Decision Making — MPSC PYQ

राणी आणि रमेश एक विवाही जोडपे होते. एके दिवशी ते रμεशच्या मित्राच्या लग्न समारंभाला गेले. रमेश एका बहुराष्ट्रीय कंपनीत वरिष्ठ कार्यकारी पदावर असून देखील तो लग्न समारमेभात आणि आपल्या जून्या मित्रांसोबत गप्पा गोष्टीत रममाण होतो. दुसऱ्या दिवशी रमेशचा वर्गमित्र रितेश त्याच्या भावाची शिफारस घेवून त्याच्या घरी येतो, तो रमेशला आग्रह करतो तु तुझ्या अधिकाराचा वापर करून माझ्या भावाला तुझ्या कंपनीत नोकरी द्यावी. राणी रमेश ला आग्रह करते की, रितेश कडून मोठी रक्कम घेवुन एखादी छोटी नोकरी दे. तुम्ही रमेशच्या जागेवर असता तर काय निर्णय घेतला असता ?

As an ethical professional, Ramesh should decline nepotism/bribery offers and advise Ritesh's brother to apply through proper legal and standard channels.

तुमच्या मित्रांना दारू पिणे आवडते आणि तुम्हाला ते मद्यपान करण्यास प्रभावित करत आहेत. जर तुम्हाला त्यांच्या सोबत जायचे नसेल आणि त्यांच्या अल्कोहोल सेवन करण्याच्या सवयी पासून स्वतः:ला बाहेर ठेवायचे असेल तर तुम्ही काय कराल? Your friends like drinking alcohol and influence you to do the same. If you don't want to go with them and to keep yourself away from the habit of drinking alcohol, what would you do ?

Direct refusal is the most assertive, honest, and effective way to deal with peer pressure regarding alcohol consumption.

तुम्ही बसमध्ये आहात. तुमची बस तुमच्या थांऱ्यावर पोहोचते पण तरीही तुम्ही प्रचंड गर्दीमुळे तिकीट काढले नाही. तुम्ही काय कराल ? You are in a bus. The bus reaches your stop but still you have not purchased the ticket because of heavy rush. What will you do ?

The most honest and correct procedure when unable to buy a ticket due to rush is to call the conductor, pay the fare, and obtain the ticket.

अधिकाऱ्यांनी निश्चित केलेल्या नियमानुसार कर्मचाऱ्यांना शासकीय निवासस्थानाचे वाटप करणाऱ्या विभागाचे प्रमुख म्हणून तुम्ही काम करत आहात. एका गटाने, तुमचा कार्य अहवाल तयार करणाऱ्या वरिष्ठकडे, विशिष्ट व्यक्तीला ते राहत असलेल्या इमारतीत, ती आरक्षित गटातील असल्यामुळे रहाण्यासाठी जागा देऊ नये अशी विनंती केली आहे. अप्रत्यक्षपणे तुमच्या वरिष्ठने तुम्हाला त्यांची विनंती मान्य करण्याची सूचना केली आहे. मात्र संबंधित निर्णयाच्या परिणामाला पूर्णपणे तुम्हीच जबाबदार असाल असा इशाराही दिला आहे. पुढच्या काही महिन्यांत तुमची बढती अपेक्षित आहे. दिलेल्या परिस्थितीत दिलेल्या कृती पर्यायातून तुमची निवड कोणती असेल ?

As a department head, decisions must be taken strictly as per established rules and merit, resisting external or supervisory pressure that asks for discriminatory actions violating equality.

तुमचा एक सहकरी एका प्रकल्पाचा प्रमुख म्हणून काम पाहत होता. काही दुखण्यामुळे त्याला किमान पुढचे दोन महिने तरी हे काम करणे शक्य होणार नाही. विभागाच्या प्रशासकीय प्रमुखाने तुमच्या सल्ल्याच्या कामाबरोबरोराने या प्रकल्पाचे प्रमुख म्हणून जादा काम करावे अशी तुम्हाला विनंती केली आहे. तुमचे काम तसेच हा प्रकल्प तुम्ही मर्यादित वेळेत पूर्ण करावा अशी अपेक्षा असल्याने तुम्हाला त्यात जास्तीचा वेळ आणि शक्ती गुंतावा लागेल. पुढे दिलेल्या पर्यायातील तुमचा यासाठीचा प्रतिसाद कोणता असेल? Your colleague who was heading a project is suffering from some ailment and cannot continue with it at least for next two months. The administrative head of the department requested you to head this project in addition to your present work. Since you are expected to complete your assignment and this project within stipulated time, it will demand you to invest more time and energy. What will be your response to this from the options given below?

Since completing the project within the stipulated time is crucial for organizational goals, a dedicated public servant should accept additional responsibilities without unnecessary arguments.

तुम्ही मुक्त पत्रकार आहात. अलीकडे तुम्ही एका प्रदेशातील अल्पसंख्यांक जमातीला दोन दशकांहून अधिक वर्षापूर्वी भोगवावा लागलेला त्रास आणि त्यांचे झालेले विस्थापन यांच्या दस्तावेजांवर आधारित कादंबरी वाचली. तुम्ही या अल्पसंख्यांक जमातीतील आहात. या विस्थापनाच्या वास्तविकanshi आणि दोन्ही जमातीच्या लोकांनी भोगलेल्या हलाखीशी तुम्ही चांगल्यापैकी परिचित आहात. तुमच्यामते लेखिकेने तिच्या लेखन कौशल्याचा यशस्वीपणे वापर करून तुमच्या जमातींची पिळवणूक करणारे किती क्रूर होते यावर भर दिला आहे. यामुळे व्यापक समाजाच्या लोकांना तुमच्या जमातीने भोगलेल्या हालांथीची दखल घ्यायला लावण्यात कादंबरी यशस्वी ठरली आहे. पण हे सर्व अर्धसत्य आहे तुम्हाला माहीत आहे. ते तुम्हाला अस्वस्थ करते आहे. तुम्ही यावर विविध माध्यमांतून प्रकाशित करायच्या लेखनातून तुम्ही.

To prevent hatred and present a balanced view, the best approach is documenting how community members currently interpret their victimhood after a long time.

तुम्ही शेतकरी कुटुंबातील आहात आणि शासकीय शेतीसंबंधित अधिकारी म्हणून काम करता. शेतकऱ्यांसाठी स्वतःच मित्र असलेल्या, स्वयंघोषित सेंद्रिय शेती तज्ज्ञ आणि प्रस्थ असलेल्या व्यक्तीची व्याख्याने तुम्ही आयोजित करावीत असे फर्मान शेतीसंबंधित मंत्र्याने काढलेले आहे. तुम्ही या व्यक्तीला अति महत्त्वाची व्यक्ती म्हणून सुविधा उपलब्ध कराव्यात अशी मंत्र्यांची अपेक्षा आहे. तुम्ही तुमच्या कुटुंबाचे अनुभवी सदस्य असल्याने या व्यक्तीच्या पद्धतींची वैज्ञानिक चाचणी झालेली नाही आणि त्याने दावा केलेल्या प्रमाणात उत्पादन होत नाही याची तुम्हाला खात्री आहे. तुम्ही

Balancing ministerial pressure and scientific integrity, an officer should suggest credible, experienced scientists who use scientific data and organic methods, ensuring farmers get genuine, evidence-based guidance.

जीवअभियांत्रिकी कंपनीत तुम्ही एका संशोधन गटाचे प्रमुख आहात. एका प्रख्यात परदेशी प्रयोगशालाेत खास अशा प्रात्यक्षिक प्रशिक्षणसाठी तुम्ही प्रस्ताव दिला होता. तुमच्या नजिकच्या वरिष्ठ पर्यवेक्षकीय प्रमुखाने पारित केलेल्या आदेशानुसार तुमच्या गटातील तीन सदस्यांच्या नावाची शिफारस या प्रशिक्षणसाठी केलेली आहे. दुसऱ्या एका प्रकल्पासंदर्भत वरिष्ठाशी झालेल्या मतभेदांमुळे जाणीवपूर्वक त्याने असे केले असावे असा तुम्हाला संशय आहे. यावर तुमची पहिली कृती असेल,

Initiating a direct, professional conversation with the supervisor to understand the reason behind the recommendation and present one's case is the most mature and constructive first step.

तुम्ही वैद्यकीय व्यावसायिक आहात आणि एका ख्यातनाम शैक्षणिक संस्थेने व्यक्तींची संस्थेत नेमणूक करण्यापूर्वी त्यांच्या स्वास्थ्याचा प्रमाणपत्रे देण्यासाठी तुमची नेमणूक केली आहे. अनेक उमेदवारांतून X या उच्चशिक्षित व्यक्तीची मुलाखत घेऊन तिची एका विभागातील प्रमुखांनी अध्यापकांच्या पदासाठी निवड केली आहे कारण मुलाखतकारांच्या गटाला ती व्यक्ती खूपच सक्षम आढळली. याच विभागात कार्यरत असलेले, तुमच्या समाजाचे दोन सदस्य तुम्हाला भेटले व त्यांनी X च्या सुदृढतेबाबत नकारात्मक प्रमाणपत्र द्यावे असा तुमच्यावर दबाव आणला आहे. त्यांना एकाच समाजाचे सदस्य असलेल्या X ला आणि त्या विभागाच्या प्रमुखांना अडचणीत आणण्यात स्वारस्य आहे. या व्यक्ती भविष्यात स्वतःचे संपर्क वापरून तुमची या संस्थेने केलेली नेमणूक रद्द करतील अशीही शक्यता आहे. तुम्ही ...

Professional integrity dictates that personal biases, nepotism, and external community pressures must not interfere with objective duty and merit-based evaluation.

तुम्ही शेती व्यवसाय करता आणि काही एकर जमिनीचे मालक आहात. आसपासचे अल्पभूधारक शेतकरी आणि जमीन नसलेले लोक तुमच्या शेतावर कामगार म्हणून राबतात. कीटकनाशकांच्या फवारणीसह ते सर्व प्रकारची कामे करतात. तुमच्या जिल्ह्यातील अनेक शेतकऱ्यांनी आत्महत्या केल्या आहेत आणि करत आहेत. यात तुमच्या कामगारांतले काहीजण समाविष्ट आहेत. कीटकनाशके व्यक्तींना आत्महत्येला प्रवृत्त करण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावतात असा दावा जगभरात केलेल्या अनेक अभ्यास-ून केला आहे अशी माहिती देणारा वर्तमानपत्रातील लेख तुमच्या वाचनात आला. कीटकनाशके पिऊन आत्महत्या करण्यापुरते हे मर्यादित नाही. हाताळताना किंवा फवारताना कीटकनाशकाचे रेणू श्वासाबरोबर घेतले जातात आणि वर्षानुवर्षे शरीरात जमा होत जातात. हे रेणू मानवी मेंदूवर व मज्जासंस्थेवर परिणाम करतात. यातून या व्यक्तींत नैराश्य, उदासी व आत्महत्याकी वृत्ती विकसित होतात. या माहितीला तुमचा प्रतिसाद काय असेल?

When confronted with scientific evidence of health hazards linked to occupational tools, a responsible owner must proactively consult experts and transition to safer alternatives.

तुम्ही शिशु ते पदव्युत्तर विद्यार्थ्यांच्या खाजगी शैक्षणिक संस्थेचे संचालक आहात. कोणतेही निबंध नसलेली माहिती सामाजिक माध्यमातून प्रसारित होत आहे आणि अशा माहितीच्या सर्वात जास्त संस्कारक्षम व्यक्तींवर होणाऱ्या परिणामांबाबत तुम्हाला काळजी वाटत आहे. तुम्ही...

Empowering students through critical media literacy by embedding fake news identification into the curriculum builds long-term resilience against misinformation.

तुम्ही नगरपालिकेच्या घनकचरा व्यवस्थापन विभागात चतुर्थ श्रेणी कर्मचारी म्हणून कार्यरत आहात. वडिलांच्या अकाली मृत्यूनंतर तुम्ही नगरपालिकेत कामाला सुरुवात केली. 10 वीत अनुत्तीर्ण नसूनही तुम्ही खूप वाचन करता. तुमचे वाचनातील स्वारस्य पाहून विभागातील मुख्य पर्यवेक्षकांनी तुम्हाला शिक्षण पुढे चालू ठेवून स्वतःचे नशीब बदलण्यासाठी प्रोत्साहन दिले. स्वतःच्या व्यक्तिगत प्रयत्नांतून तुम्ही वाणिज्य शाखेतील पदवी आणि समाज सेवेतील पदव्युत्तर शिक्षण पूर्ण केले. आता सामाजिक विज्ञान शिक्षण संस्थेत संशोधन सुरू ठेवण्यासाठी तुम्हाला परदेशी अभ्यासवृत्ती मिळाली आहे आणि तुम्ही अभ्यास रजेसाठी अर्ज दिला आहे. नगरपालिकेच्या नियमानुसार, कर्मचाऱ्याला शिक्षण सुरू ठेवण्यासाठी दोन वर्षांची वेतनासह रजा मिळते. परंतु नगरपालिका प्रमुखांनी तुमचा अर्ज नामंजूर करून तुम्हाला मागे खेचायला, "तुम्हाला जर उच्च शिक्षण मिळाले तर सफाईचे काम कोण करणार?" असा प्रश्न विचारला. ही समस्या निपटण्यासाठी तुम्ही पुढील यादीतील कोणता मार्ग निवडाल?

Focusing on the core issue of the rejection and raising awareness among relevant higher authorities, including national authorities, is the most constructive and systemic way to address workplace injustice and administrative bias.

नफा वाढवण्याच्या हेतूने एका उत्पादनाचा दर्जा बदलण्याशी संबंधित काही निर्णय घेण्यात तुमच्या वरिष्ठ जबाबदार होत्या परंतु दुर्दैवाने विक्री घटल्याने त्यामुळे त्यात तोता झाला. या समस्येच्या चौकशीसाठी आस्थापन व्यवस्थापनाने समिती संघटित केली आहे. या समितीने या प्रश्नासंबंधाने माहिती घेण्यासाठी तुम्हाला पाचारण केले आहे. घेतलेल्या निर्णयाची तुम्ही पाठराखण करावी असे तुमच्या वरिष्ठांचे तुम्हाला सांगणे आहे. येत्या दोन-तीन वर्षांसाठी त्या तुमच्या वरिष्ठ असणार आहेत. तुम्ही,

An ethical subordinate must maintain institutional integrity by stating facts impartially while advocating for critical thinking, without resorting to malicious blame-shifting or cowardice.

पर्यावरणीय अंकेक्षणात विशेषज्ञ असणाऱ्या एका अशासकीय संस्थेचे प्रमुख म्हणून तुम्ही काम करत आहात. शासनाच्या मालकीच्या कोयसा वापरून ऊर्जा उत्पादन करणाऱ्या विभागांबद्दल तुमच्या चमूने अहवाल गठित केला आहे. या विभागांनी प्रदूषण संकेत पूर्णतया धुडकावून दिल्याचे तुमच्या अहवालातून दाखवले आहे. जर हा अहवाल प्रसिद्ध केला तर तुम्ही काम करत असलेल्या संस्थेची नोंदणी रद्द करण्यात येईल अशी धमकी काही शासकीय अधिकारी तुम्हाला देत आहेत. ते शासकीय प्रयोगशालांवर या विभागाबाबत त्यांच्या सोयीचा अहवाल सादर करण्यासाठी दबाव आणत आहेत व यामुळे तुमच्या अशासकीय संस्थेची विश्वासार्हता डागाळली जाणार आहे. या परिस्थितीत तुम्ही ________ प्राधान्य द्यालं. You are working as the head of a NGO that is specialized in environmental audit. Your team has compiled a report about government owned power generation units that use coal. Your report shows that these units grossly violate pollution norms. Some government officials are threatening you that they will cancel registration of NGO for which you are working with for making this report public. They are pressurizing government laboratories for submitting favourable report about these units and this would tarnish the credibility of your NGO. In this situation your priority is to ...

When facing threats for exposing violations, an NGO head should seek independent validation or follow institutional escalation channels to maintain credibility and safety while pursuing truth.

गेली काही वर्षे उद्योगांना प्रोत्साहन देणाऱ्या विभागाचे तुम्ही प्रमुख आहात आणि आतापर्यंत “आम्ही गेली अनेक वर्षे हे करत होतो आणि उत्तम नफा मिळवत होतो आणि नुकसान टाळले तर नजिकच्या भविष्यात आपण हीच प्रक्रिया चालू ठेवली पाहिजे" हा नियम होता. पण आता व्यवसाय चालवण्याचा कोणताही अनुभव नसलेले तरुण उद्योजक तुम्ही कधीही न ऐकलेल्या कल्पनांवर आधारित योजना घेऊन तुमच्याकडे येत आहेत आणि अंशतः आर्थिक मदतीसाठी निवड करणे तुमच्यासाठी कठीण होत आहे. तुम्ही, (1) या व्यक्ती संशोधनाधारित नव्या प्रक्रिया कशा रीतीने कार्यान्वित करण्याचा प्रयत्न करत आहेत, समाजाच्या नव्या वा बदलत्या गरजा हेरून उत्पादन कसे रचtat, आणि त्यांच्या स्वप्नांना प्रत्यक्षात आणण्यासाठी तंत्रज्ञानाचे कसे उपयोजन करून राबवतात हे अभ्यासाल व नंतर आराखडे निवडाल. (2) उपलब्ध निधी जबाबदारीने हाताळावा अशी तुमच्याकडून अपेक्षा असल्याने गेली जवळपास पंचवीसाहून अधिक वर्षे ज्याप्रमाणे नियम पुस्तिकेच्या आधारे काम केले तसेंच करून सुरक्षित रहाल. (3) पुरेसा वेळ घेऊन योजना विस्ताराने अभ्यासाल आणि त्या निवडण्यासाठी नवे लवचिक व विशिष्ट उद्योगाच्या ज्ञानयुगीन गरजा लक्षात घेऊन नियम करण्यासाठी पुढाकार घ्याल. (4) राज्यात उद्योजकता प्रस्थापित करण्यासाठी जे नुकसानाच्या जोखीम हाताळण्यासाठी लागणाऱ्या धाडस वित्तासह सज्ज आहेत अशांच्या योजना निवडून त्यांना त्यांच्या नव्या कल्पनांवर प्रयोग करू द्याल्.

Forward-looking administrators must adapt to changing paradigms by studying innovative, research-based, and modern need-driven proposals rather than relying blindly on outdated legacy rules.

शैक्षणिक उपकरण म्हणून पडद्यांचे लाभ मागे पडून त्यापासूनच्या व्यसनांचा धोका आणि विकास खुंटणे वाढलेले आहे या निरीक्षणांशी माहिती तंत्रज्ञानाच्या अगदी जवळ असलेले लोक सहमत आहेत. पडदे हे व्यक्तिगत नियंत्रणाच्या पलीकडे गेलेले आहेत आणि विकसनशील मेंदूच्या समाधान केंद्रात ते स्वतःचे बस्तान मांडतात. जबाबदार पालक म्हणून तुम्ही... People who are closest to information technology agree with the observation that benefits of screens as a learning tool are overblown and the risks for addiction and stunting development seems high. Screens are said to be beyond personal control and we situate them in pleasure centres of the developing brains. As a responsible parent you will ...

Given the complex addiction risks associated with digital screens, responsible parents should study authentic scientific research regarding screen time and make balanced, judicious decisions.

समाजातील भ्रष्टाचार, अन्याय आणि पिळवणूक यांचे निर्मूलन करण्यासंबंधात आध्यामिकतेने काही सकारात्मक भूमिका घेतली आहे असे आतापर्यंत तुमच्या पाहुण्यात नसल्याने तुम्ही निर्णय घेणे लांबणीवर टाकाल. या लोकांना आरोग्यपूर्ण व सन्मानाचे जीवन जगण्याचा हक आहे म्हणून अशा उपकरणांचे तातडीने विकसन करण्याची गरज असल्याने तुम्ही उद्योजकांच्या गटाला निधी द्याल. दोघांनाही समाधानी ठेवण्यासाठी दोन्ही अर्जदारांना उपलब्ध निधी सारखा विभागून देण्यासाठी व्यवस्थापनाकडून खास परवानगी मिळवाल. शहरात या गुरूचे श्रीमंत असे अनेक शिष्य असल्याने आणि व्यापक समाजाच्या लाभासाठी ते चांगले काम करत असल्याचे त्यांचे मत असल्याने तुम्ही आध्यात्मिक संघटनेला निधी द्याल. (English version: (1) delay taking any decision as till now you have not seen spirituality playing any positive role in eradicating corruption, injustice, and oppression that is present in various forms. (2) allocate funds to entrepreneurs’ group as there is an urgent need for developing assisting tools for these people as it is their right to live a healthy and respectful life. (3) get special permission from the management for dividing available funds equally among the two applicants and keep both of them happy. (4) allocate the funds for spiritual organization as there is many affluent followers of this guru in the city and according to them they are doing good activities for the benefit of wider society.)

In ethical resource allocation dilemmas concerning marginalized sections, priority must be given to fundamental human rights and empowering individuals to live healthy, dignified lives.

Recently you are appointed as the head of a department that looks after conserving trees in the area and prevention of illegal transport of logs. While travelling by public bus you chanced to hear a conversation between fellow passengers occupying the next seats. They were praising the work of your predecessor who is now promoted as the state-wide head of the department. According to their discussion your predecessor was a very good person, who never took bribe and did not prosecute persons for cutting trees in the area. He never objected to cutting trees even though in many instances it was illegal. You would,

The passengers see an officer who ignored illegal felling as a good man, which shows people don't understand the law. A survey and awareness programmes through schools and colleges tackle that gap across the area and earn full marks. Learning their views first (1.5) is useful but narrow, planning to keep people happy (1) ignores the law, and criticising your predecessor to strangers (0) is improper.

तुम्ही विविध कामांसाठी माहिती व संप्रेषण तंत्रज्ञान वापरण्याचे निर्णय घेण्यासाठी जबाबदार असणाऱ्या विभागाचे प्रमुख आहात. जरी तुमच्या हाताखालील बहुसंख्य लोक चलाख फोन्सचा (smartphones) वापर करत असले तरी ते जनतेचे सेवक म्हणून त्यांच्या अडीअडचणीचा परिचय होण्यासाठी त्यांच्या संपर्कात असणे आवश्यक आहे या बहाण्याखाली सामान्य नागरिकांना ऑनलाईन सेवा पुरवण्याच्या विरोधात आहेत. तुम्ही याच्याशी संबंधित त्यांच्या पळवाटांशी परिचित आहात. पण तरीही तुम्ही भ्रष्टाचार कमी करण्यासाठी, त्यांची शक्ती व पैसे वाचवण्यासाठी आणि लोकांना विविध स्वरूपाच्या छळापासून मुक्त करण्यासाठी जनतातेला ऑनलाईन सेवा देण्याचा निर्धार केलेला आहे. तुम्ही.

Overcoming subordinate resistance to online governance requires building a shared ethical vision through continuous informal dialogue and fostering a dedicated public servant mindset.

तुमच्या कचेरीत तुम्ही सर्वात उच्च पदावर आहात. तुमच्या हाताखालील दोन व्यक्तींना वेगवेगळ्या प्रसंगी कचेरीत येत असताना अपघात होऊन त्यांना किरकोळ दुखापतीचा त्रास झाला. भविष्यात अशा प्रकारच्या दुर्दैवी अनुभवांना टाळण्यासाठी त्यांच्या संघटनेचा नेता तुमच्याकडे एका प्रसिद्ध वास्तु तज्ज्ञाचा सल्ला घेऊन कचेरीच्या परिसरात योग्य ते बदल करून घेण्याची विनंती करत आहे. या क्षेत्राच्या जलवायूमानाची (हवामानासंबंधीची) व भौगोलिक परिस्थितीची काळजी घेणाऱ्या वास्तुविद्याविशारदने (आर्किटेक्ट) हे माणूससनेही व पर्यावरण संवेदनशील परिसर रचले आहे. / You are occupying the topmost position in your office. Recently two of your subordinates met with accidents and suffered minor injuries on their way to office on different occasions. The leader of their union came to you requesting you to consult a famous vastu expert and make necessary changes in the office premises and avoid these kinds of evil experiences in the future. You know the fact that the human-friendly and eco-sensitive premises are designed by an architect who has taken care of climatic and geographical conditions of the area. You will

When employees request vastu changes due to accidents in an office designed with scientific eco-sensitive architecture, organizing workshops to educate staff helps dispel superstition and establish scientific temper.

Enlarge

या प्रश्नाचा पूर्ण मजकूर व पर्याय वरील प्रतिमेत आहेत. / The full question and options are in the image above.

As the officer in charge of noise pollution, a public awareness campaign with the health department, police and NGOs tackles the problem for the whole city, which MPSC gives full marks. Organising workshops for dhol groups (1.5) helps one group, permitting the dhol practice (1) ignores the evidence, and leaving it to the two groups (0) avoids your responsibility.

Enlarge

या प्रश्नाचा पूर्ण मजकूर व पर्याय वरील प्रतिमेत आहेत. / The full question and options are in the image above.

The workers' addictions come from their working conditions, so a group that researches better disposal and recycling of dirt tackles the cause and earns full marks. Funds for tools (1.5) and counselling (1) help but treat symptoms, and giving up on them (0) is no answer.

ग्रामीण भागातील लोकांना नवोपक्रम उपयुक्त ठरावेत आणि त्यांना चांगली शासकीय सेवा द्यावी हे ध्येय असलेल्या शासकीय मोहिमेचे तुम्ही प्रमुख आहात. तुम्हाला मदत करण्यासाठी व्यवस्थापन शाळांत शिकणाऱ्या अनेक तरुणांची भर्ती केलेली आहे. या व्यक्ती उत्साही आहेत, त्या चमकदार कल्पना मांडतात, त्या तंत्रज्ञानाचे उत्तम आकलन असलेल्या, वाक्पटुत्व व संप्रेषण कौशल्यांचा वापर करून आश्चर्यचकित करणारी सादरीकरणे करणाऱ्या आणि दांडच्या आत्मविश्वासाने स्वतःचे म्हणणे मांडणाऱ्या आहेत. पण याचवेळी यांच्यापैकी बहुसंख्यांनी त्यांचे सर्व जीवन शहरात घालवल्यामुळे, ते उत्तम सांप्रतिक स्थितीतील मध्यमवर्गीय कुटुंबातील असल्याने, त्यांना विविध चणचणीसह व सामाजिक गंडांमुळे कसेबसे जीवन जगण्याच्या दैन्यावस्थाची फारच अल्प जाणीव आहे. ग्रामीण भागातील बहुसंख्य लोकांच्या जीवनांचे त्यांच्या संदर्भातील वास्तव अनुभवून त्याचे आकलन करून घेण्यासाठी आणि त्यांना स्वतःचे जीवन चांगले बनवण्यासाठी पुढाकार घ्यायला मदत देण्यासाठी आवश्यक असणारा धीर व चिकाटी यांचा या नवोदितांकडे अभाव आहे. तुम्ही,

To bridge the gap between urban-educated youth and rural realities, practical field training through experienced grassroots organizations is essential before implementing rural development schemes.

विविध राज्यांतील संस्थांच्या प्रमुखांसाठी कार्यशाळा आयोजित करण्याची जबाबदारी असलेल्या समितीचे तुम्ही एक सदस्य आहात. कार्यक्रमाची व कामाच्या वेळापत्रकाची रचना करत असताना, काही सदस्यांनी समितीने यजमान कचेरीला सर्व सदस्यांसाठी, त्या ठिकाणाहून 300 किमी अंतरावर असलेल्या प्रसिद्ध देवळाची भेट आयोजित करण्याची विनंती करावी, अशी सूचना केली आहे. तुम्ही,

As a member of the organizing committee, suggesting a 300 km trip during a busy schedule violates efficiency and official duty, requiring an objective and professional approach.

तुमच्या भागातील लोक संस्कृती व परंपरा यांच्या नावाखाली ध्वनी व हवा प्रदूषणासंबंधातील न्यायालयाच्या आदेशांचे पालन करत नाहीत. सामान्य व्यक्ती म्हणून तुम्ही, / In your area people are not caring for court orders related to noise pollution or air pollution under the pretext of culture and traditions. As a lay person you will

As a responsible citizen dealing with cultural violations of pollution laws, spreading health awareness through real and virtual events strikes the right balance between public education and avoiding direct conflict.

तुम्ही एका संस्थेत अध्यापक व संशोधक म्हणून काम करत आहात. तुम्ही सादर केलेल्या मागणीच्या आधारे मोठ्या औद्योगिक गटाने दिलेल्या निधीतून तुम्ही एका संशोधन प्रकल्पाचे प्रमुख म्हणून काम पाहत आहात. या प्रकल्पात तुमच्या देखरेखीखाली अनेक कनिष्ठ संशोधक त्यांच्या डॉक्टरेट पदवीसाठी काम करत आहेत. एक स्त्री संशोधिका तुम्ही तिला पदवी मिळवून द्यावी अशी मागणी करत आहे. तुम्ही तिची मागणी पूर्ण केली नाही तर तुम्हाला लैंगिक छळाच्या बहाण्याखाली तुरुंगात टाकण्याची धमकी तिने दिलेली आहे. / You are working as a teacher and researcher in one institute. You are heading a research project that is funded by a large industrial group on the basis of your proposal. Many junior researchers are working under you for their doctoral degrees in this project. One female researcher asks you to help her get the degree. She threatens to put you behind bars under the pretext of sexual harassment if you don't fulfil her demand. You will

Facing false allegations of sexual harassment, an administrator must immediately involve superiors and colleagues to maintain transparency, document facts, and take appropriate institutional action.

तुम्ही काय करणार?

In an ethical dilemma involving children's welfare during a vacation or site visit, ensuring immediate safety and proper care through responsible local authorities is paramount.

पदव्युत्तर अभ्यासक्रमात प्रवेश घेण्यासाठी असलेल्या स्पर्धापरीक्षेला तुम्ही बसला आहात. अभ्यासक्रमाच्या जागांचे अर्जदारांच्या संख्येशी गुणोत्तर 1 : 256 आहे. तुम्हाला प्रवेश मिळेल अशी मोठी आशा आहे. तुमच्या वर्गातील परीक्षा लिहिणाऱ्या काही विद्यार्थ्यांनी त्यांना इतरमार्गांचा अवलंब केल्यामुळे पकडले गेल्यामुळे पर्यवेक्षकाशी वाद घालायला सुरुवात केली. काही विद्यार्थ्यांनी या विद्यार्थ्याविरुद्ध विरुद्ध तक्रार केली आणि केंद्रप्रमुख समस्येची चौकशी करण्यासाठी आले आहेत. तुम्हाला उत्तरे लिहिण्यात एकाग्रता साधणे कठीण जात आहे. तुम्ही You are appearing for a competitive examination, for admitting students to post-graduate courses, The ratio of seats to that of applicants is 1 : 256. You have high hopes of getting selected. Suddenly some students writing the examination in your class started arguing with the supervisor when she spotted them using unfair means. Some other students complained against these students and the head of the center came to investigate the problem. You find it very difficult to concentrate on writing answers. You will

During an exam where you face severe competition and distractions, requesting the invigilator to take the inquiry outside maintains examination decorum while protecting your focus.

पुढील माहिती आणि त्यावर आधारित कृतिक्रम दिले आहेत. उचित कृतिक्रम दर्शवणारा पर्याय निवडा. / Read the information and course of action based on it. Choose the option(s) that indicate(s) appropriate course(s) of action.

Only action 'c' logically follows as a practical and universally valid course of action for remaining healthy by involving all muscles. Actions a and b are overly restrictive or medically unsupported generalizations.

तुम्ही अशा भागात वसतीला आहात की जेथे पुढारी आणि गुंड यांनी संबंधित नागरी अधिकाऱ्यावर दबाव आणून अवैध बांधकाम केले आहे व फेरीवाले बसवले आहेत. जेव्हा तक्रार दाखल करण्याकरता, तुम्ही हे काम पाहात असलेल्या अधिकाऱ्याकडे गेलात तेव्हा तिने तुम्हाला सांगितले की तिला कोणतेही संरक्षण नसल्याने ती या लोकांविरोधात कोणतीही कृती करू शकणार नाही. तिने तुम्हाला असेही सांगितले की बहुधा शासन अशा अवैध कामांचे कायद्यात बदल करून त्यांचे कायदेशीर कामांत रूपांतर करते. तुम्ही यावर, You are residing in the area where many leaders and goons are engaged in illegal constructions and hawking by pressurising civil officers. When you went to lodge a complaint with the officer in charge she told you that she is not in a position to take any action for want of any protection against these people. She also tells you that government usually makes such types of illegal work legal by making necessary changes in the laws. You will,

Organizing a pressure group against the nexus of corrupt officials, leaders, and goons attacks the root cause systemically while upholding democratic accountability.

तुम्ही व तुमच्या मैत्रिणीने एका प्रतिष्ठेच्या शिष्यवृत्तीसाठी अर्ज केला आहे आणि तुम्हा दोघांपैकी एकीची निवड करण्यासाठी दोघांनाही मुलाखतीला निमंत्रित केले आहे. ही शिष्यवृत्ती म्हणजे तुमच्या ज्ञानविषयक क्षमतेचे निर्देशन आहे. तुमची मैत्रीण ही तुमच्याइतकीच सक्षम आहे. ती वंचित समूहातून आलेली असून या पायरीला पोहोचण्यासाठी तिने आणि तिच्या कुटुंबाने खूप कष्ट घेतले आहेत. या शिष्यवृत्तीची तिला खूपच गरज आहे आणि तरच तिला अभ्यास सुरू ठेवता येईल. तुम्ही You and your friend had applied for one prestigious scholarship and you have been invited for interview for selecting one among you. This scholarship is an indication of your academic capabilities. Your friend is equally competent. She comes from a disadvantaged group and she and her family worked very hard to reach this stage. She is in dire need of this scholarship and only then can she continue with her studies. You will

Requesting the committee to allow sharing the award and offering personal financial help balances academic merit with equity and compassion for a disadvantaged friend.

Enlarge

या प्रश्नाचा पूर्ण मजकूर व पर्याय वरील प्रतिमेत आहेत. / The full question and options are in the image above.

The root cause in the question is adolescents with no constructive outlet. Asking selected NGOs to involve the eve-teasers in constructive social work channels that energy and changes behaviour, which earns full marks. Organising the eve-teasers into groups yourself (2) is a weaker version of the same idea, police protection (1) only suppresses the symptom, and telling women how to dress (4) blames the victims and earns zero.

चालण्याचा मार्गसह एक बाग तुमच्या भागात आहे. परंतु ती धुम्रपान व मद्यपान करणाऱ्या लोकांनी व्यापलेली असते त्यामुळे मुलांना तेथे खेळणे जवळपास अशक्य असते. तुम्ही यावर : There is a garden in your locality with jogging track. But it is occupied by people who keep smoking and drinking. Thus it is almost impossible for children to play there. You would :

Forming a pressure group is a democratic and collective way to address community issues like public nuisance, ensuring long-term systemic action rather than illegal or isolated steps.

जिल्ह्यात बऱ्यापैकी क्षमता असलेली लघुसिंचन प्रकल्प विकसीत करण्यासाठी दोन स्थळे आहेत. सिंचन विभागाचे प्रमुख म्हणून शासनाने तुम्हास योग्य स्थळ सूचित करण्यास सांगितले, जेणेकरून न्याय आणि सर्वसमावेशक विकासाचे ध्येय साध्य करता येईल. स्थळ I: (a) या स्थळाला नैसर्गिक प्राधान्य असून धरणाकरीता कमी खर्च येईल. (b) फायदा मिळणारी बरीचशी लोकसंख्या मोठे प्रगतीशील शेतकरी आहेत ज्यामुळे सकल राज्य उत्पादकतेत आणि कृषि उत्पादनात भर पडेल. (c) येथील सधन शेतकऱ्यांनी नगदी पिकांचे उत्पादनासाठी भूजलाचा प्रचंड वापर केल्याने भूजल पातळी खालावली आहे व या शेतकऱ्यांना डाळी व कडधान्ये उत्पादनात अजिबात रस नाही. खरे तर या भागातील अन्न धान्याची गरज भागविण्यासाठी बाहेरुन धान्य आयात करावे लागते. स्थळ II: (a) पाण्याचा पुरेसा स्रोत उपलब्ध असला तरी बांधकाम महागडे होईल व स्थळ क्रमांक 01 पेक्षा 75% जादा खर्च येईल. (b) बहुतांश लोकसंख्या आदिवासी लहान व अतिलहान शेतकरी असून सिंचन सुविधेचा वापरकरून स्वतःची आर्थिक परिस्थिती विकसीत करण्याची त्यांची प्रचंड इच्छा आहे. (c) जरी लाभ क्षेत्रातील जमीन अतिशय सुपीक आहे आणि एकदा पाणी आले की उत्पादकता वाढीची प्रचंड क्षमता असली तरी शेतकरी त्यांच्या गरीबीमुळे आणि तांत्रिक मार्गदर्शनाच्या अभावामुळे धरणाचा पुरेपूर वापर करण्यास कदाचित असमर्थ ठरतील. योजनेतील सिमीत आर्थिक स्त्रोत उपलब्धता पाहता केवळ एकच धरण तूर्त शक्य आहे. वरील परिस्थितीत खालीलपैकी कोणता पर्याय सर्वात योग्य म्हणून तुम्ही शासनास शिफारस करुन पाठवाल.

Site II targets marginalized tribal farmers who have a strong desire to improve their economic conditions through irrigation, aligning with inclusive growth and social justice goals.

The Government prepared a list of Below Poverty Line (BPL) families. Such BPL families are provided 35 kg. of food grains per month at a subsidized rate of Rs. 2 per kg. A collector of a district realized that around 20% families in his district which are genuinely poor as per Government norms were left out of BPL list whereas a large number of families in the existing BPL list not truly BPL are taking disadvantage. The request by the Collector to the State Government to allow him to include genuine BPL families in the list is turned down, however, the Government has directed to delete the names of the families taking undue benefit from the list. Under above circumstances, which of the following recourse would you have adopted had you been in the Collector's seat ?

Option 1 carries out the government's order to remove bogus families and, within proper channels, asks to replace them with the same number of genuine families, so it costs nothing extra and helps the poor; full marks. Leaking to the media (1) undermines discipline, cutting everyone's entitlement on his own (0.5) exceeds his authority, and simply telling the poor his hands are tied (0) helps no one.

तुमच्या विभागातील राजकीय नेत्यांपैकी एक नेता असंघटित मजुरांचे आंदोलन आयोजित करत आहे. तुमचा अनुभव असा आहे की अशा प्रकारच्या आंदोलनात लोक अदूरदर्शी लाभांसाठी सार्वजनिक व खाजगी मालमत्तेचा विध्वंस करतात आणि विविध संस्थांनी अनेक वर्षे वाढवलेली झाडे जाळतात वा कापतात. या क्षेत्रातील एक नागरिक या नात्याने हा विध्वंस थांबवण्यासाठी तुम्ही पुढीलपैकी काय कराल ? / One of the leaders in your area is planning agitation of unorganized labourers. Your experience tells you that during these kind of agitations people damage public and private properties and burn or cut trees that are grown by different agencies for many years for short sighted gains. As a citizen in your area what will you do to stop this type of destruction ?

Engaging educational institutions to involve students in constructive projects addressing agitators' core problems helps find sustainable solutions while preventing public property destruction.

तुम्ही त्याक्षणी राष्ट्रपतींच्या जागी असता तर तुम्ही सफाई कामगाराच्या उत्तराचे मुल्यांकन कसे केले असते ? Imagining yourself in the place of the President at that moment, how would you have rated Sweeper's reply ?

Recognizing and valuing a sweeper's reply reflects deep appreciation for the dignity of labor, irrespective of the perceived social status of the occupation.

You as an administrative authority have been approached by a house wife of a well-established entrepreneur complaining of harassment for having two daughters. She also informs you that her parents are not financially well off to help her in this matter. You would :

Harassment over having daughters comes from the husband's attitude, so counselling the couple together addresses its source while keeping the family intact, and MPSC gives it full marks. Counselling only the wife (1.5) leaves the cause untouched, a formal complaint (1) is a fallback rather than the first step, and shaming the husband on social media (0) is inappropriate for an administrator to suggest.

Situation : Government has formulated a policy to ensure that each family in rural area of the State should have a toilet, as most diseases are caused by e-coli from human excreta carried through contaminated water. In spite of this, only 60% of rural families have toilets and only 50% of those use them, because the policy is 'construction oriented' and the element of educating and sensitizing people is missing. Question : If you are assigned a role of preparing a public awareness campaign, which of the following elements would you incorporate in order of priority in the design of the campaign : (a) Regular use of toilet reduces health hazards of open defecation. (b) Maintaining the ambience of the village. (c) Maintaining the dignity of the human being, particularly women folk. (d) Boost to farm productivity and economy

The policy exists because diseases spread through human excreta, so health (a) leads the campaign; the village environment (b) and the dignity of women (c) follow, and the farm-economy benefit (d) is the weakest motivator. MPSC gives full marks to the order a, b, c, d and 2 marks to a, c, b, d; leading with farm productivity (d first) gets zero.

You are a government representative and a member of a committee that has been given responsibility of selecting young artists for awarding two year government scholarships. An influential artist of high reputation is also a member on this committee as an expert. After studying the shortlisted artists for this prestigious state scholarship, another member brought to your notice that many artists are from the institute that is managed by this reputed artist or institutes that are managed by his past students. You would :

The concern is possible bias in the shortlist, so the fair fix is for the whole committee to re-examine the original list without bias, which corrects the selection without accusing anyone and earns full marks. Asking the artist alone to publish criteria (1.5) is weaker, dissolving the committee (1) overreacts, and staying silent now to expose him later (0) lets an unfair selection go ahead.

As an administrative incharge of a communally sensitive area, you are faced with a situation where the religious heads of both the communities have given inflammatory speeches thereby inciting violence amongst their respective communities. You would :

With violence being incited on both sides, bringing both religious heads together to negotiate peace defuses the situation at its source and earns full marks. Talking to them separately (1.5) is slower and less effective, arresting them at once (1) may inflame their followers, and waiting for instructions (0) abdicates responsibility in an emergency.

Situation : One major difference between the severe drought faced by the State in the year 1973 vis-a-vis year 2012-13 is, where as there was a food scarcity in 1973, the year 2012-13 reflects acute water scarcity. Thousands of villages do not have even adequate quantity, forget appropriate quality drinking water. Most Rabi crops could not simply be sown as the moisture in the soil is completely dried away. The chemical contamination like Nitrate, Fluoride is causing a grave concern even where water is available, which if consumed would lead to grave health hazards. Human survival till onset of the monsoon is the major concern. Question : Under such circumstances if you are entrusted with a responsibility to tackle the situation, which of the following options would you resort to, on priority to manage the immediate crisis. (a) Reserving all public and private water sources exclusively for drinking water purposes. (b) To strike a balance between farmers losing their income of Rabi Crops and also to ensure acute drinking water needs, 50-50 distribution plan for crop survival and drinking water. (c) As the poor farmers will be losing their only income source which may have severe economic consequences, crop production will be given priority and most of the water will be reserved for the agriculture purposes. (d) Even taking the risk of diseases people will be motivated to use chemically contaminated water for survival till onset of monsoon to save human life there being no alternative as diseases can be cured in due course.

The situation states that human survival till the monsoon is the major concern and that there is not even an adequate quantity of water in thousands of villages. MPSC's key gives full marks to (d): using even contaminated water for survival, since diseases can be treated later but lack of water cannot. The 50-50 plan (b) gets 2, reserving water only for drinking (a) gets 1.5, and prioritising crops over survival (c) gets zero.

तुमच्या मित्राने त्याचे दुकान एका दुकानदाराला भाड्याने दिले आणि त्या दुकानदाराने मागील एक वर्षापासून भाडे दिलेले नाही व आता तो दुकान रिकामेही करण्यास नकार देत आहे. दुकानदाराने तुमच्या मित्रास दुकान विकत देण्याची मागणी केली आहे परंतु दुकानदाराची खरेदी किंमत बाजार भावाच्या 50% आहे. दुकानदाराने त्याच्या ओळखीचा वापर करून पोलिसाकडे जाऊ नये म्हणून तुमच्या मित्राला धमकावले आहे. अशा परिस्थितीत तुम्ही एक पोलीस अधिकारी म्हणून कोणता सल्ला द्याल? Your friend has rented his shop to a shopkeeper and shopkeeper has not paid his rent for the last one year and now refuses to vacate his shop. Shopkeeper has offered to purchase that shop from him but only at 50% of the present market value. Shopkeeper uses his contacts and has threatened him of dire consequences if he lodges a police complaint. What kind of advice would you give to your friend as a police officer ?

As a police officer, filing a formal complaint against illegal occupation, non-payment of rent, and criminal intimidation is the lawful and correct course of action.

तुम्ही लोकसेवा आयोगाच्या मुलाखतीसाठी जात आहात. रस्त्यात झालेल्या अपघातात काही माणसे अडकलेली तुम्हाला दिसतात. अशा वेळी तुम्ही काय कराल ? Suppose you are going for Public Service Commission’s Interview. On the road you see an accident in which few men are stuck in. What will you do ?

Calling police and ambulance for help and personally waiting until help arrives shows responsibility, empathy, and immediate crisis management.