MPSC Rajyaseva 2021 — CSAT

Enlarge

Enlarge

या प्रश्नाचा पूर्ण मजकूर व पर्याय वरील प्रतिमेत आहेत. / The full question and options are in the image above.

All three come straight from the passage: relying only on the Rigveda's literary evidence is questioned, there is no physical evidence of an Aryan invasion, and scientific evidence shows the Indus civilisation died away because of climatic changes. Statement (c) is a separate finding, not a result of (a) and (b).

Enlarge

जोड्या लावा : Match the pairs :

Ian Hodder is associated with Contextual Archaeology (ii), Lewis Binford with New Archaeology/Scientific Philosophy (iv), David Clarke with Interdisciplinary evidences (iii), and Cause and Effect relations tie into processual approaches (i).

Enlarge

एकविसाव्या शतकातील पुरातत्त्व खूप वेगळे असेल कारण : Archaeology in the twenty-first century will be very different because :

Modern archaeology goes beyond mere material relics to reconstruct the cognitive, social, and economic lives of ancient humans, marking a shift towards processual and cognitive archaeology.

Enlarge

संदर्भप्रणीत पुरातत्त्वशास्त्राच्या मते : (a) संस्कृतीचा अभ्यास करताना केवळ शास्त्रीय पुराव्यांवर अवलंबून राहणे योग्य नाही. (b) उत्खननात मिळालेल्या वस्तूचा संदर्भ हा वस्तूचं कार्य समजून घेण्यासाठी आवश्यक आहे. (c) आर्यांमुळे मोहेंजोदरोचा सात वेळा नाश झाला. (d) मानवी संस्कृतीचा घटनाक्रम लिहिणे हे पुरातत्त्वशास्त्राचे मुख्य उद्दिष्ट आहे. According to Contextual Archaeology : (a) It is not right to depend only on scientific evidences while studying a culture. (b) It is necessary to understand the context of an excavated material for understanding its function. (c) Mohenjodaro was destroyed seven times because of the Aryans. (d) The main aim of Archaeology is to record the chronology of human culture.

Contextual Archaeology emphasizes that relying solely on scientific data is insufficient (a) and that the context of an artifact is essential to understand its function (b). Statement (c) is a myth/unsupported claim.

Enlarge

विसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धात पुरातत्त्वविद्येच्या क्षेत्रात कोणता नवा विचारप्रवाह रुजला ? (a) पुरातत्त्वशास्त्रामध्ये इंग्लंड आणि अमेरिकेच्या तज्ज्ञांची मते सर्वमान्य झाली. (b) संदर्भप्रणीत पुरातत्वाला विरोध होऊ लागला. (c) प्राचीन मानवाच्या मनोव्यापाऱ्यांच्या अभ्यासाला सुरुवात झाली. (d) पुरातत्त्वविद्या ही विज्ञानासारख्या पद्धती आणि विविध खेळाच्या संकल्पना वापरू लागली. Which new ideology took roots in Archaeology in the second half of the twentieth century ? (a) Opinions of English and American experts in Archaeology gained acceptance. (b) There was resistance to Contextual Archaeology. (c) Mentalities of the ancient humans began to be studied. (d) Archaeology began using scientific methods and concepts of sciences.

In the latter half of the 20th century, archaeology increasingly incorporated scientific methodologies, quantitative techniques, and models borrowed from other sciences (New Archaeology).

Enlarge

Enlarge

या प्रश्नाचा पूर्ण मजकूर व पर्याय वरील प्रतिमेत आहेत. / The full question and options are in the image above.

The report says the rise in irrigation demand caused severe groundwater stress in areas such as southern and eastern Maharashtra and Rajasthan.

Enlarge

2030 पर्यंत खालील घटक 40% पाण्याचा तुटवडा निर्माण होण्यास कारणीभूत होणार आहेत : (a) अन्न उत्पादनासाठी ताण (b) शहरीकरण (c) जलहतूकची प्रगती (d) लोकसंख्या वाढ वरीलपैकी कोणता/ते घटक तुटवडा निर्माण होण्यास कारणीभूत होणार आहेत ? The following are some of the factors responsible for 40% shortfall of water by 2030 : (a) Pressure of food production (b) Urbanisation (c) Development of water transport (d) Population growth Which of the above factor/s is/are responsible for this shortfall ?

Global reports on water stress project a 40% shortfall by 2030 driven primarily by population growth, rapid urbanization, and increased pressures of food production.

Enlarge

सुरक्षित पाण्याचा स्रोत उपलब्ध नसलेल्या लोकांचे गट खाली दिले आहेत. (a) गरीब लोक (b) गैरसोयींनी त्रस्त झालेले लोक (c) स्त्रिया वरीलपैकी लोकांचे कोणते गट बरोबर आहेत ? The following are some of the group of pepole who do not have access to safe water : (a) Poor people (b) Disadvantaged people (c) Women Which of the above group of people is/are correct ?

Vulnerable groups lacking access to safe drinking water globally include poor people, marginalized/disadvantaged groups, and women who often bear the burden of water collection.

Enlarge

खालीलपैकी कोणते/कोणता घटक प्रामुख्याने दुष्काळ सदृश्य प्रदेशात पिण्याच्या पाण्यावर अत्यंत केंद्रित ताण पडण्यास कारणीभूत झाला/झाले आहेत ? / Which of the following factor is/are responsible for highly localised pressure on freshwater resources especially in drought prone areas ?

In drought-prone areas, over-extraction of groundwater for irrigation and domestic use causes highly localized pressure on freshwater resources. This depletes the water table rapidly.

Enlarge

खालीलपैकी कोणता दिवस जागतिक जलदिन आहे ? / Which of the following is the World Water Day ?

World Water Day is celebrated globally on March 22nd every year to highlight the importance of freshwater.

वरील उतारा वाचून आपणास काय अर्थबोध होतो ? / What do you understand by reading the above passage ?

Reading comprehension analysis shows the passage deals with population growth dynamics and the decisive factors responsible for it, rather than kinship or ancient history.

भारतातील वाढती लोकसंख्या नियंत्रित करण्यासाठी प्रामुख्याने कोणते/ती उपाययोजना करणे अत्यावश्यक आहे ? / In order to control the population growth in India which of the following measure/s is/are important ?

Promoting late marriages of girls increases the age at marriage, effectively reducing the reproductive span and helping control population growth.

माल्थसच्या म्हणण्यानुसार लोकसंख्या वृद्धीवर बंधन घातले नाही तर लोकसंख्या ______ गतीने वाढत जाईल. / According to Malthus population if goes unchecked increase population in ________ ratio.

According to Thomas Malthus's theory of population, population increases in a geometric ratio (exponentially) while food production increases in an arithmetic ratio.

भारतातील लोकसंख्या धोरण खालीलपैकी कोणत्या बाबीस प्रोत्साहन देते ? / Indian population policy promote which of the following ?

Indian population policies comprehensively promote family planning, women's empowerment, delayed marriages, and small family norms.

लोससंख्या जनगणने मधून काय ज्ञात होते ? / What we comprehend from the population census ?

Population census comprehensively captures sex ratio, fertility rates, migration patterns, and rural-urban distribution of people.

Enlarge

खालीलपैकी कोणत्या देशानी संघीय वित्त व्यवस्था स्वीकारली आहे ? / Which of the following countries have adopted a federal system of government finance ?

Federal systems of government finance involve specific constitutional division of taxation powers and revenue sharing between federal and sub-national units, seen in classical federal models.

Enlarge

प्रस्तुत उताऱ्यातून याची शिफारस करण्यात आली आहे : / The present passage recommends this :

A sound federal system requires independent financial authorities, separate revenue sources for each level of government, and adequate powers to levy taxes to ensure fiscal autonomy.

Enlarge

केंद्र आणि राज्य सरकार यांच्यातील वित्तीय संबंध ठरविणारे घटक कोणता/कोणते ? / What is/are a determinant/determinants of financial relations between the central and state government ?

Financial relations between the central and state governments are determined by multiple components including constitutional provisions, statutory bodies like the Finance Commission, grants-in-aid, and the division of taxation powers.

Enlarge

जोड्या लावा. स्तंभ - I आणि स्तंभ - II च्या जोड्या जुळवा. Match the following : List - I and List - II

Unitary government examples include the UK and France where power is centralized, whereas Federal government examples include the USA and Canada where power is divided.

Enlarge

योग्य विधान/विधाने ओळखा. / Identify the correct statement/statements.

A federal system constitutionally defines and delineates the financial and legislative relations between the central government and the constituent state governments.

Enlarge

प्रकाशाच्या वर्ण पटामध्ये कोणत्या प्रकाशाचा समावेश असतो ? Optical spectrum consist of ____________.

The optical spectrum (visible spectrum) consists of all the electromagnetic wavelengths that are visible to the human eye, commonly known as VIBGYOR.

प्रकाशाचा वेग ____________ असतो. Speed of light is ____________.

The speed of light in a vacuum is a fundamental physical constant, approximately equal to 3 × 10⁸ meters per second.

प्रकाशाचे एकक सहसा ____________ मध्ये दिले जाते. Light unit is generally expressed in ____________.

Light is commonly measured in lumens or candela for luminous flux and intensity, but generally standard scientific units or decibel/lux are referenced based on context.

प्रकाश तरंग मुख्यत: ____________ स्वरूपात असतात. Light is generally in the form of :

Light travels in the form of electromagnetic waves, specifically transverse waves.

अवरक्त प्रकाश किरणांची वारंवारिता ही जांभळ्या रंगाच्या प्रकाश किरणे पेक्षा ____________. Frequency of infrared light is ____________ than violet light.

Infrared light has longer wavelengths and lower frequency compared to violet light, which has the highest frequency in the visible spectrum.

पुढील उतारा वाचून त्यापुढील प्रश्न क्रमांक 26 ते 30 ची उत्तरे लिहा. जीवनसत्त्वे जीवनसत्त्वे ही सेंद्रिय घटके बऱ्याच अन्नपदार्थांमध्ये अतिशय कमी प्रमाणात असतात. शरीरातील बऱ्याच महत्त्वपूर्ण कार्यामध्ये त्यांची गरज असते; त्याचप्रमाणे बरीचशी जीवनसत्त्वे ही काही प्रमुख पोषकांच्या वापरासाठी जसे की प्रथिने, चरबी, कार्बोहायड्रेट वगैरे कामात येतात. जरी जीवनसत्त्वे ही अतिशय कमी प्रमाणात वापरात येतात; तरी ती आरोग्य आणि शरीराच्या स्वास्थ्यासाठी अत्यंत जरूरी असतात. ह्या जीवनसत्त्वांचा जेव्हा त्यांच्या कार्यानुरूप शोध लागला परंतु त्यांची रासायनिक घडण पूर्ण माहित नव्हती तेव्हा त्यांना जीवनसत्त्व A, जीवनसत्त्व B, जीवनसत्त्व C, जीवनसत्त्व D अथवा त्यांच्या प्रमुख उपयोगासाठी जसे की; अँटिझेरोथैलेमिक, अँटिन्यूरीटीक, अँटस्कॉर्ब्युटिक आणि प्रतिजैविको जीवनसत्त्वे असे संबोधण्यात येत होते. ह्या जीवनसत्त्वांची रासायनिक घडण पूर्ण समजल्यानंतर त्यांना आता रेटिनॉल, थायमिन्, रिबोफ्लेविन, एस्कॉर्बिक आम्ल आणि कोल-कॅल्सीफेरॉल ह्या नावाने ओळखले जाते. जीवनसत्त्वांचे सर्वसाधारणपणे वर्गीकरण हे पाण्यात विरघळणारी जीवनसत्त्वे अथवा चरबीमध्ये विरघळणारी जीवनसत्त्वे असे केले जाते. B कॉम्प्लेक्स जीवनसत्त्वे आणि एस्कॉर्बिक आम्ल हे आधिच्या वर्गात येतात तर जीवनसत्त्वे A, D, E आणि K हे चरबीमध्ये विरघळणारी असतात. पाण्यात विरघळणारी जीवनसत्त्वे शरीरात साठून न राहता; ती उत्सर्जित केली जातात तर चरबीमध्ये विरघळणारी जीवनसत्त्वे ही शरीरात साठवली जातात. ह्याच कारणामुळे चरबीमध्ये विरघळणाऱ्या जीवनसत्त्वांचा जीवनसत्त्व A आणि D ह्यांचा अतिरेक हा घातक होऊ शकतो. रेटिनॉल अथवा जीवनसत्त्व A हे अंधुक प्रकाशाही स्पष्ट दिसण्यासाठी जरूरी असते, त्यामुळेच A जीवनसत्त्वांची कमतरता ही रातांधळेपणा आणते. जीवनसत्त्व A चे आणखी एक कार्य म्हणजे एपिथेलीअल् उत्काला स्वस्थ राखणे. रेटिनॉल अथवा जीवनसत्त्व A हे काही पदार्थांमध्ये जसे की लोणी, तूप, दूध, अंड्यातील बलक, प्राण्यांचे काळीज इत्यादी मध्ये असते. वनस्पतीजन्य अन्नपदार्थांमध्ये जीवनसत्त्व A हे रेटिनॉल ह्या प्रकारात नसते. ह्या अन्नपदार्थांमध्ये पिवळ्या रंगाचे कॅरोटिन-नावाचे रंग द्रव्य असते जे शरीरात गेल्यावर जीवनसत्त्व A मध्ये बदलते म्हणून त्यांना “प्रोव्हिटॅमीन् A” असे संबोधले जाते. जीवनसत्त्व D हे हाडांच्या वाढीसाठी आणि कॅल्शियमच्या चयापचयासाठी जरूरी असते. खाद्यपदार्थांमधून आलेले कॅल्शियम आतड्यात आल्यानंतर शोषण घेऊन ते हाडांमध्ये जमवण्याचे महत्त्वाचे काम जीवनसत्त्व D करते. सूर्यप्रकाशातील अतिनील किरणे ही त्वचेमध्ये असलेल्या कोलेस्टेरॉल डेरीव्हेटिव्हचे जीवनसत्त्व D मध्ये रूपांतर करतात. जीवनसत्त्व D ची कमतरता ही रिकेटस् आणि ऑस्टिओमॅलेशियाला कारणीभूत ठरते. लहान मुलांमध्ये जीवनसत्त्व D चे प्रमाण 200 - 400 IU एवढे असावयास हवे; जे उष्णकटिबंधीय देशांमध्ये सूर्यप्रकाशात सहज उपलब्ध असते.

Based on the provided passage, Vitamin D is essential for bone growth and calcium metabolism, and its deficiency leads to rickets and osteomalacia.

लहान मुलांमध्ये जीवनसत्त्व 'D' चे प्रमाण एवढे लागते _________. / Requirement of Vitamin 'D' in child is _________.

Children require specific small daily allowances of Vitamin D for proper bone development, typically measured in international units (IU) or micrograms.

वनस्पतीजन्य अन्नपदार्थांमध्ये रेटिनॉलच्या ऐवजी खालील रासायनिक घटक असते : / In vegetable foods, instead of Retinol following chemical is present :

Retinol is found in animal foods (Vitamin A1), while plant foods contain provitamin A carotenoids, mainly beta-carotene, which the body converts into retinol.

जीवनसत्त्वांचे वर्गीकरण असे केले जाते ____________. Vitamins are classified as _________.

Vitamins are broadly classified based on their solubility into two categories: fat-soluble vitamins (A, D, E, K) and water-soluble vitamins (B-complex, C).

खालील वाक्ये नीट अभ्यासा : (a) रेटिनॉल, थायमिन्, रिबोफ्लेविन आणि कोले-कॅल्सिफेरॉल ही जीवनसत्त्वे आहेत. (b) जीवनसत्त्वे कमी प्रमाणात जरूरी असतात. (c) ॲस्कॉर्बिक आम्ल, रेटिनॉल आणि क्लोरोफीन ही जीवनसत्त्वे आहेत. (d) जीवनसत्त्व 'A' चे जरूरीपेक्षा जास्त ग्रहण करणे हे रातंधळेपणास कारणीभूत होते. वरीलपैकी कोणते पर्याय/पर्याये सत्य आहेत? Read the following statements : (a) Retinol, Thiamin, Riboflavin and Chole-calciferol are Vitamins (b) Vitamins are needed in small quantities (c) Ascorbic acid, Retinol and Chlorofin are Vitamins (d) Excessive intake of vitamin 'A' can lead to night blindness Which of the option given above is/are correct?

Retinol (Vit A), Thiamin (Vit B1), Riboflavin (Vit B2), and Cholecalciferol (Vit D3) are indeed vitamins. Vitamins are required in trace quantities. However, Chlorofin is not a vitamin, and excessive Vitamin A causes hypervitaminosis, not night blindness (deficiency causes night blindness).

Enlarge

7 ग्रॅम वायुरूप नायट्रोजनचे N₂, 2 atm दाबान आणि 546 K तापमानात _______ dm³ इतके घनफळ असते. 7 g of gaseous nitrogen N₂ occupies _______ dm³ at 546 K and 2 atm.

Using the Ideal Gas Law (PV = nRT), moles of N2 (n = 7/28 = 0.25 mol), P = 2 atm, T = 546 K, R = 0.0821. Solving gives V = 5.6 dm³.

समुद्रपातळीवर असलेल्या प्रयोगशाळेत वापरण्यासाठी, वर्षाच्या कोणत्याही दिवशी खालीलपैकी सगळ्यात योग्य संहति एकक/एकके _________ हे/ही आहे/आहेत. On any day of the year, to use in laboratories at sea level the most correct concentration unit/s is/are _________.

Molality is independent of temperature because it is expressed in terms of mass of solvent (kg), whereas molarity and normality depend on volume which varies with temperature.

जेव्हा 4.9 ग्रॅम H₂SO₄ हे V घनसेिंटीमीटर द्रावणत असते, तेव्हा त्या द्रावणची प्रसामान्यता 0.025 N इतकी असते, तर V = _________ 4.9 g of H₂SO₄ is present in V cm³ 0.025 N solution of sulphuric acid, then V = _________

Normality = (Weight / Equivalent weight) × (1000 / V in mL). For H2SO4, equivalent weight = 49. Given Normality = 0.025, W = 4.9 g, solving gives V = 4000 cm³.

10 ग्रॅम वायुरूप हायड्रोजनमध्ये H₂, मानक दाब आणि तापमानात हायड्रोजनचे _________ मोल असतात. 10 g of gaseous hydrogen H₂, at NTP/STP contain _________ mol of hydrogen.

Number of moles is calculated as given mass divided by molar mass. Molar mass of H2 is 2 g/mol. So, 10 g / 2 g/mol = 5 moles.

एका अनुमापनी विश्लेषणणात, 25 घनसेिंटीमीटर 0.1 N नायट्रिकआम्ल _________ घनसेिंटीमीटर 0.25 N पोटॅशिअम हायड्रॉक्साइड पूर्णपणे अभिक्रिया करेल. In a titrimetric analysis, 25 cm³ of 0.1 N HNO₃ would react completely with _________ cm³ of 0.25 N KOH.

Using the neutralization formula N1V1 = N2V2: (0.1 N) * (25 cm³) = (0.25 N) * V2. Solving for V2 gives (2.5 / 0.25) = 10 cm³.

Enlarge

73 व्या व 74 व्या घटना दुरुस्ती कायदा द्वारे पुढीलपैकी काय प्रस्तावित केले गेले ? What was introduced by the 73rd and the 74th Constitutional Amendment Acts ?

The 73rd and 74th Constitutional Amendment Acts established Panchayats and Municipalities, creating a third tier of government and promoting democratic decentralisation.

1991 साली भारत सरकारने स्वीकारलेल्या नवीन आर्थिक धोरणामुळे पुढीलपैकी कोणत्या मूल्याचे महत्त्व कमी झाले ? Which value cost its salience with the adoption of the 1991 New Economic Policy ?

The New Economic Policy (NEP) of 1991 introduced Liberalisation, Privatisation, and Globalisation (LPG), shifting focus toward market capitalism and reducing the prominence of traditional socialism.

पुढीलपैकी कुठल्या विधानाने 'साधारण सहमती' दर्शविली जाते ? Which of the following statements imply 'general consent' ?

'General consent' implies widespread support among the people and broad acceptance among voters and their parliamentary representatives regarding public policies.

1991 साली स्वीकारलेले नवे आर्थिक धोरण _______. The New Economic Policy adopted in 1991 was _______.

The 1991 New Economic Policy introduced LPG (Liberalisation, Privatisation, Globalisation), moving away from state-controlled socialism towards a market-driven economy, meaning it was not at all related to socialist principles.

घटनेच्या मूलभूत संरचने संबंधी काही बाबींमध्ये घडवून आणलेल्या बदलांचे समर्थन कोणत्या कारणांनी करता येते ? On what grounds are changes in aspects of the basic structure of the Constitution Justified ?

Changes to the basic structure are justified if they keep pace with changing times, address socio-economic-political realities, or add value to existing rights, as held in constitutional jurisprudence.

Enlarge

उताऱ्यास योग्य 'शीर्षक' द्या.

The passage discusses the inner essence of moral life, spiritual peace, and human endeavor, making 'नैतिक जीवनाचा आत्मा' the most appropriate title.

Enlarge

लेखकाच्या मते 'खरा पुरुषार्थ' कोणता ?

According to the author, true human effort (पुरुषार्थ) lies in proactively shaping adverse circumstances to fulfill one's goals rather than surrendering to them.

Enlarge

उच्चतर जीवनाकडे नेणारी अंतरंगातील प्रबळ प्रेरणा कोणती ?

The passage highlights that the inner drive leading to a higher life is the constant pursuit of elevating what currently exists and deepening life's meaning.

Enlarge

आपल्या नैतिक जीवनाचा 'आत्मा' कोणता ?

According to the passage, the soul of moral life is making goals more adaptable to the given circumstances.

Enlarge

'नैतिक प्रगती' म्हणजे काय ?

Moral progress means accepting what is present and trying to create beauty out of it.

Enlarge

Enlarge

या प्रश्नाचा पूर्ण मजकूर व पर्याय वरील प्रतिमेत आहेत. / The full question and options are in the image above.

Tiziano finds Catarina in 'a meadow like a variegated quilt from the brilliance of the wild flowers': variegated means marked with patches of different colours.

Enlarge

Enlarge

या प्रश्नाचा पूर्ण मजकूर व पर्याय वरील प्रतिमेत आहेत. / The full question and options are in the image above.

At the end Tiziano says he has found that the stains of flowers make colours and he is going to paint a picture: he can fulfil his dream of painting in colour using crushed petals.

Enlarge

Tiziano's father wanted his son to be a ______.

The passage says 'Let Tiziano make shoes! There was a trade for a man!', so his father wanted him to be a cobbler. The father himself was the mountaineer.

Enlarge

Tiziano's 'crazy dreams' that are mentioned in the second paragraph refer to his desire to :

The correct option corresponds to Tiziano's specific ambitions and desires described in paragraph two of the passage.

Enlarge

Which of the following word best describes Tiziano's father ?

The character trait of Tiziano's father is best captured by option 3 based on his actions and descriptions in the passage.

B कडे C पेक्षा ₹ 5 अधिक आहेत. A जवळ B पेक्षा ₹ 14 अधिक आहेत. या तिघांकडील पैसे समान होतील अशी देवाण-घेवाण निवडा. B has ₹ 5 more than C. A has ₹ 14 more than B. Select the transaction that makes equal money to all the three.

Let C have x. Then B has x + 5 and A has x + 19, a total of 3x + 24, so each must end with x + 8. A gives ₹8 to C (C reaches x + 8) and ₹3 to B (B reaches x + 8), leaving A with x + 19 − 11 = x + 8. Option 3 equalises all three.

जर सत्य असेल तर पुढे दिलेल्या कोणत्या निष्कर्षाचे, वरील परिच्छेदातील माहितीच्या आधारे सर्वात भक्कम समर्थन करता येईल? / Which one of the inferences given below, if true, is most strongly supported on the basis of information given in the above paragraph ?

Based on standard MPSC comprehension evaluation patterns, inferences must directly flow from the premise without extrapolation.

जेव्हा एक जागा ₹ 18,700 ना विकली, तेव्हा त्या मालकाचे 15% नुकसान झाले. ती जागा किती किंमतीला विकायला पाहिजे होती, म्हणजे 15% नफा झाला असता ? When a plot is sold for ₹ 18,700, the owner loses 15%. At what price must that plot be sold in order to gain 15% ?

First, find the cost price (CP) of the plot by taking 85% = ₹ 18,700, so CP = 18700 / 0.85 = ₹ 22,000. Then calculate the selling price for a 15% profit: 22,000 * 1.15 = ₹ 25,300.

पुढे दिलेल्या युक्तिवादातील विचार प्रक्रिया अभ्यास आणि तिच्याशी सर्वात जवळची विचार प्रक्रिया असणारा पर्याय निवडा. जर वस्तुपासून उष्णता किंवा प्रकाश उत्सर्ज होत असेल तर तिची ऊर्जा घटते. म्हणजेच जर वस्तूची ऊर्जा स्थिर असेल तर तिने उष्णता किंवा प्रकाश उत्सर्जित केलेला नाही. Study the reasoning used in the argument given below and select the option that most closely follows the same reasoning. If heat or light is emitted by a body, then its energy decreases. It follows that, if a body's energy remains constant, it has emitted neither heat nor light.

The original argument uses Modus Tollens (If P then Q; Not Q, therefore Not P). Option 1 follows the exact same contrapositive/Modus Tollens reasoning structure.

एक नलिकेने एक टाकी 4½ तासात भरते. पण बुडाशी असलेल्या गळतीमुळे ती भरण्यासाठी 1½ तास जादा लागतात. जर ही टाकी पूर्ण भरलेली असेल तर गळतीमुळे ती रिकामी व्हायला लागणारी वेळ निवडा. A pipe can fill the tank in 4½ hours. But due to leakage at the bottom, it takes 1½ hours more to fill it. If the tank is full select the time that it will require to get emptied due to leak.

Normal time = 4.5 hrs. Time with leak = 4.5 + 1.5 = 6 hrs. Let leak empty in x hours. Net rate = (1/4.5) - (1/x) = 1/6, solving gives x = 18 hours.

A, B, C, D, E आणि F ही मुलं परस्परकडे तोंडे करून कानदुखीचा खेळ खेळण्यासाठी वर्तुळाकार बसलेली आहेत आणि ती येथे दिलेल्या क्रमाने असतीलच असे नाही. A हे मूल F च्या समोर आणि C च्या डावीकडे बसले आहे. E हे मूल D किंवा B च्या शेजारी नाही. B हे मूल A च्या शेजारी नाही. जर B हे मूल स्वतःच्या डावीकडील मुलाच्या कानात सर्वात प्रथम कुजबुजणार असेल तर पहिल्या फेरीत शेवटी कानात संदेश बोलण्याची संधी न मिळणारे मूल निवडा. Children A, B, C, D, E and F are sitting in a circle facing each other not necessarily in order given here and playing game Chinese-whisper. A is sitting opposite to F and to the left of C. E is not adjacent to either D or B. B is not adjacent to A. If B is the first child to say the message and whispers in ear of child on its left then select the child who will not get the chance to whisper message at end of the first round.

By arranging the 6 children in a circle based on the given conditions, D ends up at the last position where they cannot pass the message further in the round.

एका परीक्षेसाठी पाच विषय होते. परीक्षा सोमवारी सुरू झाली. इतिहासाच्या आधी गणित, भूगोलानंतर विज्ञान आणि भूगोल व इतिहास यांच्यामध्ये मराठी विषय होता. तर परीक्षेची सुरुवात कोणत्या विषयाने झाली ? / For an examination, there were FIVE subjects. Examination starts on Monday. Mathematics paper was previous to History. Science paper was after Geography and Marathi paper was in between Geography and History. Examination starts from which subject ?

By sequencing the subjects chronologically based on clues (Geography -> Marathi -> History, and Geography -> Science), Mathematics comes first before History, making Monday's starting subject clear.

गाळलेली जागा भरून समानार्थी अर्थाची दोन वाक्ये मिळवण्यासाठी दिलेल्या पर्यायांून उचित शब्दजोडी निवडा. मित्राने व लोकशाही पद्धतीने संबोधले जाण्याची सवय असल्यामुळे अनेक अध्यापक नव्या विभाग प्रमुखाच्या सुरुवातीच्या भाषेच्या ________ शैलीमुळे अलिप्त राहिले. / Select the appropriate pair of words from given options for filling the space and make two sentences with equivalent meanings. Many senior faculty members who were accustomed to being addressed in a more collegial and egalitarian manner were alienated by the ________ tone of the new department chair's introductory remarks.

The term 'collegial and egalitarian' contrasts with a formal or authoritative tone, but in the context of the sentence completion, the correct pair matches the intended contextual gap for a strict or high-handed tone represented by the final option.

खालील प्रश्नात @, $, φ व # या चिन्हांचा पुढीलप्रमाणे उपयोग केला आहे. A φ B म्हणजे A हा B पेक्षा मोठा नाही A $ B म्हणजे A हा B पेक्षा लहान किंवा समान नाही A @ B म्हणजे A हा B पेक्षा मोठा किंवा समान नाही A # B म्हणजे A हा B पेक्षा लहान नाही विधान : H φ D, T $ D, F $ H अनुमाने : (I) F φ D (II) T # F (III) D $ F कोणते अनुमान/अनुमाने सत्य आहे? In following question, the symbols @, $, φ and # are used as follows. A φ B means A is not greater than B A $ B means A is neither smaller than or equal to B A @ B means A is neither greater than or equal to B A # B means A is not smaller than B Statement : H φ D, T $ D, F $ H Conclusions : (I) F φ D (II) T # F (III) D $ F Which conclusion/conclusions are true?

Decode symbols: φ = ≤, $ = >, @ = <, # = ≥. Statements: H ≤ D, T > D, F > H. Combining gives F > H ≤ D < T. Check conclusions: (I) F ≤ D is False, (II) T ≥ F is False, (III) D > F is False. Thus, none are true.

Enlarge

या प्रश्नाचा पूर्ण मजकूर व पर्याय वरील प्रतिमेत आहेत. / The full question and options are in the image above.

T is in all four words and 1 and 4 are in all three codes. Trying each set of three words, only REST = 4231, STIR = 3154, TRIM = 1456 works, giving R = 4, E = 2, S = 3, T = 1, I = 5, M = 6. So SEMI = 3265.

Enlarge

या प्रश्नाचा पूर्ण मजकूर व पर्याय वरील प्रतिमेत आहेत. / The full question and options are in the image above.

Points (3/2/1): Pane 3 + 3 = 6; Tembe 3 (Naz) + 2 (Lily) + 1 (Kali) + 1 (Mano) = 7; Make 3 + 1 = 4; Gute 3 + 1 = 4; Fene scores 9 but is nobody's first choice, so it is ruled out. They go to Tembe.

एका पिशवीमध्ये 2 लाल, 3 हिरवे आणि 2 निळे चेंडू आहेत. जर यादृच्छिकतेने दोन चेंडू काढले तर त्यात एकही चेंडू निळा नसण्याची संभाव्यता किती?

Total balls = 7 (2 red, 3 green, 2 blue). Non-blue balls = 5 (2 red + 3 green). Probability of drawing 2 non-blue balls is C(5,2) / C(7,2).

एका संग्रहालयात काही पक्षी आहेत. यातील नऊ पक्षी तुरेवाले तर दहा पक्षी ठिपकेवाले आहेत. यातील काहींना तुरे तसेच ठिपकेही आहेत. संग्रहालयातील पिवळ्या सात पक्ष्यांपैकी प्रत्येक पक्ष्याला एकतर तुरा आहे किंवा ठिपके आहेत, संग्रहालयातील चार लाल पक्ष्यांपैकी सर्वांना फक्त ठिपके आहेत. या संग्रहालयातील पक्ष्यांची शक्य असलेली किमान संख्या निवडा.

By analyzing the overlapping sets of tufted (9) and dotted (10) birds along with yellow (7) and red (4) birds, we find the minimum possible total number of birds using set overlap rules.

पुढील माहिती काळजीपूर्वक वाचा व त्यावरून प्रश्नाचे उत्तर निवडा. M चे काका असणारी व्यक्ती कोण ? Read the information carefully and using it select the answer to question. Who is a uncle of M ?

Based on the options provided as individual statements to form sufficiency, statement combinations help deduce M's uncle. Since options are statements, statement 'a' establishes the primary male linkage.

Enlarge

पारदर्शी कागद Y च्या घड्या घालून मिळालेली घडी निवडा. Select the fold that is obtained by folding transparent sheet Y.

Folding transparent sheet Y according to the arrows results in the pattern depicted in option 1.

P, Q, R, S, T आणि U या व्यक्ती हरित कार्यकर्ता आहेत. यातील एक व्यक्ती अध्यापक, एक व्यक्ती आरोग्य सेवक, एक व्यक्ती चहाची टपरी चालवते, एक व्यक्ती ग्रंथपाल आणि दोन स्त्रिया शेतकरी आहे. या गटात दोन विवाहित जोडपी आहेत. ग्रंथपाल व्यक्तीने S शी विवाह केला आहे, जी शेतकरी आहे. गटातील एकही स्त्री चहाची टपरी चालवत नाही किंवा आरोग्य सेवकही नाही. R ही व्यक्ती चहाची टपरी चालवते तिने U ह्या व्यक्तीशी विवाह केला आहे, जी अध्यापक आहे. P ने S शी विवाह केला आहे आणि T ही व्यक्ती शेतकरी नाही. दिलेल्या पर्यायातून असत्य विधान निवडा.

Analyzing the marital ties, occupations (librarian, health worker, tea stall owner, farmers), and gender distributions reveals that statement 1 is false since the exact number of female members can be deduced.

पुढील परिच्छेद काळजीपूर्वक वाचून युक्तिवादाच्या केंद्राचे सर्वात उत्तम वर्णन करणारे विधान निवडा. / Read carefully following passage and select the statement that best describes focus of argument.

The passage highlights how advanced undersea vehicles gather seafloor data to address energy and food shortages, making option 4 the best general summary of their functions.

एका व्यक्तीचे मुख पश्चिमेकडे आहे, ती व्यक्ती घड्याळाच्या दिशेने 45° तून वळते, पुन्हा घड्याळाच्या दिशेने 180° तून वळते आणि नंतर घड्याळाच्या विरुद्ध दिशेने 270° तून वळते, तर आता तिचे मुख कोणत्या दिशेला आहे ? A man is facing towards West and turns through 45° clockwise, again 180° clockwise and then turns through 270° anticlockwise. In which direction is he facing now?

Facing West: 45° clockwise turns him to North-West, a further 180° clockwise to South-East, and 270° anticlockwise from South-East brings him to South-West. In one step: 45 + 180 - 270 = 45° anticlockwise from West, which is South-West.

खालील संख्येपैकी किती संख्यांना 273 ने भाग जात नाही ? 546, 1156, 3003, 3564, 5733, 3822, 9605, 8736 How many of the following numbers are not divisible by 273 ? 546, 1156, 3003, 3564, 5733, 3822, 9605, 8736

To check divisibility by 273, we can check divisibility by its coprime factors 3 and 91 (or 3, 7, and 13). Testing each number helps identify how many are not divisible, resulting in the correct count of 2 numbers.

दिलेली विधाने व त्यापुढची अनुमाने अभ्यासा. दिलेल्या विधानांवर आधारित उचित अनुमानाची निवड करा. Study the statements given below and conclusions that follow these. Select the appropriate conclusion that is based on given statements.

None of the given conclusions logically follow with absolute certainty from the statements provided about hockey players, caps, and ages.

400 माणसे, एका दिवसात 9 तास काम करून त्या कामाचा 1/4 भाग 10 दिवसात पूर्ण करतात. तर दर दिवशी त्याच गतीने 8 तास काम करणारी किती अतिरिक्त माणसे उरलेले काम 20 दिवसात पूर्ण करतील ? 400 persons, working 9 hours a day complete 1/4th of the work in 10 days. How many of additional persons, working 8 hours a day, required to complete the remaining work in 20 days ?

Use the man-days formula (M1 * D1 * H1 / W1 = M2 * D2 * H2 / W2). Equate initial conditions with remaining work and find the total men needed, then subtract the initial 400 to find additional men.

A, B, C व D या व्यक्तींचे सरासरी वय 30 वर्षे आहे. D चे वय निश्चित करा. विदा विधाने : I. A व C यांच्या वयाची बेरीज 60 वर्षे आहे. II. D ही व्यक्ती A पेक्षा 10 वर्षांनी लहान आहे. दिलेल्या समस्येचे उत्तर मिळवण्याच्या दृष्टीने योग्य पर्याय निवडा. The average age of persons A, B, C and D is 30 years. Determine the age of D. Data statements : I. The sum of ages of A and C is 60 years. II. D is 10 years younger than A. Select the correct option with respect to getting solution to stated problem.

Even when combining both statements, we get the sum of A, B, C, and D's ages and relations between A, C, and D, but exact individual ages cannot be determined due to insufficient independent equations.

एक रक्कम A, B, C, D मध्ये अनुक्रमे 5 : 2 : 4 : 3 या प्रमाणात विभागायची आहे. जर C ला D पेक्षा ₹ 1000 जास्त मिळाले, तर B चा वाटा किती असेल ? Some amount is to be distributed among A, B, C, D in the proportion of 5 : 2 : 4 : 3 respectively. If C gets ₹ 1000 more than D, what is the share of B ?

Given ratio of A:B:C:D is 5:2:4:3. Given that C gets ₹ 1000 more than D, so 4x - 3x = 1000 => x = 1000. B's share is 2x = 2 * 1000 = ₹ 2000.

पुढील युक्तिवाद काळजीपूर्वक वाचा. संशोधक चमूच्या सदस्यांची कॉफी कपंची संख्या कमी करण्याचा निर्णय हा हृदय विकारांचा धोका कमी करण्याशी संबंधित नाही हे दर्शविणारा सत्य असल्यास उचित असणारा पर्याय निवडा. कॉफीपानाच्या परिणामांचा अभ्यास करणाऱ्या संशोधकांच्या एका समूहाला, ज्या व्यक्ती सरासरी चार कपपेक्षा जास्त कॉफी पितात त्यांना 2.5 पटीने हृदय विकारांचा धोका असतो असे आढळून आले आहे. त्यांनी व्यक्तीचे वय व धूम्रपानाच्या सवयीचा अंतर्भाव करून संबंधित सरासरी निर्दोष केली आहे. या शोध्याच्या आधारे चमूतील सदस्यांनी स्वतःचे दिवसभराचे कॉफीपान दोन कपंपर्यंत मर्यादित केल्याचे जाहीर केले आहे ही यातील दखल घेण्यायोग्य महत्त्वाची बाब आहे. (1) ताण हा हृदय विकारांना कारणीभूत असणारा प्रमुख घटक आहे हे खात्रीशीर प्रस्थापित झाले आहे परंतु या चमूने कॉफीपानातील बदल हा प्रत्यक्षपणे ताणाच्या बदलावर परिणाम करतो का यासंबंधीची माहिती गोळा केली आहे काय हे या युक्तिवादातून स्पष्ट होत नाही. (2) मोठ्या प्रमाणात धूम्रपान करणाऱ्यांच्या तुलनेत धूम्रपान न करणाऱ्या व्यक्ती एक तृतीयांश पट कॉफी पितात हे अन्य संशोधनातून पुढे आले आहे. (3) मोठ्या प्रमाणात कॉफी पिणे रक्तातील कोलेस्ट्रॉलची पातळी वाढण्यास कारणीभूत होते हे अन्य संशोधनातून पुढे आले आहे आणि हे हृदयविकाराच्या वाढत्या धोक्याच्या अगदी जवळचे निर्देशन आहे. (4) दर दिवशी तीन किंवा अधिक कप कॉफी पिणाऱ्या व्यक्तींना असलेला हृदयविकारांचा धोका दर दिवशीच्या प्रत्येक जादा कॉफीपाच्या प्रमाणात वाढतो असे त्यांना स्वतःच्या संशोधनात आढळून आलेले आहे. Read the following argument carefully and select the most appropriate option that if true, indicates that their decision is not aimed at decreasing team member's risk of heart disease. A team of researchers studying effect of drinking coffee have found that persons drinking more than four cups of coffee have a risk of heart disease 2.5 times than the average after correcting it for age and smoking habits. It is important to note that the members of this team declared that they have started limiting their own daily coffee intake to two cups as a result of above finding. (1) It is well established fact that the stress is major causal factor related to heart disease but it is not clear whether this team has collected information about variations in coffee consumption are directly related to the variations in stress levels. (2) Subsequent studies have shown that non-smokers consume coffee at about one-third the rates of heavy smokers. (3) Subsequent studies have shown that heavy coffee consumption causes an elevation in blood-cholesterol level, an immediate indicator of increased risk of heart disease. (4) Their own study found that for persons drinking three or more cups of coffee daily, the additional risk of heart disease increased with each extra daily cup.

Option (1) points out that stress might be the confounding variable causing both heart disease and coffee drinking, meaning reducing coffee alone may not reduce the risk if stress levels remain unaddressed.

तुम्ही वैद्यकीय व्यावसायिक आहात आणि एका ख्यातनाम शैक्षणिक संस्थेने व्यक्तींची संस्थेत नेमणूक करण्यापूर्वी त्यांच्या स्वास्थ्याचा प्रमाणपत्रे देण्यासाठी तुमची नेमणूक केली आहे. अनेक उमेदवारांतून X या उच्चशिक्षित व्यक्तीची मुलाखत घेऊन तिची एका विभागातील प्रमुखांनी अध्यापकांच्या पदासाठी निवड केली आहे कारण मुलाखतकारांच्या गटाला ती व्यक्ती खूपच सक्षम आढळली. याच विभागात कार्यरत असलेले, तुमच्या समाजाचे दोन सदस्य तुम्हाला भेटले व त्यांनी X च्या सुदृढतेबाबत नकारात्मक प्रमाणपत्र द्यावे असा तुमच्यावर दबाव आणला आहे. त्यांना एकाच समाजाचे सदस्य असलेल्या X ला आणि त्या विभागाच्या प्रमुखांना अडचणीत आणण्यात स्वारस्य आहे. या व्यक्ती भविष्यात स्वतःचे संपर्क वापरून तुमची या संस्थेने केलेली नेमणूक रद्द करतील अशीही शक्यता आहे. तुम्ही ...

Professional integrity dictates that personal biases, nepotism, and external community pressures must not interfere with objective duty and merit-based evaluation.

तुम्ही शेती व्यवसाय करता आणि काही एकर जमिनीचे मालक आहात. आसपासचे अल्पभूधारक शेतकरी आणि जमीन नसलेले लोक तुमच्या शेतावर कामगार म्हणून राबतात. कीटकनाशकांच्या फवारणीसह ते सर्व प्रकारची कामे करतात. तुमच्या जिल्ह्यातील अनेक शेतकऱ्यांनी आत्महत्या केल्या आहेत आणि करत आहेत. यात तुमच्या कामगारांतले काहीजण समाविष्ट आहेत. कीटकनाशके व्यक्तींना आत्महत्येला प्रवृत्त करण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावतात असा दावा जगभरात केलेल्या अनेक अभ्यास-ून केला आहे अशी माहिती देणारा वर्तमानपत्रातील लेख तुमच्या वाचनात आला. कीटकनाशके पिऊन आत्महत्या करण्यापुरते हे मर्यादित नाही. हाताळताना किंवा फवारताना कीटकनाशकाचे रेणू श्वासाबरोबर घेतले जातात आणि वर्षानुवर्षे शरीरात जमा होत जातात. हे रेणू मानवी मेंदूवर व मज्जासंस्थेवर परिणाम करतात. यातून या व्यक्तींत नैराश्य, उदासी व आत्महत्याकी वृत्ती विकसित होतात. या माहितीला तुमचा प्रतिसाद काय असेल?

When confronted with scientific evidence of health hazards linked to occupational tools, a responsible owner must proactively consult experts and transition to safer alternatives.

तुम्ही शिशु ते पदव्युत्तर विद्यार्थ्यांच्या खाजगी शैक्षणिक संस्थेचे संचालक आहात. कोणतेही निबंध नसलेली माहिती सामाजिक माध्यमातून प्रसारित होत आहे आणि अशा माहितीच्या सर्वात जास्त संस्कारक्षम व्यक्तींवर होणाऱ्या परिणामांबाबत तुम्हाला काळजी वाटत आहे. तुम्ही...

Empowering students through critical media literacy by embedding fake news identification into the curriculum builds long-term resilience against misinformation.

तुम्ही जिल्हा पोलीस विभागाच्या सामाजिक कक्षाच्या प्रमुख आहात. स्त्रियांचा एक गट तुम्हाला भेटायला आला आहे आणि यातील काहीजणी विवाहित तर काहीजणी अविवाहित आहेत. कुटुंबाच्या भरभराटीसाठी आशीर्वाद मिळवण्यासाठी, पुढील महिन्याच्या शेवटच्या आठवड्यात होणाऱ्या एका पवित्र साधूच्या 'गुरू-सेवा' कार्यक्रमात सहभागी होण्यासाठी त्यांच्यावर त्यांच्या कुटुंबाकडून दबाव आणला जात आहे आणि काहीना धमकी दिली जात आहे असा त्यांचा दावा आहे. या गटाच्या सदस्यांचा अशा प्रकारच्या भक्तीवर विश्वास नाही. तुम्ही अनेक वेळं या पवित्र व्यक्तीला भेटला आहात परंतु त्यांच्यासंबंधी कोणताही प्रवाद तुमच्या ऐकण्यात नाही. तुम्ही....

Forcing anyone into a religious programme against their will is illegal, and these women are unlikely to be the only ones facing it. A district-wide awareness campaign with NGOs, schools and colleges protects them and everyone in the same position, which is why it earns full marks. Notices to individual families (2) help only this group, sending them to an NGO alone (3) shifts the police's job, and urging them to comply (1) earns zero.

तुम्ही नगरपालिकेच्या घनकचरा व्यवस्थापन विभागात चतुर्थ श्रेणी कर्मचारी म्हणून कार्यरत आहात. वडिलांच्या अकाली मृत्यूनंतर तुम्ही नगरपालिकेत कामाला सुरुवात केली. 10 वीत अनुत्तीर्ण नसूनही तुम्ही खूप वाचन करता. तुमचे वाचनातील स्वारस्य पाहून विभागातील मुख्य पर्यवेक्षकांनी तुम्हाला शिक्षण पुढे चालू ठेवून स्वतःचे नशीब बदलण्यासाठी प्रोत्साहन दिले. स्वतःच्या व्यक्तिगत प्रयत्नांतून तुम्ही वाणिज्य शाखेतील पदवी आणि समाज सेवेतील पदव्युत्तर शिक्षण पूर्ण केले. आता सामाजिक विज्ञान शिक्षण संस्थेत संशोधन सुरू ठेवण्यासाठी तुम्हाला परदेशी अभ्यासवृत्ती मिळाली आहे आणि तुम्ही अभ्यास रजेसाठी अर्ज दिला आहे. नगरपालिकेच्या नियमानुसार, कर्मचाऱ्याला शिक्षण सुरू ठेवण्यासाठी दोन वर्षांची वेतनासह रजा मिळते. परंतु नगरपालिका प्रमुखांनी तुमचा अर्ज नामंजूर करून तुम्हाला मागे खेचायला, "तुम्हाला जर उच्च शिक्षण मिळाले तर सफाईचे काम कोण करणार?" असा प्रश्न विचारला. ही समस्या निपटण्यासाठी तुम्ही पुढील यादीतील कोणता मार्ग निवडाल?

Focusing on the core issue of the rejection and raising awareness among relevant higher authorities, including national authorities, is the most constructive and systemic way to address workplace injustice and administrative bias.