी व्यक्ती चहाची टपरी चालवते ती नक्कीच गटातील पुरुष सदस्य आहे.

4)या गटात नक्कीच तीन स्त्री सदस्य आहेत.

Analyzing the marital ties, occupations (librarian, health worker, tea stall owner, farmers), and gender distributions reveals that statement 1 is false since the exact number of female members can be deduced.

Q72

400 माणसे, एका दिवसात 9 तास काम करून त्या कामाचा 1/4 भाग 10 दिवसात पूर्ण करतात. तर दर दिवशी त्याच गतीने 8 तास काम करणारी किती अतिरिक्त माणसे उरलेले काम 20 दिवसात पूर्ण करतील ? 400 persons, working 9 hours a day complete 1/4th of the work in 10 days. How many of additional persons, working 8 hours a day, required to complete the remaining work in 20 days ?

1)(1) 275&check; Correct

2)(2) 250

3)(3) 675

4)(4) 400

Use the man-days formula (M1 * D1 * H1 / W1 = M2 * D2 * H2 / W2). Equate initial conditions with remaining work and find the total men needed, then subtract the initial 400 to find additional men.

Q74

एक रक्कम A, B, C, D मध्ये अनुक्रमे 5 : 2 : 4 : 3 या प्रमाणात विभागायची आहे. जर C ला D पेक्षा ₹ 1000 जास्त मिळाले, तर B चा वाटा किती असेल ? Some amount is to be distributed among A, B, C, D in the proportion of 5 : 2 : 4 : 3 respectively. If C gets ₹ 1000 more than D, what is the share of B ?

1)₹ 500

2)₹ 1500

3)₹ 2000&check; Correct

4)₹ 2500

Given ratio of A:B:C:D is 5:2:4:3. Given that C gets ₹ 1000 more than D, so 4x - 3x = 1000 => x = 1000. B's share is 2x = 2 * 1000 = ₹ 2000.

Practice these questions interactively →